ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੇਵਾ ਵृਨ੍ਦਾਰਕਾ ਲੇਖਾ ਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਗਣਦੇਵਤਾਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋऽਪ੍ਸਰੋਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਿਨ੍ਨਰਾਃ ।। ੩੬੦.

ਦੇਵ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਕ, ਲੇਖਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਗਣ-ਦੇਵਤਾ; ਵਿਦਿਆਧਰ, ਅਪਸਰਾ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ।

ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਗੁਹ੍ਯਕਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਭੂਤੋऽਮੀ ਦੇਵਯੋਨਯਃ । ਦੇਵਦ੍ਵਿषੋऽਸੁਰਾ ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਸੁਗਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾਗਤਃ ।। ੩੬੦.

ਪਿਸ਼ਾਚ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਸਿੱਧ, ਭੂਤ — ਇਹ ਸਭ ਦੇਵ-ਯੋਨੀ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਅਸੁਰ, ਦੈਤ, ਸੁਗਤ, ਤਥਾਗਤ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਭੂਃ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨ੍ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ । ਰੇਵਤੀਸ਼ੋ ਹਲੀ ਰਾਮਃ ਕਾਮਃ ਪਰਞ੍ਚਸ਼ਰਃ ਸ੍ਮਰਃ ।। ੩੬੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਤਮਭੂ, ਸੁਰਜਯੇਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ; ਰੇਵਤੀਸ਼, ਹਲੀ, ਰਾਮ, ਕਾਮ, ਪਰੰਚਸ਼ਰ, ਸਮਰ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪਦ੍ਮਾਲਯਾ ਪਦ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਿਵਃ । ਕਪਰ੍ਦੋऽਸ੍ਯ ਜਟਾਜੂਟਃ ਪਿਨਾਕੋऽਜਗਬਨ੍ਧਨੁਃ ।। ੩੬੦.

ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਕਮਲ ਹੀ ਹੈ; ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼ਿਵ। ਉਸ ਦੀ ਜਟਾਂ ਉੱਚੀ ਗੁੱਥੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਨੁ ਪਿਨਾਕ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਡੋਰੀ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮਥਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਾਰਿषਦਾ ਮृੜਾਨੀ ਚਣ੍ਡਿਕਾऽਮ੍ਬਿਕਾ । ਦ੍ਵੈਮਾਤੁਰੋ ਗਜਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੇਨਾਨੀਰਗ੍ਨਿਭੂਰ੍ਗੁਹਃ ।। ੩੬੦.

ਪ੍ਰਮਥਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ; ਮ੍ਰਿਦਨੀ, ਚੰਡਿਕਾ ਤੇ ਅੰਬਿਕਾ; ਦੋ ਮਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਫੌਜ ਦਾ ਸਰਦਾਰ—ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਗੁਹਾ।

ਆਖਣ੍ਡਲਃ ਸੁਨਾਸੀਰਃ ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਪੁਲੋਮਜਾ ਸ਼ਚੀਨ੍ਦ੍ਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਵਲ੍ਲਭਾ ।। ੩੬੦.

ਆਖੰਡਲਾ, ਸੁਨਾਸੀਰਾ, ਸੁਤ੍ਰਾਮਾ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਸ਼ਚੀ, ਇੰਦਰਾਣੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਵੈਜਯਨ੍ਤੋ ਜਯਨ੍ਤਃ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਿਃ । ਐਸ਼ਵਤੇऽਭ੍ਰਮਾਤਹ੍ਗੈਰਾਵਣਾਭ੍ਰਮੁਵਲ੍ਲਭਾਃ ।। ੩੬੦.

ਉਸ ਦਾ ਮਹਲ ਵੈਜਯੰਤ ਹੈ, ਜਯੰਤ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵਜਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਹਾਥੀ ਏਰਾਵਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਬੱਦਲ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਹਨ।

ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਵਜ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਲਿਸ਼ਮ੍ਭਿਦੁਰਂ ਪਵਿਃ । ਵ੍ਯੋਮਯਾਨਂ ਵਿਮਾਨੋऽਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪੀਯੂषਮਮृਤਂ ਸੁਧਾ ।। ੩੬੦.

ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਉਸ ਦਾ ਵਜਰ-ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਲਹਾੜੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਰਥ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲੀ ਵਿਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਪੀਯੂਸ਼ ਤੇ ਸੁਧਾ ਹੈ।

ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਧਰ੍ਮ੍ਮਾ ਦੇਵਸਭਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਙ੍ਗਾ ਸੁਰਦੀਰ੍ਘਿਕਾ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਬਹੁष੍ਵਪ੍ਸਰਸਃ ਸ੍ਵਰ੍ਵ੍ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਉਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ੀਮੁਖਾਃ ।। ੩੬੦.

ਸੁਧਰਮਾ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਝੀਲ; ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਰਵਸ਼ੀ।

ਹਾਹਾ ਹ੍ਹੂਸ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਾ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਵਗ੍ਨਿਰ੍ਧਨਞ੍ਚਯਃ । ਜਾਤਵੇਦਾਃ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਤ੍ਮਾ ਆਸ਼੍ਰਯਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਾਵਕਃ ।। ੩੬੦.

ਹਾਹਾ ਤੇ ਹੂਹੂ ਗੰਧਰਵ ਹਨ; ਅੱਗ, ਵਹਨੀ ਤੇ ਧਨੰਜਯ; ਜਾਤਵੇਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵਰਤਮਾ, ਆਸ਼ਰਯਾ ਤੇ ਪਾਵਕ।

ਹਿਰਣ੍ਯਰੇਤਾਃ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚ੍ਚਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵਾਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ । ਸ਼ੁਚਿਰਪ੍‌ਪਿਤ੍ਤਮੋਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਤੁ ਵਾਡਬੋ ਵਡਵਾਨਲਃ ।। ੩੬੦.

ਹਿਰਣਯਰੇਤਾ, ਸਪਤਾਰਚੀ, ਸ਼ੁਕਰ, ਆਸ਼ੁਸ਼ੁਕਸ਼ਣੀ; ਸ਼ੁਚੀ, ਅਪਿੱਤ, ਮੋਰਵਾਸੁ, ਵਡਾਬਾ ਤੇ ਵਡਵਾਨਲ।

ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਜ੍ਵਾਲਕੀਲਾਵਰ੍ਚ੍ਚਿਤਿਃ ਸ਼ਿਖਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ । ਤ੍ਰਿषੁ ਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗੋऽਗ੍ਰਿਕਣੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਰਾਜਃ ਪਰੇਤਰਾਟ੍ ।। ੩੬੦.

ਅੱਗ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੌ ਹੈ ਪੀਲਰ, ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ ਚੋਟੀ; ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਅੱਗ ਦਾ ਕਣ, ਧਰਮਰਾਜ ਤੇ ਪਰੇਤਰਾਟ।

ਕਾਲੋऽਨ੍ਤਕੋ ਦਣ੍ਡਧਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਦੇਵੋऽਥ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ । ਕੌਣਪਾਸ੍ਰਪਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾ ਯਾਤੁਧਾਨਸ਼੍ਚ ਨੈਰ੍ऋਤਿਃ ।। ੩੬੦.

ਕਾਲ, ਅੰਤਕ, ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ; ਕਉਣਪਾ, ਅਸਰਪਾ, ਕਰਵਿਆਦ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਤੇ ਨੈਰਿਤ।

ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਵਰੂਣਃ ਪਾਸ਼ੀ ਸ੍ਵਸਨਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੋऽਨਿਲਃ । ਸਦਾਗਤਿਰ੍ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣੋ ਮਰੁਤ੍ ਸਮੀਰਣਃ ।। ੩੬੦.

ਪ੍ਰਚੇਤਾ, ਵਰੂਣ, ਪਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਵਸਨ, ਸਪਰਸ਼ਨ, ਅਨਿਲ; ਸਦਾ-ਗਤੀ, ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਸਮੀਰਣ।

ਜਵੋ ਰਂਹਸ੍ਤਰਸੀ ਤੁ ਲਘੁਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਰਨ੍ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਸਤ੍ਵਰਂ ਚਪਲਂ ਸੂਰ੍ਣਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਾਸ਼ੁ ਚ ।। ੩੬੦.

ਤੇਜ਼ੀ, ਫੁਰਤੀ, ਰਫਤਾਰ, ਹਲਕਾਪਣ, ਚਲਾਕੀ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜ; ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ, ਬੇਚੈਨੀ, ਯਕੀਨ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ, ਤੇ ਜਲਦੀ।

ਸਤਤੇऽਨਾਰਤਾਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸਨ੍ਤਤਾਵਿਰਤਾਨਿਸ਼ਂ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਵਲਰਤਾਜਸ੍ਰਮਪ੍ਯਥਾਤਿਸ਼ਯੋ ਭਰਃ ।। ੩੬੦.

ਲਗਾਤਾਰ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਸਰਗਰਮ, ਰੁਕਦੇ ਨਾ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ।

ਅਤਿਵੇਲਭृਸ਼ਾਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤਿਮਾਤ੍ਰੋਦ੍ਗਾਢਨਿਰ੍ਭਰਮ੍ । ਤੀਵ੍ਰੈਕਾਨ੍ਤਨਿਤਾਨ੍ਤਾਨਿ ਗਾਢਵਾਢਦृਢਾਨਿ ਚ ।। ੩੬੦.

ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਪੂਰੀ ਮਾਤਰਾ, ਡੂੰਘੀ ਭਰਪੂਰਤਾ; ਤਿੱਖਾ, ਇਕੱਲਾ, ਅੰਤਮ, ਗਾੜਾ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ।

ਗੁਹ੍ਯਕੇਸ਼ੋ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਜੋ ਰਾਜਰਾਜੋ ਧਨਾਧਿਪਃ । ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਨ੍ਨਰਃ ਕਿਂਪੁਰੁषਸ੍ਤੁਰਙ੍ਗਵਦਨੋ ਮਯੁਃ ।। ੩੬੦.

ਗੁਹ੍ਯਕੇਸ਼, ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਕਿਨਨਰ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਘੋੜਾ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਯੂ।

ਨਿਧਿਰ੍ਨ੍ਨਾ ਸ਼ੇਵਧਿਰ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤ੍ਵਭ੍ਰਂ ਪੁष੍ਕਰਮਮ੍ਬਰਮ੍ । ਦ੍ਯੋਦਿਵੌ ਚਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸ਼ਂ ਖਂ ਕਾष੍ਠਾਸ਼ਾਕਕੁਭੋ ਦਿਸ਼ਃ ।। ੩੬੦.

ਖਜਾਨਾ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ, ਆਸਮਾਨ, ਬੱਦਲ, ਕਮਲ, ਅੰਬਰ; ਸਵਰਗ, ਦਿਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ, ਖ, ਖੇਤਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ।

ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਨ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਲਞ੍ਚਕ੍ਰਵਾੜਨ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਂ । ਤਡਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਵਾਰਿਦੋ ਮੇਘਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਰ੍ਵਲਾਹਕਃ ।। ੩੬੦.

ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਤੇ ਮੰਡਲ; ਬਿਜਲੀ, ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਬੱਦਲ, ਗੁੱਜਣ, ਤੇ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ।

ਕਾਦਮ੍ਬਿਨੀ ਮੇਧਮਾਲਾ ਸ੍ਤਨਿਤਂ ਗਰ੍ਜਿਤਂ ਤਥਾ । ਸ਼ਮ੍ਪਾਸ਼ਤਹ੍ਨਦਾਹ੍ਨਾਦਿਨ੍ਯੈਰਾਵਤ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਭਾਃ ।। ੩੬੦.

ਕਾਦੰਬਿਨੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਗੁੱਜਣ ਤੇ ਗਰਜ; ਬੂੰਦਾਂ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਤੇ ਏਰਾਵਤ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ।

ਤਡਿਤ੍ਸੌਦਾਮਿਨੀ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਚਞ੍ਚਲਾ ਚਪਲਾऽਪਿ ਚ । ਸ੍ਫੂਰ੍ਜਥੁਰ੍ਵ੍ਵਜ੍ਰਨਿष੍ਪੇषੋ ਵृष੍ਟਿਘਾਤਸ੍ਤ੍ਵਵਗ੍ਰਹਃ ।। ੩੬੦.

ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਥਰਥਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕ; ਗਰਜ ਦੀ ਧੁਨ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਚੋਟ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਝੜ।

ਧਾਰਾ ਸਮ੍ਪਾਤ੍ ਆਸ਼ਾਰਃ ਸ਼ੀਕਰੋऽਮ੍ਬੁਕਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵਰ੍षੋਪਲਸ੍ਤੁ ਕਰਕਾ ਮੇਘਚ੍ਛਨ੍ਨੇऽਹ੍ਨਿ ਦੁਰ੍ਦ੍ਦਿਨਂ ।। ੩੬੦.

ਧਾਰ, ਵਹਾਵ, ਝੜ, ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਓਲੇ ਨੂੰ 'ਕਰਕਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਦੁਰਦਿਨ' ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਤਰ੍ਧਾ ਵ੍ਯਵਧਾ ਪੁਂਸਿ ਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਿਂਰਪਵਾਰਣਂ । ਅਪਿਧਾਨਤਿਰੋਧਾਨਪਿਧਾਨਚ੍ਛਨਾਨਿ ਚ ।। ੩੬੦.

ਗਾਇਬ ਹੋਣਾ, ਲੁਕਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਢਕਣਾ; ਢਕਣਾ, ਲੁਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਦੇਣਾ ਵੀ।

ਅਬ੍ਜੋ ਜੈਵਾਤृਕਃ ਸੋਮੋ ਗ੍ਲੌਰ੍ਮृਗਾਙ੍ਕਃ ਕਲਾਨਿਧਿਃ । ਵਿਧੁਃ ਕੁਮੁਦਵਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਵਿਮ੍ਬੋऽਸ੍ਤ੍ਰੀ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤ੍ਰਿषੁ ।। ੩੬੦.

ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੈਵਾਤ੍ਰਿਕ, ਸੋਮ, ਗਲੌਰ, ਮ੍ਰਿਗਾਂਕ, ਕਲਾਨਿਧਿ, ਵਿਧੁ, ਕਮਲ ਦੀ ਮਿੱਤਰ, ਵਿਂਬ, ਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮੰਡਲ — ਇਹ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਕਲਾ ਤੁ षੋਡਸ਼ੋ ਭਾਗੋ ਭਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਕਲਖਣ੍ਡਕੇ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ ਕੌਮੁਦੀ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾ ।। ੩੬੦.

ਕਲਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਟੁਕੜਾ, ਭਾਗ ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ, ਕੌਮੁਦੀ ਅਤੇ ਜੋਤਸਨਾ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਨ; ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਾਫ਼ੀ ਜਾਂ ਚਮਕ ਹੈ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਕਂ ਚਿਹ੍ਨਂ ਸ਼ੋਭਾ ਕਾਨ੍ਤਿਦ੍ਯੁ ਤਿਸ਼੍ਛਵਿਃ । ਸੁषਮਾ ਪਰਮਾ ਸ਼ੋਭਾ ਤੁषਾਰਸ੍ਤੁਹਿਨਂ ਹਿਮਂ ।। ੩੬੦.

ਨਿਸ਼ਾਨ, ਚਿੰਨ੍ਹ, ਪ੍ਰਤੀਕ, ਸੋਭਾ, ਚਮਕ, ਰੌਣਕ ਅਤੇ ਰੰਗ; ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੋਭਾ ਹੈ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਤੁਹਿਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾ ਸਭ ਬਰਫ਼ ਜਾਂ ਪਾਲਾ ਹਨ।

ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਸ੍ਤੁ ਨੀਹਾਰਃ ਪ੍ਰਾਲੇਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਹਿਮਃ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮृਕ੍ਸ਼ਂ ਭਨ੍ਤਾਰਾ ਤਾਰਕਾਪ੍ਯੁਡੁ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ।। ੩੬੦.

ਅਵਸ਼ਯਾਯਾ ਧੁੰਦ ਹੈ, ਨੀਹਾਰਾ ਕੁਹਾਸਾ, ਪ੍ਰਾਲੇਯਾ ਠੰਡੀ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾ ਸਰਦੀ, ਅਤੇ ਹਿਮਾ ਪਾਲਾ; ਨਕਸ਼ਤਰ, ਰਿਕਸ਼ਾ, ਭਾਂਤਾਰਾ, ਤਾਰਕਾ ਅਤੇ ਉਡੁ ਸਭ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਰਾ।

ਗੁਰੁਰ੍ਜੀਵ ਆਙ੍ਗਿਰਸ ਉਸ਼ਨਾ ਭਾਰ੍ਗਵਃ ਕਵਿਃ । ਵਿਧੁਨ੍ਤੁਦਸ੍ਤਮੋ ਰਾਹੁਰ੍ਲ੍ਲਗ੍ਨਂ ਰਾਸ਼੍ਯੁਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੩੬੦.

ਗੁਰੂ, ਜੀਵ, ਆੰਗਿਰਸ, ਉਸ਼ਨਾ, ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਕਵੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਵਿਧੁੰਤੁਦਾ ਛਾਂਵ ਜੋ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਮ ਹਨੇਰਾ, ਰਾਹੁ ਚੜ੍ਹਦਾ ਬਿੰਦੂ, ਲਗਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪਲ, ਅਤੇ ਰਾਸੀ-ਉਦਯਾ ਰਾਸੀ ਦਾ ਉਗਣਾ।