ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਨ੍ਤਃਪੁਰੇ ਤ੍ਵਧਿਕृਤਃ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਤਰ੍ਵਂਸ਼ਿਕੋ ਜਨਃ । ਸੌਵਿਦਲ੍ਲਾਃ ਕਞ੍ਚੁਕਿਨਃ ਸ੍ਥਾਪਤ੍ਯਾਃ ਸੌਵਿਦਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ।। ੩੬੬.

ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅੰਦਰਲੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ; ਰਖਵਾਲੇ, ਕੰਚੁਕੀਨ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ।

षਣ੍ਡੋ ਵਰ੍षਵਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਸੇਵਕਾਰ੍ਥ੍ਯਨੁਜੀਵਿਨਃ । ਵਿषਯਾਨਨ੍ਤਰੋ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮਿਤ੍ਰਮਤਃ ਪਰਂ ।। ੩੬੬.

ਖੋਜੀ, ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉਦਾਸੀਨਃ ਪਰਤਰਃ ਪਾਰ੍ष੍ਣਿਗ੍ਰਾਹਸ੍ਤੁ ਪृष੍ਠਤਃ । ਚਰਃ ਸ੍ਪਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਣਿਧਿਰੁਤ੍ਤਰਃ ਕਾਲ ਆਯਤਿਃ ।। ੩੬੬.

ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਰ ਦੂਰ ਹੈ; ਪਿੱਛੋਂ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਸੂਸ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਖਬਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਤਦਾਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਦੁਦਰ੍ਕਃ ਫਲਮੁਤ੍ਤਰਂ । ਅਦृष੍ਟਂ ਵਹ੍ਨਿਤੋਯਾਦਿ ਦृष੍ਟਂ ਸ੍ਵਪਰਚਕ੍ਰਜਮ੍ ।। ੩੬੬.

ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਤੀਜਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਭਦ੍ਰਕੁਮ੍ਭਃ ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭੋ ਭृਙ੍ਗਾਰਃ ਕਨਕਾਲੁਕਾ । ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨੋ ਗਰ੍ਜਿਤੋ ਮਤ੍ਤੋ ਵਮਥੁਃ ਕਰਸ਼ੀਕਰਃ ।। ੩੬੬.

ਚੰਗਾ ਘੜਾ, ਭਰਿਆ ਘੜਾ, ਕੋਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ, ਟੁੱਟਿਆ, ਗੂੰਜਦਾ, ਪਾਗਲ, ਉਲਟੀ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਹੱਥ-ਸਰੂਪ ਭਾਂਡਾ।

ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਸ਼੍ਰृਣਿਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਕੁਸ਼ੋऽਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪਰਿਸ੍ਤੋਮਃ ਕੁਥੋ ਦ੍ਵਯੋਃ । ਕਰ੍ਣੀਰਥਃ ਪ੍ਰਵਹਣਂ ਦੋਲਾ ਪ੍ਰੇਙ੍‌ਖਾਦਿਕਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ।। ੩੬੬.

ਇਕ ਔਰਤ ਲਈ: ਦਰਾਤੀ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਅੰਕੁਸ਼; ਮਰਦ ਲਈ: ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਗੀਤ, ਗੱਡਾ; ਦੋਵਾਂ ਲਈ: ਕੰਨ, ਰਥ, ਵਾਹਨ, ਝੂਲਾ, ਤੇ ਔਰਤ ਲਈ ਹੋਰ ਐਸੇ ਚੀਜ਼ਾਂ।

ਆਧੋਰਣਾ ਹਸ੍ਤਿਪਕਾ ਹਸ੍ਤ੍ਯਾਰੋਹਾ ਨਿषਾਦਿਨਃ । ਭਟਾ ਯੋਧਾਸ਼੍ਚ ਯੋਦ੍ਧਾਰਃ ਕਞ੍ਚੁਕੋ ਵਾਰਣੋऽਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ।। ੩੬੬.

ਹਾਥੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸਿਪਾਹੀ, ਯੋਧੇ, ਲੜਾਕੂ, ਬਚਾਓ ਵਾਲਾ ਜੰਗੀ ਜਾਮਾ, ਤੇ ਔਰਤ ਲਈ ਡਾਲ।

ਸ਼ੀਰ੍षਣ੍ਯਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤ੍ਰੇऽਥ ਤਨੁਤ੍ਰਂ ਵਰ੍ਮ੍ਮ ਦਂਸ਼ਨਂ । ਆਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਿਨਦ੍ਧਸ਼੍ਚਾਪਿਨਦ੍ਧਵਤ੍ ।। ੩੬੬.

ਸਿਰ ਦੀ ਟੋਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਜੰਗੀ ਜਾਮਾ, ਡਾਲ, ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਧਾ ਢੱਕਿਆ, ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅਣਬੰਨਿਆ ਵਰਗਾ।

ਵ੍ਯੂਹਸ੍ਤੁ ਬਲਵਿਨ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚਕ੍ਰਞ੍ਚਾਨੀਕਮਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ । ਏਕੇਭੈਕਰਥਾ ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਵਾਃ ਪਤ੍ਤਿਃ ਵਞ੍ਚਪਦਾਤਿਕਾਃ ।। ੩੬੬.

ਸਫ਼ ਬਨਾਉਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਚੱਕਰ ਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਲਾਈ ਔਰਤ ਲਈ; ਇਕ ਹਾਥੀ, ਇਕ ਰਥ, ਤਿੰਨ ਘੋੜੇ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਤੇ ਚਲਾਕ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ।

ਪਤ੍ਤ੍ਯਙ੍ਗੈਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਕ੍ਰਮਾਦਾਖ੍ਯਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ । ਸੇਨਾਮੁਖਂ ਗੁਲ੍ਮਗਣੈ ਵਾਹਿਨੀ ਪृਤਨਾ ਚਮੂਃ ।। ੩੬੬.

ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਵਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਫੌਜ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਗੁਲਮ, ਟੋਲੀ, ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ।

ਅਨੀਕਿਨੀ ਦਸ਼ਾਨੀਕਿਨ੍ਯੋऽਕ੍ਸ਼ੋਹਿਣ੍ਯੋ ਗਜੀਦਿਭਿਃ । ਧਨੁਃ ਕੋਦਣ੍ਡਇष੍ਵਾਸੌ ਕੋਟਿਰਸ੍ਯਾਟਨੀ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੩੬੬.

ਇਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਦਸ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਅਕਸ਼ੌਹਿਨੀ; ਧਨੁ, ਕੋਦੰਡ, ਤੇ ਇਸ਼ੂ ਧਨੁਧਾਰੀਆਂ ਲਈ; ਕੋਟਿਰ ਤੇ ਆਟਨੀ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਸ੍ਤਕਸ੍ਤੁ ਧਨੁਰ੍ਮਧ੍ਯਂ ਮੌਰ੍ਵੀ ਜ੍ਯਾ ਸ਼ਿਞ੍ਜਿਨੀ ਗੁਣਃ । ਪृषਤ੍‌ਕਬਾਣਵਿਸ਼ਿਖਾ ਅਜਿਹ੍ਮਗਖਗਾਸ਼ੁਗਾਃ ।। ੩੬੬.

ਧਨੁ ਦਾ ਵਿਚਲਾ ਹਿੱਸਾ ਨਸਤ ਹੈ; ਡੋਰੀ ਮੌਰਵੀ, ਤੰਤੁ ਜਿਆ, ਰਗ ਗੁਣ ਹੈ; ਤੀਰ, ਬਾਣ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਖਾ ਸਿੱਧੇ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਚਲਾਕ ਹਨ।

ਤੂਣੋਪਾਸਙ੍ਗਤੂਣੀਰਨਿषਙ੍ਗਾ ਇषੁਧਿਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ। ਅਸਿਰ੍ऋष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਨਿਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਃ ਕਰਵਾਲਃ ਕृਪਾਣਵਤ੍ ।। ੩੬੬.

ਤੀਰਦਾਨ, ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਤੀਰਦਾਨ, ਮਿਆਨ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਤੀਰ-ਦਾਨ; ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ, ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ, ਕਰਵਾਲ, ਤੇ ਛੁਰੀ।

ਸਰੁਃ ਖਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮੁष੍ਟੌ ਸ੍ਯਾਦੀਲੀ ਤੁ ਕਰਪਾਲਿਕਾ । ਦ੍ਵਯੋਃ ਕੁਠਾਰਃ ਸੁਧਿਤਿਃ ਛੁਰਿਕਾ ਚਾਸਿਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ।। ੩੬੬.

ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਮੂਠ, ਹੱਥ ਲਈ ਛੋਟੀ ਡਾਲ; ਦੋਵਾਂ ਲਈ: ਕੁਹਾੜੀ, ਤੇਜ਼ ਹਥਿਆਰ, ਛੁਰੀ, ਤੇ ਛੋਟੀ ਤਲਵਾਰ।

ਪ੍ਰਾਸਸ੍ਤੁ ਕੁਨ੍ਤੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਰ੍ਵਲਾ ਤੋਮਰੋऽਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ । ਵੈਤਾਲਿਕਾ ਬੋਧਕਰਾ ਮਾਗਧਾ ਵਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤੁਤੌ ।। ੩੬੬.

ਭਾਲਾ ਕੁੰਟਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੋਮਰ ਸਭ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਹੈ; ਗਾਇਕ, ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਗਧ ਗੀਤਕਾਰ, ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ।

ਸਂਸ਼ਪ੍ਤਕਾਸ੍ਤੁ ਸਮਯਾਤ੍ਸਙ੍ਗ੍ਗ੍ਰਾਮਾਦਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ । ਪਤਾਕਾ ਵੈਜਯਨ੍ਤੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੇਤਨਂ ਧ੍ਵਜਮਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ।। ੩੬੬.

ਜੋ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਹ ਸੰਸ਼ਪਤਕਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਝੰਡਾ, ਵੈਜਯੰਤ, ਨਿਸ਼ਾਨ, ਤੇ ਧਵਜ ਹਥਿਆਰ ਹਨ।

ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਮਹਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮਿਤ੍ਯਹਂਪੂਰ੍ਵ੍ਵਿਕਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ । ਅਹਮਹਮਿਕਾ ਸਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੋऽਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੩੬੬.

ਔਰਤ ਵਿੱਚ: 'ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ'; ਮਰਦ ਵਿੱਚ: 'ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ'; ਇਹ ਅਹੰਪੂਰਵਿਕਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਸੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ।

ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਸਹੋਬਲਂ । ਮੂਰ੍ਛਾ ਤੁ ਕਸ਼੍ਮਲਂ ਮੋਹੋऽਪ੍ਯਵਮਰ੍ਦ੍ਦਸ੍ਤੁ ਪੀੜ़ਨਂ ।। ੩੬੬.

ਤਾਕਤ, ਸ਼ੌਰ, ਜੀਵਨ, ਵੀਰਤਾ, ਥਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਭੁਲੇਖਾ ਵੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੁੱਖ ਹੈ।

ਅਭ੍ਯਵਸ੍ਕਨ੍ਦਨਨ੍ਤ੍ਵਭ੍ਯਾਸਾਦਨਂ ਵਿਜਯੋ ਜਯਃ । ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਸਂਜ੍ਞਪਨਂ ਸਾਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਨਂ ।। ੩੬੬.

ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ, ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ, ਅਭਿਆਸ, ਜਿੱਤ, ਫਤਹ, ਨਿਕਾਲਣਾ, ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ, ਚਲਣਾ, ਤੇ ਰੋਕਣਾ।

ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਤਾ ਕਾਲਧਰ੍ਭੋ ਦਿष੍ਟਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਲਯੋऽਤ੍ਯ੍ਯਃ । ਵਿਸ਼ੋ ਭੂਮਿਸ੍ਪृਸ਼ੋ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨਜੀਵਨੇ ।। ੩੬੬.

ਕੁਦਰਤੀ ਅੰਤ ਮੌਤ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਨਾਸ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਣਜ ਤੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣੀ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਹੈ।

ਕृष੍ਯਾਦਿਵृਤ੍ਤਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕੁਸੀਦਂ ਵृਦ੍ਧਿਜੀਵਿਕਾ । ਉਦ੍ਧਾਰੋऽਰ੍ਥਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਣਿਸ਼ਂ ਸਸ੍ਯਮਞ੍ਜਰੀ ।। ੩੬੬.

ਖੇਤੀ ਆਦਿ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸੁਧੀ ਤੇ ਵਿਆਜ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਵਿਆਜੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਹੈ। ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦਾਣਾ ਫੁੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਿਂਸ਼ਾਰੁਃ ਸਸ੍ਯਸ਼ੂਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਬੋ ਗੁਤ੍ਸਸ੍ਤृਣਾਦਿਨਃ । ਧਾਨ੍ਯਂ ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸ੍ਤਮ੍ਬਕਰਿਃ ਕੜਙ੍ਗਰੋ ਵੁषਂ ਸ੍ਮृਤਂ ।। ੩੬੬.

ਅਨਾਜ ਦੀ ਛਿਲਕਾ ਬਾਹਰਲੀ ਪਰਤ ਹੈ, ਡੰਡੀ ਤਣੀ ਹੈ, ਗੁੱਦਾ ਘਾਸ ਆਦਿ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅਨਾਜ ਚੌਲ ਹੈ, ਗੁੱਛਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਡੰਡੀ ਹੈ, ਕਰੰਗਰਾ ਛਿਲਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾषਾਦਯਃ ਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ੁਕਧਾਨ੍ਯੇ ਯਵਾਦਯਃ । ਤृਣਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨੀਵਾਰਾਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪਂ ਪ੍ਰਸ੍ਫੋਟਨਂ ਸ੍ਮृਤਂ ।। ੩੬੬.

ਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਦਾਲਾਂ ਹਨ। ਸ਼ਮੀ ਅਨਾਜ, ਜੌ ਆਦਿ ਮੋਟਾ ਅਨਾਜ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਅਨਾਜ ਨੀਵਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛਾਣਣੀ ਟੋਕਰੀ ਨੂੰ ਛਾਂਟਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਯੂਤਪ੍ਰਸੇਵੌ ਕਣ੍ਡੋਲਪਿਟੌ ਕਟਕਿਨਿਞ੍ਜਕੌ । ਸਮਾਨੌ ਰਸਵਤ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਪਾਕਸ੍ਥਾਨਮਹਾਨਸੇ ।। ੩੬੬.

ਸਿਉਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸੇਵਾ ਚਮਚ ਹਨ। ਕੰਡੋਲਾ ਤੇ ਪਿਟਾ ਕਟੋਰੇ ਹਨ। ਕਟਕੀ ਤੇ ਨਿਞਜਕ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਰਸਵਤੀ ਚਟਣੀ ਹੈ, ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰਸੋਈ ਹੈ।

ਪੌਰੋਗਵਸ੍ਤਦਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਸੂਪਕਾਰਾਸ੍ਤੁ ਵਲ੍ਲਵਾਃ । ਆਰਾਲਿਕਾ ਆਨ੍ਧਸਿਕਾਃ ਸੂਦਾ ਔਦਨਿਕਾ ਗੁਣਾਃ ।। ੩੬੬.

ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਵਾਲੇ ਹਨ। ਆਰਾਲਿਕਾ, ਆਂਧਸਿਕਾ, ਸੂਦਾ, ਔਦਨਿਕਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

ਕ੍ਲੀਵੇऽਗ੍ਵਰੀषਂ ਭ੍ਰਾष੍ਟੋ ਨਾ ਕਰ੍ਕਰ੍ਯ੍ਯਾਲੁਰ੍ਗਲਨ੍ਤਿਕਾ । ਆਲਿਞ੍ਜਰਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਣਿਕਂ ਸੁषਵੀ ਕृष੍ਣਜੀਰਕੇ ।। ੩੬੬.

ਨਪੁੰਸਕ ਨੂੰ ਅਗਵਰੀਸ਼ਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਭੁੰਨਿਆ ਅਨਾਜ ਭ੍ਰਾਸ਼ਟਾ ਹੈ। ਕਰਕਰਿਆ ਤੇ ਗਲੰਤਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਆਲਿੰਜਰਾ ਇਕ ਰਤਨ ਹੈ। ਸੁਸ਼ਵੀ ਕਾਲਾ ਜੀਰਾ ਹੈ।

ਆਰਨਾਲਸ੍ਤੁ ਕੁਲ੍ਮਾषਂ ਵਾਹ੍ਲੀਕਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਰਾਮਠਂ । ਨਿਸ਼ਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਪੀਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਖਣ੍ਡੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਫਾਣਿਤੇ ।। ੩੬੬.

ਆਰਨਾਲਾ ਖਮੀਰ ਚੌਲ ਹੈ। ਕੁਲਮਾਸ਼ਾ ਉਬਲੀ ਦਾਲ ਹੈ। ਵਾਹਲੀਕਾ ਹੀੰਗ ਹੈ। ਰਾਮਠਾ ਇਕ ਮਸਾਲਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾ ਹਲਦੀ ਹੈ, ਪੀਤਾ ਪੀਲਾ ਹੈ, ਸਤਰੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਖੰਡਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਮਤਸਯੰਡੀ ਇਕ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।

ਕੂਰ੍ਚਿਕਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਿਕृਤਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਸृਣਚਿਕ੍ਕਣਂ । ਪृਥੁਕਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਿਪਿਟਕੋ ਧਾਨਾ ਭ੍ਰष੍ਟਯਵਾਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੬੬.

ਕੂਰਚਿਕਾ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਸਨਿੱਘ ਤੇ ਮਸ੍ਰਣ ਤੇ ਚਿਕਣ ਤੇ ਪਤਲਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਥੁਕਾ ਚਿਉੜਾ ਹੈ, ਚਿਪਿਟਕਾ ਦਬਿਆ ਅਨਾਜ ਹੈ। ਧਾਨਾ ਭੁੰਨਿਆ ਜੌ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ।

ਜੇਮਨਂ ਲੇਪ ਆਹਾਰੋ ਮਾਹੇਯੀ ਸੌਰਭੀ ਚ ਗੌਃ । ਯੁਗਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਵੋਢਾਰੋ ਯੁਗ੍ਯਪ੍ਰਾਸਙ੍ਗ੍ਯਸ਼ਾਟਕਾਃ ।। ੩੬੬.

ਜੇਮਨਾ ਲੇਪ ਹੈ, ਲੇਪ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਮਾਹੇਈ ਮਾਹੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗਾਂ ਹੈ। ਸੌਰਭੀ ਸੁਗੰਧੀ ਗਾਂ ਹੈ। ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਜੁਆ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੁਆ ਲਗਾ ਕੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।