ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕृष੍ਯਾਦਿਵृਤ੍ਤਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕੁਸੀਦਂ ਵृਦ੍ਧਿਜੀਵਿਕਾ । ਉਦ੍ਧਾਰੋऽਰ੍ਥਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਣਿਸ਼ਂ ਸਸ੍ਯਮਞ੍ਜਰੀ ।। ੩੬੬.

ਖੇਤੀ ਆਦਿ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸੁਧੀ ਤੇ ਵਿਆਜ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਵਿਆਜੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਹੈ। ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦਾਣਾ ਫੁੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਿਂਸ਼ਾਰੁਃ ਸਸ੍ਯਸ਼ੂਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਬੋ ਗੁਤ੍ਸਸ੍ਤृਣਾਦਿਨਃ । ਧਾਨ੍ਯਂ ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸ੍ਤਮ੍ਬਕਰਿਃ ਕੜਙ੍ਗਰੋ ਵੁषਂ ਸ੍ਮृਤਂ ।। ੩੬੬.

ਅਨਾਜ ਦੀ ਛਿਲਕਾ ਬਾਹਰਲੀ ਪਰਤ ਹੈ, ਡੰਡੀ ਤਣੀ ਹੈ, ਗੁੱਦਾ ਘਾਸ ਆਦਿ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅਨਾਜ ਚੌਲ ਹੈ, ਗੁੱਛਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਡੰਡੀ ਹੈ, ਕਰੰਗਰਾ ਛਿਲਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾषਾਦਯਃ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ੁਕਧਾਨ੍ਯੇ ਯਵਾਦਯਃ । ਤृਣਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨੀਵਾਰਾਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪਂ ਪ੍ਰਸ੍ਫੋਟਨਂ ਸ੍ਮृਤਂ ।। ੩੬੬.

ਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਦਾਲਾਂ ਹਨ। ਸ਼ਮੀ ਅਨਾਜ, ਜੌ ਆਦਿ ਮੋਟਾ ਅਨਾਜ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਅਨਾਜ ਨੀਵਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛਾਣਣੀ ਟੋਕਰੀ ਨੂੰ ਛਾਂਟਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਯੂਤਪ੍ਰਸੇਵੌ ਕਣ੍ਡੋਲਪਿਟੌ ਕਟਕਿਨਿਞ੍ਜਕੌ । ਸਮਾਨੌ ਰਸਵਤ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਪਾਕਸ੍ਥਾਨਮਹਾਨਸੇ ।। ੩੬੬.

ਸਿਉਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸੇਵਾ ਚਮਚ ਹਨ। ਕੰਡੋਲਾ ਤੇ ਪਿਟਾ ਕਟੋਰੇ ਹਨ। ਕਟਕੀ ਤੇ ਨਿਞਜਕ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਰਸਵਤੀ ਚਟਣੀ ਹੈ, ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰਸੋਈ ਹੈ।

ਪੌਰੋਗਵਸ੍ਤਦਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਸੂਪਕਾਰਾਸ੍ਤੁ ਵਲ੍ਲਵਾਃ । ਆਰਾਲਿਕਾ ਆਨ੍ਧਸਿਕਾਃ ਸੂਦਾ ਔਦਨਿਕਾ ਗੁਣਾਃ ।। ੩੬੬.

ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਵਾਲੇ ਹਨ। ਆਰਾਲਿਕਾ, ਆਂਧਸਿਕਾ, ਸੂਦਾ, ਔਦਨਿਕਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

ਕ੍ਲੀਵੇऽਗ੍ਵਰੀषਂ ਭ੍ਰਾष੍ਟੋ ਨਾ ਕਰ੍ਕਰ੍ਯ੍ਯਾਲੁਰ੍ਗਲਨ੍ਤਿਕਾ । ਆਲਿਞ੍ਜਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਣਿਕਂ ਸੁषਵੀ ਕृष੍ਣਜੀਰਕੇ ।। ੩੬੬.

ਨਪੁੰਸਕ ਨੂੰ ਅਗਵਰੀਸ਼ਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਭੁੰਨਿਆ ਅਨਾਜ ਭ੍ਰਾਸ਼ਟਾ ਹੈ। ਕਰਕਰਿਆ ਤੇ ਗਲੰਤਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਆਲਿੰਜਰਾ ਇਕ ਰਤਨ ਹੈ। ਸੁਸ਼ਵੀ ਕਾਲਾ ਜੀਰਾ ਹੈ।

ਆਰਨਾਲਸ੍ਤੁ ਕੁਲ੍ਮਾषਂ ਵਾਹ੍ਲੀਕਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਰਾਮਠਂ । ਨਿਸ਼ਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਪੀਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਖਣ੍ਡੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਫਾਣਿਤੇ ।। ੩੬੬.

ਆਰਨਾਲਾ ਖਮੀਰ ਚੌਲ ਹੈ। ਕੁਲਮਾਸ਼ਾ ਉਬਲੀ ਦਾਲ ਹੈ। ਵਾਹਲੀਕਾ ਹੀੰਗ ਹੈ। ਰਾਮਠਾ ਇਕ ਮਸਾਲਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾ ਹਲਦੀ ਹੈ, ਪੀਤਾ ਪੀਲਾ ਹੈ, ਸਤਰੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਖੰਡਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਮਤਸਯੰਡੀ ਇਕ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।

ਕੂਰ੍ਚਿਕਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਿਕृਤਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਸृਣਚਿਕ੍ਕਣਂ । ਪृਥੁਕਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਿਪਿਟਕੋ ਧਾਨਾ ਭ੍ਰष੍ਟਯਵਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੬੬.

ਕੂਰਚਿਕਾ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਸਨਿੱਘ ਤੇ ਮਸ੍ਰਣ ਤੇ ਚਿਕਣ ਤੇ ਪਤਲਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਥੁਕਾ ਚਿਉੜਾ ਹੈ, ਚਿਪਿਟਕਾ ਦਬਿਆ ਅਨਾਜ ਹੈ। ਧਾਨਾ ਭੁੰਨਿਆ ਜੌ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ।

ਜੇਮਨਂ ਲੇਪ ਆਹਾਰੋ ਮਾਹੇਯੀ ਸੌਰਭੀ ਚ ਗੌਃ । ਯੁਗਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਵੋਢਾਰੋ ਯੁਗ੍ਯਪ੍ਰਾਸਙ੍ਗ੍ਯਸ਼ਾਟਕਾਃ ।। ੩੬੬.

ਜੇਮਨਾ ਲੇਪ ਹੈ, ਲੇਪ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਮਾਹੇਈ ਮਾਹੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗਾਂ ਹੈ। ਸੌਰਭੀ ਸੁਗੰਧੀ ਗਾਂ ਹੈ। ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਜੁਆ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੁਆ ਲਗਾ ਕੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਚਿਰਸੂਤਾ ਵष੍ਕਯਣੀ ਧੇਨੁਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਵਸੂਤਿਕਾ । ਸਨ੍ਧਿਨੀ ਵृषਭਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਵੇਹਦ੍‌ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਿਨੀ ।। ੩੬੬.

ਚਿਰਸੂਤਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਹੈ। ਵਸ਼ਕਯਣੀ ਗਾਂ ਹੈ। ਧੇਨੁ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਹੈ। ਨਵਸੂਤਿਕਾ ਨਵੀਂ ਬੱਚਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਹੈ। ਸੰਧਿਨੀ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਸਾਂਡ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਹਦਗਰਭਉਪਘਾਤਿਨੀ ਜਿਸਦਾ ਗਰਭ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਪਣ੍ਯਾਜੀਵੋ ਹ੍ਯਾਪਣਿਕੋ ਨ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚੋਪਨਿਧਿਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਵਿਪਣੋ ਵਿਕ੍ਰਯਃ ਸਙ੍‌ਖ੍ਯਾ ਸਙ੍‌ਖ੍ਯੇਯੇ ਹ੍ਯਾਦਸ਼ ਤ੍ਰਿषੁ ।। ੩੬੬.

ਵਪਾਰ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਪਾਰੀ ਹੈ। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਆਪਣਿਕਾ ਹੈ। ਨਿਆਸ ਤੇ ਉਪਨਿਧੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹਨ। ਵਿਪਣਾ ਵਿਕਰੀ ਹੈ। ਸੰਖਿਆ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਤੱਕ ਗਿਣਦੇ ਹਨ।

ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਸਦੈਕਤ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਃ ਸਂਖ੍ਯੇਯਸਂਖ੍ਯਯੋਃ । ਸਂਖ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਦ੍ਵਿਬਹੁਤ੍ਵੇ ਸ੍ਤਸ੍ਤਾਸੁ ਚਾਨਵਤੇਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੬੬.

ਵੀਹ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਦੋਵਾਂ ਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਤੇ ਬਹੁਵਚਨ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਵਵੇ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਙ੍ਕ੍ਤੇਃ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਦਿ ਕ੍ਰਮਮਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਂ । ਮਾਨਨ੍ਤੁਲਾਙ੍ਗੁਲਿਪ੍ਰਸ੍ਥੈਰ੍ਗੁਞ੍ਜਾਃ ਪਞ੍ਚਾਦ੍ਯਮਾषਕਃ ।। ੩੬੬.

ਪੰਕਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਿ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਮਾਪ: ਮਾਣ, ਤੂਲਾ, ਅੰਗੂਠੀ, ਪ੍ਰਸਥ, ਗੁੰਜਾ। ਪੰਜ ਤੋਂ ਉਪਰ ਮਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇ षੋੜਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਃ ਕਰ੍षੋऽਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪਲਂ ਕਰ੍षਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਸੁਵਰ੍ਣਵਿਸ੍ਤੌ ਹੇਮ੍ਨੋऽਕ੍ਸ਼ੇ ਕੁਰੁਵਿਸ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਪਲੇ ।। ੩੬੬.

ਸੋਲਾਂ ਗੁੰਜਾ ਇਕ ਕਰਸ਼ਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਚਾਰ ਕਰਸ਼ਾ ਇਕ ਪਲਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਵਰਨਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ। ਅਕਸ਼ਾ ਪਾਸਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਕੁਰੂ ਪਲਾ ਲਈ ਮਾਪ ਹੈ।

ਤਲਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਪਲਸ਼ਤਂ ਭਾਰਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤੁਲਾਃ । ਕਾਰ੍षਾਪਣਃ ਕਾਰ੍षਿਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਰ੍षਿਕੇ ਤਾਮ੍ਰਿਕੇ ਪਣਃ ।। ੩੬੬.

ਪਲਾ ਦੇ ਸੌ ਭਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਵੀਹ ਤੂਲਾ ਇਕ ਭਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਸ਼ਾਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਹੈ। ਕਾਰਸ਼ਿਕਾ ਮਾਪ ਹੈ। ਕਾਰਸ਼ਿਕਾ ਵਿੱਚ ਤਾਮਬੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਪਣਾ ਹੈ।

ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਪਤੇਯਂ ਰਿਕ੍ਥਮृਕ੍ਥਂ ਧਨਂ ਵਸੁ । ਰੀਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮਾਰਕੂਟੋ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮਥ ਤਾਮ੍ਰਕਮ੍ ।। ੩੬੬.

ਦਰਵਿਆ, ਵਿਟਾ, ਸਵਾਪਤੇਯਾ, ਰਿਖਥ, ਮ੍ਰਿਖਥ, ਧਨ, ਵਸੂ — ਇਹ ਸਭ ਦੌਲਤ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ। ਰੀਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਆਰਕੂਟਾ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਤਾਮਰਕਾ ਤਾਮਬਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਲ੍ਵਮੌਦੁਮ੍ਬਰਂ ਲੌਹੇ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਕਾਲਾਯਸਾਯਸੀ । ਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਕਾਚੋऽਥ ਚਪਲੋ ਰਸਃ ਸੂਤਸ਼੍ਚ ਪਾਰਦੇ ।। ੩੬੬.

ਸ਼ੁਲਵ ਚਾਂਦੀ ਹੈ। ਔਦੁੰਬਰਾ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਲੋਹਾ ਤੀਖਾ ਹੈ। ਕਾਲਾਯਸਾ ਫੁਲਾਦ ਹੈ। ਖਾਰਾ ਖਾਰ ਹੈ। ਕਾਚਾ ਕਾਂਚ ਹੈ। ਚਪਲਾ ਪਾਰਾ ਹੈ। ਸੂਤਾ ਪਾਰਾ ਹੈ।

ਗਰਲਂ ਮਾਹਿषਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਪੁਸੀਸਕਪਿਚ੍ਚਟਂ । ਹਿਣ੍ਡੀਰੋऽਬ੍ਧਿਕਫਃ ਫੇਣੋ ਮਧੂਚ੍ਛਿष੍ਟਨ੍ਤੁ ਸਿਕ੍ਥਕਮ੍ ।। ੩੬੬.

ਜ਼ਹਰ, ਭੈਂਸ ਦਾ ਸਿੰਗ, ਸੀਸਾ, ਟਿਨ, ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਲਦ, ਨੀਲਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਝਾਗ, ਥੂਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਬਚੀ ਕੁਚੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਕਥਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਙ੍ਗਵਙ੍ਗੇ ਪਿਚੁਸ੍ਥੂਲੋ ਕੂਲਟੀ ਤੁ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ । ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਸ਼੍ਚ ਪਾਕ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਾ ਵਂਸ਼ਲੋਚਨਾ ।। ੩੬੬.

ਰੰਗਵੰਗਾ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਪਿਟ ਹੈ; ਕੁਲਟੀ ਮਨਾ ਸ਼ਿਲਾ ਹੈ; ਯਵਖ਼ਾਰਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਟਵਕਸ਼ੀਰਾ ਬਾਂਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਹੈ।

ਵृषਲਾ ਜਘਨ੍ਯਜਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਃ । ਕਾਰੁਃ ਸ਼ਿਲ੍ਪੀ ਸਂਹਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸ਼੍ਰੇਣਿਃ ਸਜਾਤਿਭਿਃ ।। ੩੬੬.

ਜੋ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ, ਥੱਲੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਦਰ, ਚੰਡਾਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੰਕਰਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਾਰੀਗਰ ਜਾਂ ਹُنਰਮੰਦ ਨੂੰ ਕਾਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਟੋਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰਙ੍ਗਾਜੀਵਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਰਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤਕ੍ਸ਼ਾ ਚ ਵਰ੍ਧਕਿਃ । ਨਾਡਿਨ੍ਧਮਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਾਰੋ ਨਾਪਿਤਾਨ੍ਤਾਵਸਾਯਿਨਃ ।। ੩੬੬.

ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰੰਗਜੀਵ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਲੋਹਾਰ, ਮਿਸਤਰੀ, ਬਨ੍ਹੇ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਾਰੀਗਰ, ਨਾਈ ਅਤੇ ਮੁਰਦੇ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਪukarਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਾਵਾਲਃ ਸ੍ਯਾਦਜਾਜੀਵੋ ਦੇਵਾਜੀਵਸ੍ਤੁ ਦੇਵਲਃ । ਜਾਯਾਜੀਵਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੈਲੂषਾ ਭृਤਕੋ ਭृਤਿਭੁਕ੍ਤਥਾ ।। ੩੬੬.

ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਵਾਲਾ, ਬੱਕਰੀ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਜਾਜੀਵ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਚਰਾਵਾ ਦੇਵਜੀਵ ਜਾਂ ਦੇਵਲਾ; ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਾਯਾਜੀਵ ਜਾਂ ਸ਼ੈਲੂਸ਼ਾ; ਨੌਕਰ ਭ੍ਰਿਤਕਾ ਜਾਂ ਭ੍ਰਿਤਭੁਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਪਾਮਰੋ ਨੀਚਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਸ਼੍ਚ ਪृਥਗ੍ਜਨਃ । ਵਿਹੀਨੋਪਸਦੋ ਜਾਲ੍ਮੋ ਭृਤ੍ਯੇ ਦਾਸੇਰਚੇਟਕਾਃ ।। ੩੬੬.

ਮਿਸ਼ਰ ਜਾਤੀ, ਨੀਚ, ਥੱਲਾ, ਆਮ ਆਦਮੀ, ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਚਲਾਕ, ਨੌਕਰ, ਗੁਲਾਮ ਜਾਂ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਪukarਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਟੁਸ੍ਤੁ ਪੇਸ਼ਲੋ ਦਕ੍ਸ਼ੇ ਮृਗਯੁਰ੍ਲੁਬ੍ਧਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਚਣ੍ਡਾਲਸ੍ਤੁ ਦਿਵਾਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਃ ਪੁਸ੍ਤਂ ਲੇਪ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ।। ੩੬੬.

ਕਪੜਾ ਬੁਣਨ ਵਾਲਾ ਪਟੁ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ਲਾ; ਮਾਹਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮ੍ਰਿਗਯੂ ਜਾਂ ਲੁਭਧਕ; ਚੰਡਾਲਾ ਨੂੰ ਦਿਵਾਕੀਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਸਤਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ; ਲੇਪ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਲੇਪਯਾਦੀ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਾਲਿਕਾ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਕਰਸ੍ਤਰੁਣਃ ਪਸ਼ੁਃ । ਮਞ੍ਜੂषਾ ਪੇਟਕਃ ਪੇਡਾ ਤੁਲ੍ਯਸਾਧਾਰਣੌ ਸਮੌ ੩੬੬.

ਪਤਲੀ ਜਾਂ ਪਤਲੀਕਾ ਗੁੱਡੀ ਹੈ; ਵਰਕਰਾ ਜਾਂ ਤਰੁਣ ਪਸ਼ੂ ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਨਵਰ ਹੈ; ਮੰਜੂਸ਼ਾ ਡੱਬਾ ਹੈ, ਪੇਟਕਾ ਸੰਦੂਕ ਹੈ, ਪੇਡਾ ਪੈਟਾ ਹੈ; ਪੇਟਕਾ ਤੇ ਪੇਡਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਤੇ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯऽਥ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ । ਸੁਕृਤੀ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਯੋ ਮਹੇਚ੍ਛਸ੍ਤੁ ਮਹਾਸ਼ਯਃ ।। ੩੬੭.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਮ ਨਾਂਵ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ। ਜੋ ਨੇਕ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ, ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ, ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵੀਣਨਿਪੁਣਾਭਿਜ੍ਞਵਿਜ੍ਞਵਿਜ੍ਞਨਿष੍ਣਾਤਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਦਾਨ੍ਯਸ੍ਥੂਲਲਕ੍ਸ਼ਦਾਨਸ਼ੌਣ੍ਡਾ ਬਹੁਪ੍ਰਦੇ ।। ੩੬੭.

ਜੋ ਮਾਹਰ, ਨਿਪੁਣ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਮਝਦਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਾਨੀ, ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਕृਤੀ ਕृਤਜ੍ਞਃ ਕੁਸ਼ਲ ਆਸਕ੍ਤੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤ ਉਤ੍ਸੁਕਃ । ਇਭ੍ਯ ਆਢ੍ਯਃ ਪਰਿਵृਢੋ ਹ੍ਯਧਿਭੂਰ੍ਨਾਯਕੋऽਧਿਪਃ ।। ੩੬੭.

ਜੋ ਕੰਮਯੋਗ, ਉਪਕਾਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਕਾਬਲ, ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਮਿਹਨਤੀ, ਉਤਸ਼ੁਕ, ਧਨਵਾਨ, ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਆਗੂ ਜਾਂ ਮੁਖੀ ਹੈ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਨ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੀਲਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਯ੍ਯऽਪਾਵृਤਃ । ਖਲਪੂਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਹੁਕਰੋ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਸ਼੍ਚਿਰਕ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੬੭.

ਜੋ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ, ਚੰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ, ਧਨਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ, ਆਜ਼ਾਦ, ਖੁਲ੍ਹਾ; ਘਮੰਡੀ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ, ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਕੰਮ ਚ دیر ਕਰਨ ਵਾਲਾ।