ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿ ਧਨਿਨਾਂ ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਦੇਵਭੂਭੁਜਾਂ । ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਤਰ੍ਦ੍ਦਿਸ੍ਤੁ ਵੇਦਿਕਾ ।। ੩੬੩.

ਹਰਮਿਆਦੀ ਧਨੀਆਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਸਾਦਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਮਹਲ; ਦਵਾਰ ਦਰਵਾਜਾ, ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਾ ਦਰਬਾਨ, ਵਿਤਰਦੀ ਰੇਲਿੰਗ, ਤੇ ਵੇਦਿਕਾ ਚੌਕ।

ਕਪੋਤਪਾਲਿਕਾਯਾਨ੍ਤੁ ਵਿਟਙ੍ਕਂ ਪੁਂਨਪੁਂਸਕਂ । ਕਵਾਟਮਵਰਨ੍ਤੁਲ੍ਯੇ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਣਿਸ੍ਤ੍ਵਧਿਰੋਹਿਣੀ ।। ੩੬੩.

ਕਪੋਤ-ਪਾਲਿਕਾ ਕਬੂਤਰ-ਘਰ ਹੈ; ਵਿਟੰਕਾ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਪੁੰਨਪੁੰਸਕਾ ਦੋਹਰੀ ਲਿੰਗ ਵਾਲਾ; ਕਵਾਟ ਦਰਵਾਜਾ, ਅਵਰਾ ਵੀ ਉਹੀ; ਨਿਹਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੀੜ੍ਹੀ, ਅਧਿਰੋਹਿਨੀ ਪੈੜੀ।

ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨੀ ਸੋਧਨੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਙ੍‌ਰੋऽਵਕਰਸ੍ਤਥਾ । ਅਦ੍ਰਿਗੋਤ੍ਰਗਿਰਿਗ੍ਰਾਵਾ ਗਹਨਂ ਕਾਨਨਂ ਵਨਂ ।। ੩੬੩.

ਸੰਮਾਰਜਨੀ ਝਾੜੂ, ਸੋਧਨੀ ਸਫਾਈ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਸੰਗਰਾ ਧੂੜ-ਪਟ, ਅਵਕਰਾ ਵੀ ਉਹੀ; ਅਦ੍ਰਿ, ਗੋਤ੍ਰ, ਗਿਰਿਗ੍ਰਾਵਾ — ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਗਹਨਾ, ਕਾਨਨ, ਤੇ ਵਨ — ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਨ।

ਆਰਾਮਃ ਸ੍ਯਾਦੁਪਵਨਂ ਕृਤ੍ਰਿਮਂ ਵਨਮੇਵ ਯਤ੍ । ਸ੍ਯਾਦੇਤਦੇਵ ਪ੍ਰਮਦਵਨਮਨ੍ਦਃ ਪੁਰੋਚਿਤਂ ।। ੩੬੩.

ਇੱਕ ਆਨੰਦ ਬਾਗ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਹਲ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵੀਥ੍ਯਾਲਿਰਾਵਲਿਃ ਪਙ੍‌ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰੇਣੀਲੇਖਾਸ੍ਤੁ ਰਾਜਯਃ । ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਃ ਫਲੈਃ ਪੁष੍ਪਾਤ੍ਤੈਰਪੁष੍ਪਾਦ੍ਵਨਸ੍ਪਤਿਃ ।। ੩੬੩.

ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਹਾਂ, ਲਾਈਨਾਂ, ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰੱਖਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਫਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਪਾਕਾਨ੍ਤਾਃ ਪਲਾਸ਼ੀ ਦ੍ਰੁਦ੍ਰੁਮਾਗਮਾਃ । ਸ੍ਥਾਣੁ ਵਾ ਨਾ ਧ੍ਰੁਵਃ ਸ਼ਙ੍ਕੁਃ ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਸਂਸ੍ਫੁਟਾਃ ।। ੩੬੩.

ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਫਲ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਲਾਸ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਰੱਖਤ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਲੱਕੜੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

ਪਲਾਸ਼ਂ ਛਦਨਂ ਪਰ੍ਣਮਿਧ੍ਮਮੇਧਃ ਸਮਿਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ । ਬੋਧਿਦ੍ਰੁਮਸ਼੍ਚਲਦਲੋ ਦਧਿਤ੍ਥਗ੍ਰਾਹਿਮਨ੍ਮਥਾਃ ।। ੩੬੩.

ਪਲਾਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਛਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੱਤੇ ਅੱਗ ਲਈ ਤੇ ਹੋਮ ਦੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਯਜਨ ਲਈ। ਬੋਧੀ ਦਰੱਖਤ ਜਿਸਦੇ ਪੱਤੇ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਦਧਿਤਥਾ ਤੇ ਮਨਮਥਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਧਿਫਲਃ ਪੁष੍ਪਫਲਦਨ੍ਤਸ਼ਠਾਵਪਿ । ਉਡੁਮ੍ਬਰੇ ਹੇਮਦੁਗ੍ਧਃ ਕੋਵਿਦਾਰੇ ਦ੍ਵਿਪਤ੍ਰਕਃ ।। ੩੬੩.

ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਰੱਖਤ ਹਨ ਜੋ ਦਹੀਂ ਵਰਗਾ ਫਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਦੋਵੇਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੰਤਸ਼ਠਾ ਦਾ ਦਰੱਖਤ। ਉਡੁੰਬਰ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਵਿਦਾਰਾ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਦੋ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣੋ ਵਿਸ਼ਾਲਤ੍ਵਕ੍ ਕृਤਮਾਲਂ ਸੁਵਰ੍ਣਕਃ । ਆਰੇਵਤਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਸਮ੍ਪਾਕ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਃ ।। ੩੬੩.

ਸਪਤਪਰਨਾ ਜਿਸਦੀ ਛਾਲ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ, ਸੁਵਰਨਕਾ, ਆਰੇਵਤਕਾ, ਵਿਆਧਘਾਤ, ਸੰਪਾਕਾ ਤੇ ਚਤੁਰਅੰਗੁਲਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ।

ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਮ੍ਬੀਰੇ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠੋ ਵਰੁਣੇ ਤਿਕ੍ਤਸ਼ਾਵਕਃ । ਪੁਨ੍ਨਾਗੇ ਪੁਰੁषਸ੍ਤੁਙ੍ਗਃ ਕੇਸ਼ਰੋ ਦੇਵਵਲ੍ਲਭਃ ।। ੩੬੩.

ਜੰਬੀਰਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦੰਤਸ਼ਠਾ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ ਸ਼ਾਵਕਾ, ਪੁੰਨਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਪੁਰੁਸ਼ਾ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ।

ਪਾਰਿਭਦ੍ਰੇ ਨਿਮ੍ਬਤਰੁਰ੍ਮਨ੍ਦਾਰਃ ਪਾਰਿਜਾਤਕਃ । ਵਞ੍ਜੁਲਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕृਚ੍ਚਾਥ ਦ੍ਵੌ ਪੀਤਨਕਪੀਤਨੌ ।। ੩੬੩.

ਪਾਰਿਭਦਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿੰਬ ਦਾ ਦਰੱਖਤ, ਮੰਦਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰਿਜਾਤਕ, ਵੰਜੁਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਕ੍ਰਿਚ ਤੇ ਦੋ ਪੀਤਨਕਾ ਦੇ ਪੀਲੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ।

ਆਮ੍ਰਾਤਕੇ ਮਧੂਕੇ ਤੁ ਗੁਡਪੁष੍ਪਮਧੁਦ੍ਰੁਮੌ । ਪੀਲੌ ਗੁੜਫਲਃ ਸ੍ਰਂਸੀ ਨੀਦੇਯੀ ਚਾਮ੍ਬੁਵੇਤਸਃ ।। ੩੬੩.

ਆਮਰਾਤਕਾ ਤੇ ਮਧੂਕਾ ਵਿੱਚ ਗੁੜਫੁੱਲ ਤੇ ਮਧੁਦਰੁਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਪੀਲਾ, ਭਾਰੀ ਫਲ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰੰਸੀ, ਨੀਦੇਈ ਤੇ ਅੰਬੁਵੇਤਸਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ।

ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨੇ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਗਨ੍ਧਕਾਕ੍ਸ਼ੀਰਮੋਚਕਾਃ । ਰਕ੍ਤੋऽਸੌ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ ਸ੍ਯਾਦਰਿष੍ਟਃ ਫੇਣਿਲਃ ਸਮੌ ।। ੩੬੩.

ਸ਼ੋਭਾਂਜਨਾ, ਸ਼ਿਗਰੂ, ਤਿੱਖੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲਾ ਗੰਧਕਾਕਸ਼ੀਰਾ, ਤੇ ਮੋਚਕਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਲਾਲ ਮਧੁਸ਼ਿਗਰੂ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਤੇ ਫੇਣੀਲਾ ਸਮਉ ਵੀ ਹਨ।

ਗਾਲਵਃ ਸ਼ਾਵਰੋ ਲੋਧ੍ਰਸ੍ਤਿਰੀਟਸ੍ਤਿਲ੍ਵਮਾਰ੍ਜਨੌ । ਸ਼ੇਲੁਃ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕਃ ਸ਼ੀਤ ਉਦ੍ਦਾਲੋ ਬਹੁਵਾਰਕਃ ।। ੩੬੩.

ਗਾਲਵਾ, ਸ਼ਾਵਰਾ, ਲੋਧਰਾ, ਤਿਰੀਟਾ, ਤਿਲਵਾ ਤੇ ਆਰਜਨਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਸ਼ੇਲੂ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕਾ, ਠੰਢਾ, ਉਦਾਲਾ ਤੇ ਬਹੁਵਾਰਕਾ ਵੀ ਹਨ।

ਵੈਕਙ੍ਕਤਃ ਸ਼੍ਰੁਵਾਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਲੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਪਾਦਪਿ । ਤਿਨ੍ਦੁਕਃ ਸ੍ਫੂਰ੍ਜਕਃ ਕਾਲੋ ਨਾਦੇਯੀ ਭੂਮਿਜਮ੍ਬੁਕਃ ।। ੩੬੩.

ਵੈਕੰਕਤਾ, ਸ਼੍ਰੁਵਾਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਗ੍ਰੰਥਿਲਾ, ਵਿਆਘਰਪਾਦ, ਟਿੰਦੁਕਾ, ਸਫੂਰਜਕਾ, ਕਾਲਾ, ਨਾਦੇਈ ਤੇ ਭੂਮਿਜੰਬੁਕਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ।

ਕਾਕਤਿਨ੍ਦੌ ਪੀਲੁਕਃ ਸ੍ਯਾਕਤ੍ ਪਾਟਲਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮੁष੍ਕਕੌ । ਕ੍ਰਮੁਕਃ ਪਟ੍ਟਿਕਾਖ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਮ੍ਭੀ ਕੈਟਰ੍ਯ੍ਯਕਟ੍ਫਲੇ ।। ੩੬੩.

ਕਾਕਤਿੰਦੁ, ਪੀਲੁਕਾ, ਸਿਆਕਤ, ਪਾਟਲੀ, ਮੋਖਸ਼, ਮੁਸ਼ਕਕਾ, ਕਰਮੁਕਾ, ਪੱਟਿਕਾ, ਕੁੰਭੀ, ਕੈਟਾਰਿਆ ਤੇ ਕਟਫਲਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ।

ਵੀਰਵृਕ੍ਸ਼ੋऽਰੁष੍ਕਰੋऽਗ੍ਨਿਮੁਖੀ ਭਲ੍ਲਾਤਕੀ ਤ੍ਰਿषੁ । ਸਰ੍ਜਕਾਸਨਜੀਵਸ਼੍ਚ ਪੀਤਸਾਲੇऽਥ ਮਾਲਕੇ ।। ੩੬੩.

ਵੀਰਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਅਰੁਸ਼ਕਰਾ, ਅਗਨਿਮੁਖੀ ਤੇ ਭਲਾਤਕੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਸਰਜਕਾ, ਸਨਜੀਵਾ, ਪੀਤਸਾਲਾ ਤੇ ਮਾਲਕਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ।

ਸਰ੍ਜਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣੌ ਵੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰੌ ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰੁਃ ਕਕੁਭੋऽਰ੍ਜੁਨਃ । ਇਙ੍ਗੁਦੀ ਤਾਪਸਤਰਰ੍ਮੋਚਾ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਰੇਵ ਚ ।। ੩੬੩.

ਸਰਜਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਵੀਰੇਂਦਰਾ, ਇੰਦਰਦਰੁ, ਕਕੁਭਾ, ਅਰਜੁਨਾ, ਇੰਗੁਦੀ, ਤਾਪਸਤਰਾ, ਮੋਚਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ।

ਚਿਰਵਿਲ੍ਵੋ ਨਕ੍ਤਮਾਲਃ ਕਰਜਸ਼੍ਚ ਕਰਞ੍ਚਕੇ । ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯ੍ਯਃ ਪੂਤਿਕਰਜੋ ਮਰ੍ਕਟ੍ਯਙ੍ਗਰਵਲ੍ਲਰੀ ।। ੩੬੩.

ਚਿਰਵਿਲਵਾ, ਨਕਤਮਾਲਾ, ਕਰਜਾ ਤੇ ਕਰੰਜਕਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਕੀਰਿਆ, ਪੂਤਿਕਰਜਾ ਤੇ ਮਰਕਟਯੰਗਰਾਵਲਰੀ ਵੀ ਹਨ।

ਰੋਹੀ ਰੋਹਿਤਕਃ ਪ੍ਲੀਹਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਦਾੜਿਮਪੁष੍ਪਕਃ । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਬਾਲਤਨਯਃ ਖਦਿਰੋ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਃ ।। ੩੬੩.

ਰੋਹੀ, ਰੋਹਿਤਕਾ, ਪਲੀਹਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਦਾਰਿਮਫੁੱਲ, ਗਾਯਤਰੀ, ਬਾਲਤਨਯਾ, ਖਦੀਰਾ ਤੇ ਦੰਤਧਾਵਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ।

ਅਰਿਮੇਦੋ ਵਿਟ੍‌ਖਦਿਰੇ ਕਦਰਃ ਖਦਿਰੇ ਸਿਤੇ । ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਸ੍ਚਞ੍ਚੁਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਹਸ੍ਤਕਃ ।। ੩੬੩.

ਅਰਿਮੇਦਾ, ਵਿਟਖਦੀਰਾ, ਕਦਰਾ, ਚਿੱਟਾ ਖਦੀਰਾ, ਪੰਚਅੰਗੁਲਾ, ਵਰਧਮਾਨਾ, ਚੰਚੂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਹਸਤਕਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ।

ਪਿਣ੍ਡੀਤਕੋ ਮਰੁਵਕਃ ਪੀਤਦਾਰੁ ਚ ਦਾਰੁ ਚ । ਦੇਵਾਦਾਰੁਃ ਪੂਤਿਕਾष੍ਠਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਤੁ ਮਹੀਲਾਹ੍ਵਯਾ ।। ੩੬੩.

ਪਿੰਡੀਤਕ, ਮਰੁਵਕ, ਪੀਤਦਾਰੂ, ਦਾਰੂ, ਦੇਵਦਾਰੂ, ਪੂਤਿਕਾਠ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਜਿਸਨੂੰ ਮਹੀਲਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਤਾ ਗੋਵਨ੍ਦਨੀ ਗੁਨ੍ਦਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ ਫਲਿਨੀ ਫਲੀ । ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣਪਤ੍ਰੋਰ੍ਣਨਟਕਟ੍ਵਙ੍ਗਟੁਣ੍ਟੁਕਾਃ ।। ੩੬੩.

ਲਤਾ, ਗੋਵੰਦਨੀ, ਗੁੰਦਾ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਫਲਿਨੀ, ਫਲੀ, ਮੰਡੂਕਪੱਤ੍ਰ, ਉਰਨਨਟਾ, ਕਟਵੰਗਾ ਅਤੇ ਟੁਣਟੁਕਾ।

ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਸ਼ੁਕਨਾਸਰ੍ਕ੍ਸ਼ਦੀਰ੍ਘਵृਨ੍ਤਕੁਟਨ੍ਨਟਾਃ । ਪੀਤਦ੍ਰੁਃ ਸਰਲਸ਼੍ਚਾਥ ਨਿਚੁਲੋऽਮ੍ਬੁਜ ਇਜ੍ਜਲਃ ।। ੩੬੩.

ਸ਼ਯੋਨਾਕ, ਸ਼ੁਕਨਾਸਾ, ਰਿਕਸ਼, ਦੀਰਘਵ੍ਰਿੰਤਾ, ਕੁਟਨਨਟਾ, ਪੀਤਦਰੂ, ਸਰਲਾ, ਨੀਚੁਲਾ, ਅੰਬੁਜਾ ਅਤੇ ਇੱਜਲਾ।

ਕਾਕੋਡੁਮ੍ਬਰਿਕਾ ਫਲ੍ਗੁਰਰਿष੍ਟਃ ਪਿਚੁਮਰ੍ਦਕਃ । ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਕੋ ਨਿਮ੍ਬੇ ਸ਼ਿਰੀषਸ੍ਤੁ ਕਪੀਤਨਃ ।। ੩੬੩.

ਕਾਕੋਡੁੰਬਰੀਕਾ, ਫਲਗੁ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਪਿਚੁਮਰਦਾ, ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰਕ, ਨਿੰਬਾ, ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਅਤੇ ਕਪੀਤਨਾ।

ਵਕੁਲੋ ਵਞ੍ਜੁਲਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾऽਗੁਰੁਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਃ । ਜਯਾ ਜਯਨ੍ਤੀ ਤਰ੍ਕਾਰੀ ਕਣਿਕਾ ਗਣਿਕਾਰਿਕਾ ।। ੩੬੩.

ਵਕੁਲਾ, ਵੰਜੁਲਾ, ਪਿਚਿਲਾ, ਅਗੁਰੂ, ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ, ਜਯਾ, ਜਯੰਤੀ, ਤਰਕਾਰੀ, ਕਣਿਕਾ ਅਤੇ ਗਣਿਕਾਰਿਕਾ।

ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣਮਗ੍ਨਿਮਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਤ੍ਸਕੋ ਗਿਰਿਮਲ੍ਲਿਕਾ । ਕਾਲਸ੍ਕਨ੍ਧਸ੍ਤਮਾਲਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋऽਲ੍ਪਮਾਰਿषਃ ।। ੩੬੩.

ਸ਼੍ਰੀਪਰਨ, ਅਗਨਿਮੰਧਾ, ਵਤਸਕਾ, ਗਿਰਿਮੱਲਿਕਾ, ਕਾਲਸਕੰਧ, ਤਮਾਲਾ, ਤੰਡੁਲੀਯਾ ਅਤੇ ਅਲਪਮਾਰਿਸ਼।

ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਸੈਵਾਸ੍ਫੋਤਾ ਵਨੋਦ੍ਭਵਾ । ਗਣਿਕਾ ਯੂਥਿਕਾऽਮ੍ਬष੍ਠਾ ਸਪ੍ਤਲਾ ਨਵਮਾਲਿਕਾ ।। ੩੬੩.

ਸਿੰਧੁਵਾਰ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਸੈਵਾ, ਸਫੋਟਾ, ਵਨੋਭਵਾ, ਗਣਿਕਾ, ਯੂਥਿਕਾ, ਅੰਬਸ਼ਠਾ, ਸਪਤਲਾ ਅਤੇ ਨਵਮਾਲਿਕਾ।

ਅਤਿਮੁਕ੍ਤਃ ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਮਾਰੀ ਤਰਣਿਃ ਸਹਾ । ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਣੇ ਕੁਰੁਵਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੀਤੇ ਕੁਰੁष੍ਟਕਃ ।। ੩੬੩.

ਅਤਿਮੁਕਤਾ, ਪੁੰਡ੍ਰਕਾ, ਕੁਮਾਰੀ, ਤਰਣੀ ਅਤੇ ਸਹਾ; ਲਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਵਕਾ; ਪੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਸ਼ਟਕਾ।