ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਸ੍ਥਾਨਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੇऽਮ੍ਭਸਿ ਸ਼ਤਂ ਮਰੁਤ੍ । ਮੁਖਨਿਸ਼੍ਵਾਸਤੋ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਸ਼ਂ ਨਯਤਿ ਤਾਨ੍ ਘਨਾਨ੍ ।। ੩੬੮.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸੌ ਹਵਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਾਂਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਾਯੁਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਹਰਿਃ ਸ਼ੇषੇ ਸ਼ੇਤੇ ਚੈਕਾਰ੍ਣਵੇ ਪ੍ਰਮੁਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਧਰ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਜਲਗੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤੁਤਃ ।। ੩੬੮.

ਹਵਾ ਨੂੰ ਪੀਂ ਕੇ, ਹਰੀ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲੈਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਿੱਧਾਂ, ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਤ੍ਮਮਾਯਾਮਯੀਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਂ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਖ੍ਯਾਂ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨਃ ।। ੩੬੮.

ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਦਿਵਿਆ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਧੁਸੂਦਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ।

ਕਲ੍ਪਂ ਸ਼ੇਤੇ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋऽਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪੀ ਸृਜਤ੍ਯऽਸੌ । ਦ੍ਵਿਪਰਾਰ੍ਧਨ੍ਤਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਲੀਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੩੬੮.

ਉਹ ਇਕ ਕਲਪ ਲਈ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਜਾਗ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਪਰਾਰਧ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦਸ਼ਗੁਣਮੇਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਗੁਣ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਲੇ । ਤਤੋऽष੍ਟਾਦਸ਼ਮੇ ਭਾਗੇ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਮਭਿਧੀਯਤੇ ।। ੩੬੮.

ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਠਾਰਵੀਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਾਰਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਾਰ੍ਧਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਯਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਪ੍ਰਲਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾऽਗ੍ਨਿਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਤ੍ ਕृਤੇ ਸਂਜ੍ਵਲਨੇ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੩੬੮.

ਜੋ ਪਰਾਰਧ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਲੈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੁੱਕਾ ਪੈਣ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਸੜਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

ਮਹਦਾਦੇਰ੍ਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਕृष੍ਣੇਚ੍ਛਾਕਾਰਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਚਰੇ ।। ੩੬੮.

ਜਦੋਂ ਮਹਤ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਦਲਾਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵਾਪਸੀ (ਪ੍ਰਤਿਸੰਜਾਰ) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਪੋ ਗ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਵੈ ਪੂਰ੍ਬ੍ਵਂ ਭੂਮੇਰ੍ਗਨ੍ਧਾਦਿਕਂ ਗੁਣਂ । ਆਤ੍ਮਗਨ੍ਧਾਤ੍ਤਤੋ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਲਯਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ।। ੩੬੮.

ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ, ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਲੈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਸਾਤ੍ਮਿਕਾਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਾਪਸ੍ਤਾਸਾਂ ਰਸੋ ਗੁਣਃ । ਪੀਯਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਤਾਸੁ ਨष੍ਟਾਸ੍ਵਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਦੀਪ੍ਯ੍ਤੇ ।। ੩੬੮.

ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸਵਾਦ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਗੁਣ ਸਵਾਦ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠਦੀ ਹੈ।

ਜ੍ਯੋਤਿषੋऽਪਿ ਗੁਣਂ ਰੂਪਂ ਵਾਯੁਰ੍ਗ੍ਰਸਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਂ । ਨष੍ਟੇ ਜ੍ਯੋਤਿषਿ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਬਲੀ ਦੋਧੂਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ ।। ੩੬੮.

ਹਵਾ ਅੱਗ ਤੋਂ ਰੂਪ ਦਾ ਗੁਣ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਕਤਵਰ ਹਵਾ ਚਲਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਵਾਯੋਰਪਿ ਗੁਣਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤਤਃ । ਵਾਯੌ ਨष੍ਟੇ ਤੁ ਚਾਕਾਸ਼ਨ੍ਨੀਰਵਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੩੬੮.

ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ ਤੋਂ ਛੂਹਣ ਦਾ ਗੁਣ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਨਾ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯਾਥ ਵੈ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਗ੍ਰਸਤੇ ਚ ਖਂ । ਅਬਿਮਾਨਾਤ੍ਮਕਂ ਖਞ੍ਚ ਭੂਤਾਦਿ ਗ੍ਰਸਤੇ ਮਹਾਨ੍ ।। ੩੬੮.

ਫਿਰ ਭੂਤ-ਮੂਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਭੂਤ-ਮੂਲ ਨੂੰ ਮਹਤ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਭੂਮਿਰ੍ਯਾਤਿ ਲਯਞ੍ਚਾਪ੍ਸੁ ਆਪੋ ਜ੍ਯੋਤਿषਿ ਤਦ੍‌ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਵਾਯੌ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਖੇ ਖਞ੍ਚ ਅਹਙ੍ਕਾਰੇ ਲਯਂ ਸ ਚ ।। ੩੬੮.

ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਮਹਾਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਗ੍ਰਸਤੇ ਦ੍ਵਿਜ । ਵ੍ਯਕ੍ਤਾऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਕੇ ਲਯਃ ।। ੩੬੮.

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮਹਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ; ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਪ੍ਰਗਟ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁਮਾਨੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸੋऽਪ੍ਯਂਸ਼ਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ਼ਚੈਚੌ ਲੀਯੇਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ।। ੩੬੮.

ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਇਕ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੇ ਨਾਮਜਾਤ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਃ । ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕੇ ਜ੍ਞੇਯੇ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਪਰੇ ।। ੩੬੮.

ਜਿੱਥੇ, ਸਭ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਾਮ, ਜਾਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਕੋਈ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਤਾ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਥ ਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਤ੍ਰਿਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਕ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਜਿਹ੍ਵਾ ਘ੍ਰਾਣਂ ਧੀਃ ਖਂ ਚ ਭੂਤਗਮ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾਃ ਖਾਦਿषੁ ਤਦ੍ਗੁਣਾਃ

ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ: ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ। ਅੱਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੰਨ, ਚਮੜੀ, ਅੱਖਾਂ, ਜੀਭ, ਨੱਕ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹਣ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ।

ਪਾਯੂਪਸ੍ਥੌ ਕਰੌ ਪਾਦੌ ਵਾਗ੍ਭਵੇਤ੍ਕਰ੍ਮ ਖਂ ਤਥਾ । ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਾਨਨ੍ਦਕਾਦਾਨਗਤਿ ਵਾਗਾਦਿਕਰ੍ਮ ਤਤ੍

ਗੁਦਾ, ਜਨਨ ਅੰਗ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਬੋਲਣ — ਇਹ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ: ਮਲ ਤਿਆਗਣਾ, ਸੁਖ ਲੈਣਾ, ਪਕੜਣਾ, ਚਲਣਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ।

ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚੈਵ ਮਹਾਭੂਤਾ ਮਨੋਧਿਪਾਃ

ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ; ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾ-ਤੱਤਵ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਾऽਵ੍ਯਕ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ । ਸਂਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋਦਕੇ ਉਭੇ

ਆਤਮਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ; ਚੌਵੀ ਤੱਤਵ ਹਨ, ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ।

ਅਵ੍ਯਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨੀਹ ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮਾਂਸਿ ਚ । ਆਨ੍ਤਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਜੀਵਃ ਸ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਾਰਣਮ੍

ਇੱਥੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਅੰਦਰਲਾ ਪੁਰਖ ਹੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਪਰਮ੍ । ਸਪ੍ਤਾऽऽਸ਼ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦੇਹੇ ਰੁਧਿਰਸ੍ਯੈਕ ਆਸ਼ਯਃ

ਜੋ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਖੂਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਣਸ਼੍ਚਾऽऽਮਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ । ਵਾਯੁਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੋऽष੍ਟਮਃ

ਕਫ, ਅਜੀਰਨ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਆਂਤ ਪੰਜਵੇਂ ਆਸਰੇ ਹਨ; ਹਵਾ ਅਤੇ ਮੂਤਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਛੇ ਤੇ ਸੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅਠਵਾਂ ਹੈ।

ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੋऽਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨਿਰ੍ਵਿਕਸ਼ਿਤਾ ਦ੍ਯੁਤੌ । ਪਦ੍ਮਵਦ੍ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਧਤ੍ਤੇ ਸਰਕ੍ਤਕਮ੍

ਪਿੱਤ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਂਤ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਤੋਂ; ਯੋਨੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਗਰਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕੌਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸਭ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ੍ਵਸ਼ੁਕ੍ਰਤਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਂ ਕੁਨ੍ਤਲਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਲਤਃ । ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਤੋ ਯੋਨੌ ਨੈਤਿ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਂ ਮੁਨੇ

ਵੀਰਯ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਅੰਗ ਤੇ ਵਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਵੀਰਯ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਮুনি, ਉਹ ਗਰਭ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ऋਤਾਵਪਿ ਚ ਯੋਨਿਸ਼੍ਚੇਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵृਤਾ । ਭਵੇਤ੍ਤਦਾ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਨੈਵ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ

ਜਦੋਂ ਰਜੋ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਨੀ ਹਵਾ, ਪਿੱਤ ਜਾਂ ਕਫ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫੈਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।

ਬੁਕ੍ਕਾਤ੍ਪੁਕ੍ਕਸਕਪ੍ਲੀਹਕृਤਕੋष੍ਠਾਙ੍ਗਹृਦ੍ਵ੍ਰਣਾਃ । ਤਣ੍ਡਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗ ਨਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਮਤਃ

ਬੁੱਕਾ, ਪੁੱਕਸਾ, ਤਲ, ਆਂਤ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਜਖਮ — ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੰਡਕ ਵੀ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਸਸ੍ਯ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸਾਰਾਦ੍ਭਵਤਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਪ੍ਲੀਹਾ ਯਕृਚ੍ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਰਕ੍ਤਫੇਨਾਚ੍ਚ ਪੁਕ੍ਕਸਃ

ਪਚਦੇ ਰਸ ਦੇ ਸਰ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਲ ਤੇ ਜਿਗਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਧਰਮ-ਗਿਆਨੀ; ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਝਾਗ ਤੋਂ ਪੁੱਕਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਰਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਤਣ੍ਡਕਸਂਜ੍ਞਕਃ । ਭੇਦੋ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਰਾਚ੍ਚ ਬੁਕ੍ਕਾਯਾਃ ਸਂਭਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਖੂਨ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਤੰਡਕ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਖੂਨ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਬੁੱਕਾ ਦੀ ਉਪਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।