ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਿਰਣ੍ਯਰੇਤਾਃ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚ੍ਚਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵਾਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ । ਸ਼ੁਚਿਰਪ੍‌ਪਿਤ੍ਤਮੋਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਤੁ ਵਾਡਬੋ ਵਡਵਾਨਲਃ ।। ੩੬੦.

ਹਿਰਣਯਰੇਤਾ, ਸਪਤਾਰਚੀ, ਸ਼ੁਕਰ, ਆਸ਼ੁਸ਼ੁਕਸ਼ਣੀ; ਸ਼ੁਚੀ, ਅਪਿੱਤ, ਮੋਰਵਾਸੁ, ਵਡਾਬਾ ਤੇ ਵਡਵਾਨਲ।

ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਜ੍ਵਾਲਕੀਲਾਵਰ੍ਚ੍ਚਿਤਿਃ ਸ਼ਿਖਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ । ਤ੍ਰਿषੁ ਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗੋऽਗ੍ਰਿਕਣੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਰਾਜਃ ਪਰੇਤਰਾਟ੍ ।। ੩੬੦.

ਅੱਗ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੌ ਹੈ ਪੀਲਰ, ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ ਚੋਟੀ; ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਅੱਗ ਦਾ ਕਣ, ਧਰਮਰਾਜ ਤੇ ਪਰੇਤਰਾਟ।

ਕਾਲੋऽਨ੍ਤਕੋ ਦਣ੍ਡਧਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਦੇਵੋऽਥ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ । ਕੌਣਪਾਸ੍ਰਪਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾ ਯਾਤੁਧਾਨਸ਼੍ਚ ਨੈਰ੍ऋਤਿਃ ।। ੩੬੦.

ਕਾਲ, ਅੰਤਕ, ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ; ਕਉਣਪਾ, ਅਸਰਪਾ, ਕਰਵਿਆਦ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਤੇ ਨੈਰਿਤ।

ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਵਰੂਣਃ ਪਾਸ਼ੀ ਸ੍ਵਸਨਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੋऽਨਿਲਃ । ਸਦਾਗਤਿਰ੍ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣੋ ਮਰੁਤ੍ ਸਮੀਰਣਃ ।। ੩੬੦.

ਪ੍ਰਚੇਤਾ, ਵਰੂਣ, ਪਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਵਸਨ, ਸਪਰਸ਼ਨ, ਅਨਿਲ; ਸਦਾ-ਗਤੀ, ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਸਮੀਰਣ।

ਜਵੋ ਰਂਹਸ੍ਤਰਸੀ ਤੁ ਲਘੁਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਰਨ੍ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਸਤ੍ਵਰਂ ਚਪਲਂ ਸੂਰ੍ਣਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਾਸ਼ੁ ਚ ।। ੩੬੦.

ਤੇਜ਼ੀ, ਫੁਰਤੀ, ਰਫਤਾਰ, ਹਲਕਾਪਣ, ਚਲਾਕੀ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜ; ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ, ਬੇਚੈਨੀ, ਯਕੀਨ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ, ਤੇ ਜਲਦੀ।

ਸਤਤੇऽਨਾਰਤਾਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸਨ੍ਤਤਾਵਿਰਤਾਨਿਸ਼ਂ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਵਲਰਤਾਜਸ੍ਰਮਪ੍ਯਥਾਤਿਸ਼ਯੋ ਭਰਃ ।। ੩੬੦.

ਲਗਾਤਾਰ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਸਰਗਰਮ, ਰੁਕਦੇ ਨਾ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ।

ਅਤਿਵੇਲਭृਸ਼ਾਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤਿਮਾਤ੍ਰੋਦ੍ਗਾਢਨਿਰ੍ਭਰਮ੍ । ਤੀਵ੍ਰੈਕਾਨ੍ਤਨਿਤਾਨ੍ਤਾਨਿ ਗਾਢਵਾਢਦृਢਾਨਿ ਚ ।। ੩੬੦.

ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਪੂਰੀ ਮਾਤਰਾ, ਡੂੰਘੀ ਭਰਪੂਰਤਾ; ਤਿੱਖਾ, ਇਕੱਲਾ, ਅੰਤਮ, ਗਾੜਾ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ।

ਗੁਹ੍ਯਕੇਸ਼ੋ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਜੋ ਰਾਜਰਾਜੋ ਧਨਾਧਿਪਃ । ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਨ੍ਨਰਃ ਕਿਂਪੁਰੁषਸ੍ਤੁਰਙ੍ਗਵਦਨੋ ਮਯੁਃ ।। ੩੬੦.

ਗੁਹ੍ਯਕੇਸ਼, ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਕਿਨਨਰ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਘੋੜਾ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਯੂ।

ਨਿਧਿਰ੍ਨ੍ਨਾ ਸ਼ੇਵਧਿਰ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤ੍ਵਭ੍ਰਂ ਪੁष੍ਕਰਮਮ੍ਬਰਮ੍ । ਦ੍ਯੋਦਿਵੌ ਚਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸ਼ਂ ਖਂ ਕਾष੍ਠਾਸ਼ਾਕਕੁਭੋ ਦਿਸ਼ਃ ।। ੩੬੦.

ਖਜਾਨਾ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ, ਆਸਮਾਨ, ਬੱਦਲ, ਕਮਲ, ਅੰਬਰ; ਸਵਰਗ, ਦਿਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ, ਖ, ਖੇਤਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ।

ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਨ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਲਞ੍ਚਕ੍ਰਵਾੜਨ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਂ । ਤਡਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਵਾਰਿਦੋ ਮੇਘਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਰ੍ਵਲਾਹਕਃ ।। ੩੬੦.

ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਤੇ ਮੰਡਲ; ਬਿਜਲੀ, ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਬੱਦਲ, ਗੁੱਜਣ, ਤੇ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ।

ਕਾਦਮ੍ਬਿਨੀ ਮੇਧਮਾਲਾ ਸ੍ਤਨਿਤਂ ਗਰ੍ਜਿਤਂ ਤਥਾ । ਸ਼ਮ੍ਪਾਸ਼ਤਹ੍ਨਦਾਹ੍ਨਾਦਿਨ੍ਯੈਰਾਵਤ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਭਾਃ ।। ੩੬੦.

ਕਾਦੰਬਿਨੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਗੁੱਜਣ ਤੇ ਗਰਜ; ਬੂੰਦਾਂ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਏਰਾਵਤ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ।

ਤਡਿਤ੍ਸੌਦਾਮਿਨੀ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਚਞ੍ਚਲਾ ਚਪਲਾऽਪਿ ਚ । ਸ੍ਫੂਰ੍ਜਥੁਰ੍ਵ੍ਵਜ੍ਰਨਿष੍ਪੇषੋ ਵृष੍ਟਿਘਾਤਸ੍ਤ੍ਵਵਗ੍ਰਹਃ ।। ੩੬੦.

ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਥਰਥਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕ; ਗਰਜ ਦੀ ਧੁਨ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਚੋਟ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਝੜ।

ਧਾਰਾ ਸਮ੍ਪਾਤ੍ ਆਸ਼ਾਰਃ ਸ਼ੀਕਰੋऽਮ੍ਬੁਕਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵਰ੍षੋਪਲਸ੍ਤੁ ਕਰਕਾ ਮੇਘਚ੍ਛਨ੍ਨੇऽਹ੍ਨਿ ਦੁਰ੍ਦ੍ਦਿਨਂ ।। ੩੬੦.

ਧਾਰ, ਵਹਾਵ, ਝੜ, ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਓਲੇ ਨੂੰ 'ਕਰਕਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਦੁਰਦਿਨ' ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾ ਵ੍ਯਵਧਾ ਪੁਂਸਿ ਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਿਂਰਪਵਾਰਣਂ । ਅਪਿਧਾਨਤਿਰੋਧਾਨਪਿਧਾਨਚ੍ਛਨਾਨਿ ਚ ।। ੩੬੦.

ਗਾਇਬ ਹੋਣਾ, ਲੁਕਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਢਕਣਾ; ਢਕਣਾ, ਲੁਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਦੇਣਾ ਵੀ।

ਅਬ੍ਜੋ ਜੈਵਾਤृਕਃ ਸੋਮੋ ਗ੍ਲੌਰ੍ਮृਗਾਙ੍ਕਃ ਕਲਾਨਿਧਿਃ । ਵਿਧੁਃ ਕੁਮੁਦਵਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਵਿਮ੍ਬੋऽਸ੍ਤ੍ਰੀ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤ੍ਰਿषੁ ।। ੩੬੦.

ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੈਵਾਤ੍ਰਿਕ, ਸੋਮ, ਗਲੌਰ, ਮ੍ਰਿਗਾਂਕ, ਕਲਾਨਿਧਿ, ਵਿਧੁ, ਕਮਲ ਦੀ ਮਿੱਤਰ, ਵਿਂਬ, ਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮੰਡਲ — ਇਹ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਕਲਾ ਤੁ षੋਡਸ਼ੋ ਭਾਗੋ ਭਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਕਲਖਣ੍ਡਕੇ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ ਕੌਮੁਦੀ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾ ।। ੩੬੦.

ਕਲਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਟੁਕੜਾ, ਭਾਗ ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ, ਕੌਮੁਦੀ ਅਤੇ ਜੋਤਸਨਾ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਨ; ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਾਫ਼ੀ ਜਾਂ ਚਮਕ ਹੈ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਕਂ ਚਿਹ੍ਨਂ ਸ਼ੋਭਾ ਕਾਨ੍ਤਿਦ੍ਯੁ ਤਿਸ਼੍ਛਵਿਃ । ਸੁषਮਾ ਪਰਮਾ ਸ਼ੋਭਾ ਤੁषਾਰਸ੍ਤੁਹਿਨਂ ਹਿਮਂ ।। ੩੬੦.

ਨਿਸ਼ਾਨ, ਚਿੰਨ੍ਹ, ਪ੍ਰਤੀਕ, ਸੋਭਾ, ਚਮਕ, ਰੌਣਕ ਅਤੇ ਰੰਗ; ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੋਭਾ ਹੈ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਤੁਹਿਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾ ਸਭ ਬਰਫ਼ ਜਾਂ ਪਾਲਾ ਹਨ।

ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਸ੍ਤੁ ਨੀਹਾਰਃ ਪ੍ਰਾਲੇਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਹਿਮਃ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮृਕ੍ਸ਼ਂ ਭਨ੍ਤਾਰਾ ਤਾਰਕਾਪ੍ਯੁਡੁ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ।। ੩੬੦.

ਅਵਸ਼ਯਾਯਾ ਧੁੰਦ ਹੈ, ਨੀਹਾਰਾ ਕੁਹਾਸਾ, ਪ੍ਰਾਲੇਯਾ ਠੰਡੀ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾ ਸਰਦੀ, ਅਤੇ ਹਿਮਾ ਪਾਲਾ; ਨਕਸ਼ਤਰ, ਰਿਕਸ਼ਾ, ਭਾਂਤਾਰਾ, ਤਾਰਕਾ ਅਤੇ ਉਡੁ ਸਭ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਰਾ।

ਗੁਰੁਰ੍ਜੀਵ ਆਙ੍ਗਿਰਸ ਉਸ਼ਨਾ ਭਾਰ੍ਗਵਃ ਕਵਿਃ । ਵਿਧੁਨ੍ਤੁਦਸ੍ਤਮੋ ਰਾਹੁਰ੍ਲ੍ਲਗ੍ਨਂ ਰਾਸ਼੍ਯੁਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੩੬੦.

ਗੁਰੂ, ਜੀਵ, ਆੰਗਿਰਸ, ਉਸ਼ਨਾ, ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਕਵੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਵਿਧੁੰਤੁਦਾ ਛਾਂਵ ਜੋ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਮ ਹਨੇਰਾ, ਰਾਹੁ ਚੜ੍ਹਦਾ ਬਿੰਦੂ, ਲਗਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪਲ, ਅਤੇ ਰਾਸੀ-ਉਦਯਾ ਰਾਸੀ ਦਾ ਉਗਣਾ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਰੀਚ੍ਯਤ੍ਰਿਮੁਖਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਃ । ਇਰਿਦਸ਼੍ਵਵ੍ਰਧ੍ਨਪੂषਦ੍ਯੁਮਣਿਰ੍ਮ੍ਮਿਹਿਰੋ ਰਵਿਃ ।। ੩੬੦.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਅਤਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, 'ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖੰਡਿਨ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਰਿਦਾ, ਅਸ਼ਵ, ਵ੍ਰਧਨਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਦਯੁਮਣੀ, ਮਿਹਿਰਾ ਅਤੇ ਰਵੀ — ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਪਰਿਵੇषਸ੍ਤੁ ਪਰਿਧਿਰੁਪਸੂਰ੍ਯ੍ਯਕਮਣ੍ਡਲੇ । ਕਿਰਣੋऽਸ੍ਨਮਯੂਖਾਂਸ਼ੁਗਭਸ੍ਤਿਘृਣਿਧੂष੍ਣਯਃ ।। ੩੬੦.

ਪਰਿਵੇਸ਼ਾ ਚਕਰ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਪਰਿਧਿ ਹੱਦ, ਉਪਸੂਰਿਆ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕਮੰਡਲ ਚਕਰ; ਕਿਰਣ, ਅਸਨਾ, ਮਯੂਖਾ, ਅੰਸ਼ੁ, ਗਭਸਤਿ, ਘ੍ਰਣੀ ਅਤੇ ਧੂਸ਼ਣਿਆ — ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹਨ।

ਭਾਨੁਃ ਕਰੋ ਮਰੀਚਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰ੍ਦੀਧਿਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ । ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਭਾ ਰੁਗ੍ਰੁਚਿਸ੍ਤ੍ਵਿਡ੍‌ਭਾਭਾਸ਼੍ਛਵਿਦ੍ਯੁਤਿਦੀਪ੍ਤਯਃ ।। ੩੬੦.

ਭਾਨੁ, ਕਰਾ ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਪੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਰਣ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਦੀਧਿਤੀ ਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ; ਪ੍ਰਭਾ, ਰੁਚ, ਰੁਚੀ, ਸਤਵਿਡ, ਭਾ, ਭਾਸ਼, ਛਵੀ, ਦਯੁਤੀ ਅਤੇ ਦੀਪਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਚਮਕ ਜਾਂ ਰੌਣਕ ਹਨ।

ਰੋਚਿਃ ਸ਼ੋਚਿਰੁਭੇ ਕ੍ਲੀਵੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਦ੍ਯੋਤ ਆਤਪਃ । ਕੋष੍ਣਂ ਕਵੋष੍ਣਂ ਮਨ੍ਦੋष੍ਣਂ ਕਦੁष੍ਣਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਤਦ੍ਵਤਿ ।। ੩੬੦.

ਰੋਚਿ ਅਤੇ ਸ਼ੋਚਿ ਨਪੁੰਸਕ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਹਨ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚਮਕ, ਦਯੋਤਾ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਆਤਪ ਗਰਮੀ; ਕੋਸ਼ਣਾ, ਕਵੋਸ਼ਣਾ, ਮੰਦੋਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਕਦੋਸ਼ਣਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮਾਹਟ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਤਿਗ੍ਮਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਖਰਂ ਤਦ੍ਵਦ੍‌ਦਿष੍ਟੋऽਨੇਹਾ ਚ ਕਾਲਕਃ । ਘਸ੍ਰੋ ਦਿਨਾਹਨੀ ਚੈਧ ਸਾਯਂਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਪਿਤृਪ੍ਰਸੂਃ ।। ੩੬੦.

ਤਿਗਮ, ਤੀਖ਼ਣਾ ਅਤੇ ਖੜਾ — ਇਹ ਸਭ ਤੇਜ਼ ਜਾਂ ਤਿੱਖੇ ਹਨ; ਦਿਸ਼ਟਾ, ਅਨੀਹਾ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਘਸਰਾ, ਦਿਨਾ ਅਤੇ ਅਹਨੀ ਦਿਨ; ਇਧਾ, ਸਾਯਮ, ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਸੂ — ਇਹ ਸ਼ਾਮ, ਪਰਦੇ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषੋऽਹਰ੍ਮੁਖਂ ਕਲ੍ਯਮੁषਃਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸੀ ਅਪਿ । ਪ੍ਰਾਹ੍ਵਾਪਰਾਦ੍ਵਮਧ੍ਯਾਹ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਮਥ ਸ਼ਰ੍ਵ੍ਵਰੀ ।। ੩੬੦.

ਪ੍ਰਤਯੂਸ਼ਾ, ਹਰਮੁਖਾ, ਕਲਯਮ ਅਤੇ ਉਸ਼ਹ-ਪ੍ਰਤਯੂਸ਼ਸੀ — ਇਹ ਸਵੇਰ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਹਵਾ, ਅਪਰਾਹਵਾ, ਮਧਿਆਹਨ — ਇਹ ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਮੱਧ; ਤ੍ਰਿਸੰਧਿਆ ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਵਰੀ ਰਾਤ।

ਯਾਮੀ ਤਮੀ ਤਮਿਸ੍ਰਾ ਚ ਜ੍ਯੌਤ੍ਸ੍ਨੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਯਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਆਗਾਮਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਹਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਯਾਂ ਨਿਸ਼ਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ।। ੩੬੦.

ਯਾਮੀ, ਤਮੀ ਅਤੇ ਤਮਿਸਰਾ — ਇਹ ਰਾਤ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਜਯੋਤਸਨੀ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਵੀ; ਆਗਾਮੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਅਹਰ-ਯੁਕਤਾ — ਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਾਤਾਂ; ਪਕਸ਼ਿਨੀ ਪੱਖ।

ਅਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰਾਨਿਸ਼ੀਥੌ ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਦੋषੋ ਰਜਨੀਮੁਖਂ । ਸ ਪਰ੍ਵ੍ਵਸਨ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯੋਰ੍ਯਦਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੩੬੦.

ਅਰਧ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੀਥ ਦੋਵੇਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹਨ; ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਰਾਤ, ਰਜਨੀ-ਮੁਖ ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ; ਪਰਵ-ਸੰਧਿ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਰੀਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਂ।

ਪਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀ ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ । ਕਲਾਹਿਨੇ ਸਾਨੁਮਤਿਃ ਪੂਰ੍ਣੇ ਰਾਕਾ ਨਿਸ਼ਾਕਰੇ ।। ੩੬੦.

ਪਕਸ਼-ਅੰਤ ਅਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਦਿਨ — ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਹਨ; ਪੌਰਨਮਾਸੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ, ਕਲਾ-ਹਿਨੀ ਘਟਦਾ ਚੰਦ, ਅਨੁਮਤੀ ਵਧਦਾ ਚੰਦ, ਅਤੇ ਰਾਕਾ ਚਮਕਦਾਰ ਪੂਰਨ ਚੰਦ।

ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਤ੍ਵਮਾਵਸ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੇਨ੍ਦੁਸਙ੍ਗਮਃ । ਸਾ ਦृष੍ਟੇਨ੍ਦੁਃ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਸਾ ਨष੍ਟੇਨ੍ਦੁਕਲਾ ਹੁਹੂਃ ।। ੩੬੦.

ਅਮਾਵਸਿਆ ਨਵਾਂ ਚੰਦ ਹੈ, ਦਰਸ਼ਾ ਸੂਰਜ-ਚੰਦ ਦੀ ਮਿਲਾਪ; ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ-ਇੰਦੁ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਪਤਲਾ ਚੰਦ, ਨਸ਼ਟ-ਇੰਦੁ-ਕਲਾ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਚੰਦ ਦੀ ਕਲਾ, ਅਤੇ ਹੁਹੁ ਨਵਾਂ ਚੰਦ ਦਾ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹੈ।