ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਮੋਕ੍ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤੇਨ ਚੇਰਿਤਾਨ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਰਕਾਨ੍ਰੌਦ੍ਰਾਨ੍ਧਰ੍ਮੀ ਸ਼ੁਭਪਥੈਰ੍ਦਿਵਮ੍ ।। ੩੭੧.

ਉਹ ਯਮ ਨੂੰ ਤੇ ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਵਲੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕਰਮ ਭਿਆਨਕ ਹਨ ਤਾਂ ਨਰਕ, ਤੇ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਸੁਗਤਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਿਭਿਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨਰਕਾਂਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯਾਤਨਾਃ । ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵਾਧਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੇਰ੍ਨਰਕਕੋਟਯਃ ।। ੩੭੧.

ਮੈਂ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਨਰਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਠਾਈਂ ਕਰੋੜ ਨਰਕ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਯ ਤਲਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਘੋਰੇ ਤਮਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਘੋਰਾਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਕੋਟਿਃ ਸੁਘੋਰਾ ਤਦਧਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੩੭੧.

ਸੱਤਵੇਂ ਤਲੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਰੋੜ ਨਰਕ 'ਭਿਆਨਕ' ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ 'ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ' ਨਰਕ ਹੈ।

ਅਤਿਘੋਰਾ ਮਹਾਘੋਰਾ ਘੋਰਰੂਪਾ ਚ ਪਞ੍ਚਮੀ । षष੍ਠੀ ਤਰਲਤਾਰਾਖ੍ਯਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਚ ਭਯਾਨਕਾ ।। ੩੭੧.

'ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ', 'ਮਹਾ ਭਿਆਨਕ' ਅਤੇ 'ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ' ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ 'ਕੰਪਦੀ ਤਾਰਾ' ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ 'ਡਰਾਉਣੀ' ਨਰਕ ਹੈ।

ਭਯੋਤ੍ਕਟਾ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਮਹਾਚਣ੍ਡਾ ਚ ਚਣ੍ਡਯਾ । ਕੋਲਾਹਲਾ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਾਖ੍ਯਾ ਪਦ੍ਮਾ ਨਰਕਨਾਯਿਕਾ ।। ੩੭੧.

'ਭੈਅਤਿਕ', 'ਕਾਲ ਰਾਤ', 'ਮਹਾ ਚੰਡਾ' ਅਤੇ 'ਚੰਡਾ' ਨਰਕਾਂ ਹਨ। 'ਕੋਲਾਹਲ', 'ਪ੍ਰਚੰਡ' ਅਤੇ 'ਪਦਮਾ' ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਪਦ੍ਮਾਵਤੀ ਭੀषਣਾ ਚ ਭੀਮਾ ਚੈਵ ਕਰਾਲਿਕਾ । ਵਿਕਰਾਲਾ ਮਹਾਵਜ੍ਰਾ ਤ੍ਰਿਕੋਣਾ ਪਞ੍ਚਕੋਣਿਕਾ ।। ੩੭੧.

'ਪਦਮਾਵਤੀ', 'ਭੀਸਣ', 'ਭੀਮ' ਅਤੇ 'ਕਰਾਲਿਕਾ' ਹਨ। 'ਵਿਕਰਾਲ', 'ਮਹਾ ਵਜਰ', 'ਤਿਕੋਣ' ਅਤੇ 'ਪੰਜ ਕੋਣ ਵਾਲੀ' ਨਰਕਾਂ ਹਨ।

ਸੁਦੀਰ੍ਖਘਾ ਵਰ੍ਤੁਲਾ ਸਪ੍ਤਭੂਮਾ ਚੈਵ ਸੁਭੂਮਿਕਾ । ਦੀਪ੍ਤਮਾਯਾऽष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਯਃ ਕੋਟਯਃ ਪਾਪਿਦੁਃਸ਼ਦਾਃ ।। ੩੭੧.

'ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ', 'ਗੋਲ', 'ਸੱਤ ਭੂਮੀਆਂ' ਅਤੇ 'ਚੰਗੀ ਭੂਮਿ' ਨਰਕਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਅਠਾਈਂ ਕਰੋੜ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ਹਨ।

ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਕੋਟੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ ਨਾਯਕਾਃ । ਰੌਰਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਤਞ੍ਚੈਕਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚਤੁष੍ਟਯਂ ।। ੩੭੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਠਾਈਂ ਕਰੋੜ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਪੰਜ ਪੰਜ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਰੌਰਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਐਸੀਆਂ ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਂਤਾਲੀ (144) ਹਨ।

ਤਾਮਿਸ਼੍ਰਮਨ੍ਘਤਾਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਹਾਰੌਰਵਰੌਰਵੌ । ਅਸਿਪਤ੍ਰਂ ਵਨਞ੍ਚੈਵ ਲੋਹਭਾਰਂ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੩੭੧.

ਤਾਮਿਸ਼੍ਰ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ਼੍ਰ, ਮਹਾ ਰੌਰਵ, ਰੌਰਵ, ਅਸੀਪਤ੍ਰ ਵਣ ਅਤੇ ਲੋਹ ਭਾਰਾ ਨਰਕਾਂ ਹਨ।

ਨਰਕਂ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਞ੍ਚ ਮਹਾਨਰਕਮੇਵ ਚ । ਸਞ੍ਜੀਵਨਂ ਮਹਾਵੀਚਿ ਤਪਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਾਪਨਂ ।। ੩੭੧.

ਕਾਲਸੂਤਰ, ਮਹਾ ਨਰਕ, ਸੰਜੀਵਨ, ਮਹਾ ਵੀਚੀ, ਤਪਨ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਤਾਪਨ ਨਰਕਾਂ ਵੀ ਹਨ।

ਸਙ੍ਘਾਤਞ੍ਚ ਸਕਾਕੋਲਂ ਕੁਦ੍ਮਲਂ ਪੂਤਿਮृਤ੍ਤਿਕਂ । ਲੋਹਸ਼ਙ੍ਕੁਮृਜੀषਞ੍ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਂ ਨਦੀਮ੍ ।। ੩੭੧.

ਸੰਘਾਤ, ਸਕਾਕੋਲ, ਕੁਦਮਲ, ਪੂਤਿ ਮਿੱਟੀਕਾ, ਲੋਹ ਸ਼ੰਕੁ, ਮ੍ਰਜੀਸ਼ਾ, ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵੀ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਨਰਕਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕੋਟੀਸ਼ਨਾਗਾਨ੍ਵੈ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ । ਪਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣ ਏਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਬਹੁष੍ਵਪਿ ।। ੩੭੧.

ਇਹ ਨਰਕਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਕਰੋੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਕਈ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਵੀ।

ਮਾਰ੍ਜਾਰੋਲੂਕਗੋਮਾਯੁਗृਧ੍ਰਾਦਿਵਦਨਾਸ਼੍ਚ ਤੇ । ਤੈਲਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਨਰਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਵਾਲਯਨ੍ਤਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਂ ।। ੩੭੧.

ਬਿੱਲੀ, ਉਲੂ, ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਸਿਆਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇ ਡੋਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਮ੍ਬਰੀषੇषੁ ਚੈਵਾਨ੍ਯਾਂਸ੍ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਚਾਪਰਾਨ੍ । ਅਯਃਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਚੈਵਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਬਕਹੁਵਹ੍ਨਿਕਣੇषੁ ਚ ।। ੩੭੧.

ਕੁਝ ਨੂੰ ਤਾਮੇ ਦੇ ਡੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਪੀਤਲ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਜਾਂ ਸੜਦੇ ਕੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੂਲਾਗ੍ਰਾਰੋਪਿਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਕੇऽਪਰੇ । ਤਾਡ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਕਸ਼ਾਭਿਸ੍ਤੁ ਭੋਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਾਪ੍ਯਯੋਗੁੜਾਨ੍ ।। ੩੭੧.

ਕੁਝ ਨੂੰ ਬਰਛੇ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੋਚ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਮਦੂਤੈਰ੍ਨਰਾਃ ਪਾਂਸ਼ੂਨ੍ਵਿष੍ਠਾਰਕ੍ਤਕਫਾਦਿਕਾਨ੍ । ਤਪ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਯਯਨ੍ਤਿ ਪਾਟਯਨ੍ਤਿ ਪਾਟਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰ੍ਨਰਾਨ੍ ।। ੩੭੧.

ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ, ਗੰਦ, ਖੂਨ, ਕਫ ਅਤੇ ਤਪਦੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪਿਲਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਯਸਾਦਿਭਿਃ । ਤੈਲੇਨੋष੍ਣੇਨ ਸਿਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨੈਕਧਾ ਸ਼ਿਰਃ ।। ੩੭੧.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਪਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹਾ ਤਾਤੇਤਿ ਕ੍ਰਨ੍ਦਮਾਨਾਃ ਸ੍ਵਕਨ੍ਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤੇ । ਮਹਾਪਾਤਕਜਾਨ੍ਘੋਰਾਨ੍ਨਰਕਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਰ੍ਹਿਤਾਨ੍ ।। ੩੭੧.

ਉਹ 'ਹਾ ਪਿਤਾ!' ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਨਿੰਦਤ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

ਕਰ੍ਮ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਿਨਸ੍ਤ੍ਵਿਹ । ਮृਗਸ਼੍ਵਸ਼ੂਕਰੋष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਯੋਨਿਮृਚ੍ਛਤਿ ।। ੩੭੧.

ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਇੱਥੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਣ, ਘੋੜਾ, ਸੂਰ ਜਾਂ ਉਠ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਖਰਪੁਕ੍ਕਸ਼ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਨਾਂ ਮਦ੍ਯਪਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਹਾਰ੍ਯ੍ਯਂਪਿ । ਕृਮਿਕੀਟਪਤਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਗੁਰੁਗਸ੍ਤृਣਗੁਲ੍ਮਤਾਂ ।। ੩੭੧.

ਕਠੋਰ, ਅਛੂਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੀੜੇ, ਕਿਰਮੀਆਂ ਜਾਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਾਹ ਜਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਕ੍ਸ਼ਯਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਰਾਪਃ ਸ਼੍ਯਾਵਦਨ੍ਤਕਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਣਹਾਰੀ ਤੁ ਕੁਨਖੀ ਦੁਸ਼੍ਚਰ੍ਮ੍ਮਾ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ ।। ੩੭੧.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਸ਼ਤ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਕਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਕਾਰੀਆਂ ਨਖਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ਯੇषਾਂ ਸ ਤਲ੍ਲਿਹ੍ਗੋऽਭਿਜਾਯਤੇ । ਅਨ੍ਨਹਰ੍ਤਾ ਮਾਯਾਵੀ ਸ੍ਯਾਮ੍ਮੂਕੋ ਵਾਗਪਹਾਰਕਃ ।। ੩੭੧.

ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਨਾਜ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਧੋਖੇਬਾਜ ਜਾਂ ਗੂੰਗਾ ਜਾਂ ਬੋਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਾਨ੍ਯਂ ਹृਤ੍ਵਾऽਤਿਰਿਕ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਪਿਸ਼ੁਨਃ ਪੂਤਿਨਾਸਿਕਃ । ਤੈਲਹृਤ੍ਤੈਲਪਾਯੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਤਿਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸੂਚਕਃ ।। ੩੭੧.

ਧਾਣਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਧੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੁਗਲਖੋਰ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਗੰਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਸ੍ਯ ਯੋषਿਤਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਮਪਹृਤ੍ਯ ਚ । ਅਰਣ੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਦੇਸ਼ੇ ਜਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ।। ੩੭੧.

ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਖਸਸ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਰਤ੍ਨਹਾਰੀ ਹੀਨਜਾਤਿਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਛੁਛੁਨ੍ਦਰੀ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ । ਪਤ੍ਰਂ ਸ਼ਾਕਂ ਸ਼ਿਖੀ ਹृਤ੍ਵਾ ਮੁਖਰੋ ਧਾਨ੍ਯਹਾਰਕਃ ।। ੩੭੧.

ਰਤਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਗੰਧ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੂਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਾਣਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਜਃ ਪਸ਼ੁਂਪਯਃ ਕਾਕੋ ਯਾਨਮੁष੍ਟ੍ਰਃ ਫਲਂ ਕਪਿਃ । ਮਧੁ ਦਂਸ਼ਃ ਫਲਂ ਗृਧ੍ਰੋ ਗृਹਕਾਕ ਉਪਸ੍ਕਰਂ ।। ੩੭੧.

ਬੱਕਰਾ ਪਸ਼ੂ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਂ ਵਾਹਨ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਂਦ ਫਲ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਧੁਮੱਖੀ ਸ਼ਹਦ ਚੁਰਾਂਦੀ ਹੈ; ਗਿਦ੍ਹ ਫਲ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ; ਘਰ ਦਾ ਕਾਂ ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੀ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਾਰਸਞ੍ਚ ਝਿਲ੍ਲੀ ਲਵਣਹਾਰਕਃ । ਉਕ੍ਤ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਸ੍ਤਾਪਃ ਸ਼ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰਾਧਿਭੌਤਿਕਃ ।। ੩੭੧.

ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਕੂਦਰ ਰੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰਸ ਚਾਵਲ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ; ਝਿੰਗਾ ਲੂਣ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੀੜਾ 'ਆਧਿਆਤਮਿਕ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ ਪੀੜਾ 'ਆਧਿਭੌਤਿਕ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗ੍ਰਹਾਗ੍ਨਿਦੇਵਪੀੜਾਦ੍ਯੈਰਾਧਿਦੈਵਿਕ ਈਰਿਤਃ । ਤ੍ਰਿਧਾ ਤਾਪਂ ਹਿ ਸਂਸਾਰਂ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਾਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ੩੭੧.

ਗ੍ਰਹ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ ਪੀੜਾ 'ਆਧਿਦੈਵਿਕ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਸਂਸਾਰਤਾਪਮੁਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯऽष੍ਟਾਙ੍ਗਯੋਗਕਂ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਯੋਗਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਚਿਤ੍ਤਤਾ ।। ੩੭੨.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।