ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਵਿਭਾਵਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਬੋਭਵਿष੍ਯਤਿ ਰੂਪਕਂ । ਘਟਯੇਤ੍ ਪਟਯੇਤ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪੁਤ੍ਰੀਯਤਿ ਚ ਕਾਮ੍ਯਤਿ ।। ੩੫੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੋਚਣਗੇ ਤੇ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ ਕृਤਸ੍ਤ੍ਰਿष੍ਵਪਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਭਾਵੇ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਰਿ । ਅਜ੍ਲ੍ਯੁਟ੍ ਕ੍ਤਿਨ੍ ਘਞੋ ਭਾਵੇ ਯੁਜਕਾਰਤ ਏਵ ਚ ।। ੩੫੯.

ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਕ੍ਰਿਤ' ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਣੇ ਹਨ: ਹਾਲਤ, ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। 'ਅਜ', 'ਯੁਟ', 'ਕਤਿਨ', 'ਘਣ' ਹਾਲਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, 'ਯੁਜ' ਤੇ 'ਕਾਰ' ਵੀ।

ਅਚਿ ਧਰ੍ਮ੍ਮਸ੍ਯ ਵਿਨਯ ਉਤ੍ਕਰਃ ਪ੍ਰਕਰਸ੍ਤਥਾ । ਦੇਵੋ ਭਦ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰੀਕਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਲੁਟਿ ਰੂਪਨ੍ਤੁ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ ।। ੩੫੯.

'ਅ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਨਿਮਰਤਾ, ਵਧੀਆ, ਵੱਖਰਾ; ਦੇਵ, ਸ਼ੁਭ, ਲੱਖੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; 'ਤਲੁਟ' ਨਾਲ ਰੂਪ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਤਿਨਿ ਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁਤਿਮਤੋ ਘਞਿ ਬਾਵੋऽਥ ਯੁਚ੍ਯਪਿ । ਕਾਰਣਾ ਭਾਵਨੇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਕਾਰੇ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ।। ੩੫੯.

'ਕਤਿਨ' ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ, 'ਘਣ' ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਕਦੇ 'ਯੁਚ' ਨਾਲ ਵੀ। ਕਾਰਣ 'ਭਾਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਅ' ਅੱਖਰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ।

ਤਥਾ ਤਵ੍ਯੋ ਹ੍ਯਨੀਯਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰਣੀਯਕਮ੍ । ਦੇਯਂ ਧ੍ਯੇਯਞ੍ਚੈਵ ਯਤਿ ਣ੍ਯਤਿ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ ਕृਤ੍ਯਕਾਃ ।। ੩੫੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਤਵਯ' ਤੇ 'ਅਨੀਯ' ਉਹ ਕੰਮ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, 'ਦੇਯ', 'ਧ੍ਯੇਯ', 'ਯਤੀ', 'ਣਯਤੀ', 'ਕਾਰਯ', 'ਕ੍ਰਿਤਯ' ਜੋ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤਰਿ ਕ੍ਤਾਦਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਭਾਵੇ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ਚ ਕ੍ਕਚਿਤ੍ । ਗਤੋ ਗ੍ਰਾਮਂ ਗਤੋ ਗ੍ਰਮ ਆਸ਼੍ਲਿष੍ਟਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਸ੍ਤ੍ਬਯਾ ।। ੩੫੯.

ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ 'ਕਤਾ' ਆਦਿ ਰੂਪ ਜਾਣੋ, ਕਦੇ ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ। 'ਉਹ ਪਿੰਡ ਗਿਆ', 'ਉਹ ਪਿੰਡ ਗਿਆ', 'ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਤੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ'।

ਸ਼ਤृਙ੍‌ਸ਼ਾਨਚੌ ਭਵਨ੍ ਏਧਮਾਨੋ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਪਿ । ਪੁਣ੍ ਤृਚੌ ਸਰ੍ਵ੍ਬਧਾਤੁਭ੍ਯੋ ਭਾਵਕੋ ਭਵਿਤਾ ਤਥਾ ।। ੩੫੯.

'ਸ਼ਤ੍ਰ' ਤੇ 'ਸ਼ਾਨਚ' ਨਾਲ 'ਹੋਣਾ' ਦਾ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; 'ਏਧਮਾਨ' ਤੇ 'ਭਵੰਤ' ਵੀ। 'ਪੁ' ਤੇ 'ਤ੍ਰਚ' ਸਭ ਧਾਤੂਆਂ ਤੋਂ 'ਹੋਣ' ਦਾ ਭਾਵ, 'ਭਵਿਤਾ' ਵੀ।

ਕ੍ਕਿਬਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਸ਼੍ਚ ਭੂਤੇ ਲਿਟਃ ਕ੍ਕਨ੍ਸੁ ਕਾਨ ਚ । ਬਭੂਵਿਵਾਨ੍ ਪੇਚਿਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪੇਚਾਨਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਕਃ ।। ੩੫੯.

'ਕਿ' ਨਾਲ 'ਸਵਯੰਭੂ' ਆਦਿ; ਭੂਤਕਾਲ 'ਲਿਟ' ਤੇ 'ਕਨ' ਆਦਿ; 'ਬਭੂਵਿਵਾਨ', 'ਪੇਚਿਵਾਨ', 'ਪੇਚਾਨ', 'ਸ਼ਰਦਧਾਨਕ'।

ਅਣਿ ਸ੍ਯੁਃ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਾਦ੍ਯਾ ਭੂਤੇਪ੍ਯੁਣਾਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵਾਯੁਃ ਪਾਯੁਸ਼੍ਚ ਕਾਰੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਹੁਲਂ ਛਨ੍ਦਸੀਰਿਤਂ ।। ੩੫੯.

'ਅਣ' ਨਾਲ 'ਕੁੰਭਕਾਰ' ਆਦਿ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ 'ਉਣ' ਆਦਿ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; 'ਵਾਯੁ', 'ਪਾਯੁ', 'ਕਾਰੁ' ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਰੂਪ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿਨਾਮਲਿਙ੍ਗੋ ਯੋ ਹਰਿਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦਾਮਿ ਤੇ । ਸ੍ਵਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਾਕਤ੍ਰਿਦਿਵਾ ਦ੍ਯੋਦਿਵੌ ਦ੍ਵੇਤ੍ਰਿਪਿष੍ਟਪਂ ।। ੩੬੦.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸਵਰਗ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹਰੀ। 'ਸਵ', 'ਸਵਰਗ', 'ਨਕ', 'ਤ੍ਰਿਦਿਵ', 'ਦਿਉ', 'ਦਿਵ', 'ਦ੍ਵਿਤ੍ਰ', 'ਪਿਸ਼ਟਪ'।

ਦੇਵਾ ਵृਨ੍ਦਾਰਕਾ ਲੇਖਾ ਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਗਣਦੇਵਤਾਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋऽਪ੍ਸਰੋਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਿਨ੍ਨਰਾਃ ।। ੩੬੦.

ਦੇਵ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਕ, ਲੇਖਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਗਣ-ਦੇਵਤਾ; ਵਿਦਿਆਧਰ, ਅਪਸਰਾ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ।

ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਗੁਹ੍ਯਕਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਭੂਤੋऽਮੀ ਦੇਵਯੋਨਯਃ । ਦੇਵਦ੍ਵਿषੋऽਸੁਰਾ ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਸੁਗਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾਗਤਃ ।। ੩੬੦.

ਪਿਸ਼ਾਚ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਸਿੱਧ, ਭੂਤ — ਇਹ ਸਭ ਦੇਵ-ਯੋਨੀ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਅਸੁਰ, ਦੈਤ, ਸੁਗਤ, ਤਥਾਗਤ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਭੂਃ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨ੍ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ । ਰੇਵਤੀਸ਼ੋ ਹਲੀ ਰਾਮਃ ਕਾਮਃ ਪਰਞ੍ਚਸ਼ਰਃ ਸ੍ਮਰਃ ।। ੩੬੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਤਮਭੂ, ਸੁਰਜਯੇਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ; ਰੇਵਤੀਸ਼, ਹਲੀ, ਰਾਮ, ਕਾਮ, ਪਰੰਚਸ਼ਰ, ਸਮਰ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪਦ੍ਮਾਲਯਾ ਪਦ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਿਵਃ । ਕਪਰ੍ਦੋऽਸ੍ਯ ਜਟਾਜੂਟਃ ਪਿਨਾਕੋऽਜਗਬਨ੍ਧਨੁਃ ।। ੩੬੦.

ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਕਮਲ ਹੀ ਹੈ; ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼ਿਵ। ਉਸ ਦੀ ਜਟਾਂ ਉੱਚੀ ਗੁੱਥੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਨੁ ਪਿਨਾਕ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਡੋਰੀ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮਥਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਾਰਿषਦਾ ਮृੜਾਨੀ ਚਣ੍ਡਿਕਾऽਮ੍ਬਿਕਾ । ਦ੍ਵੈਮਾਤੁਰੋ ਗਜਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੇਨਾਨੀਰਗ੍ਨਿਭੂਰ੍ਗੁਹਃ ।। ੩੬੦.

ਪ੍ਰਮਥਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ; ਮ੍ਰਿਦਨੀ, ਚੰਡਿਕਾ ਤੇ ਅੰਬਿਕਾ; ਦੋ ਮਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਫੌਜ ਦਾ ਸਰਦਾਰ—ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਗੁਹਾ।

ਆਖਣ੍ਡਲਃ ਸੁਨਾਸੀਰਃ ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਪੁਲੋਮਜਾ ਸ਼ਚੀਨ੍ਦ੍ਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਵਲ੍ਲਭਾ ।। ੩੬੦.

ਆਖੰਡਲਾ, ਸੁਨਾਸੀਰਾ, ਸੁਤ੍ਰਾਮਾ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਸ਼ਚੀ, ਇੰਦਰਾਣੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਵੈਜਯਨ੍ਤੋ ਜਯਨ੍ਤਃ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਿਃ । ਐਸ਼ਵਤੇऽਭ੍ਰਮਾਤਹ੍ਗੈਰਾਵਣਾਭ੍ਰਮੁਵਲ੍ਲਭਾਃ ।। ੩੬੦.

ਉਸ ਦਾ ਮਹਲ ਵੈਜਯੰਤ ਹੈ, ਜਯੰਤ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵਜਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਹਾਥੀ ਏਰਾਵਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਬੱਦਲ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਹਨ।

ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਵਜ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਲਿਸ਼ਮ੍ਭਿਦੁਰਂ ਪਵਿਃ । ਵ੍ਯੋਮਯਾਨਂ ਵਿਮਾਨੋऽਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪੀਯੂषਮਮृਤਂ ਸੁਧਾ ।। ੩੬੦.

ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਉਸ ਦਾ ਵਜਰ-ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਲਹਾੜੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਰਥ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲੀ ਵਿਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਪੀਯੂਸ਼ ਤੇ ਸੁਧਾ ਹੈ।

ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਧਰ੍ਮ੍ਮਾ ਦੇਵਸਭਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਙ੍ਗਾ ਸੁਰਦੀਰ੍ਘਿਕਾ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਬਹੁष੍ਵਪ੍ਸਰਸਃ ਸ੍ਵਰ੍ਵ੍ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਉਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ੀਮੁਖਾਃ ।। ੩੬੦.

ਸੁਧਰਮਾ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਝੀਲ; ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਰਵਸ਼ੀ।

ਹਾਹਾ ਹ੍ਹੂਸ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਾ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਵਗ੍ਨਿਰ੍ਧਨਞ੍ਚਯਃ । ਜਾਤਵੇਦਾਃ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਤ੍ਮਾ ਆਸ਼੍ਰਯਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਾਵਕਃ ।। ੩੬੦.

ਹਾਹਾ ਤੇ ਹੂਹੂ ਗੰਧਰਵ ਹਨ; ਅੱਗ, ਵਹਨੀ ਤੇ ਧਨੰਜਯ; ਜਾਤਵੇਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵਰਤਮਾ, ਆਸ਼ਰਯਾ ਤੇ ਪਾਵਕ।

ਹਿਰਣ੍ਯਰੇਤਾਃ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚ੍ਚਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵਾਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ । ਸ਼ੁਚਿਰਪ੍‌ਪਿਤ੍ਤਮੋਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਤੁ ਵਾਡਬੋ ਵਡਵਾਨਲਃ ।। ੩੬੦.

ਹਿਰਣਯਰੇਤਾ, ਸਪਤਾਰਚੀ, ਸ਼ੁਕਰ, ਆਸ਼ੁਸ਼ੁਕਸ਼ਣੀ; ਸ਼ੁਚੀ, ਅਪਿੱਤ, ਮੋਰਵਾਸੁ, ਵਡਾਬਾ ਤੇ ਵਡਵਾਨਲ।

ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਜ੍ਵਾਲਕੀਲਾਵਰ੍ਚ੍ਚਿਤਿਃ ਸ਼ਿਖਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ । ਤ੍ਰਿषੁ ਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗੋऽਗ੍ਰਿਕਣੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਰਾਜਃ ਪਰੇਤਰਾਟ੍ ।। ੩੬੦.

ਅੱਗ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੌ ਹੈ ਪੀਲਰ, ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ ਚੋਟੀ; ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਅੱਗ ਦਾ ਕਣ, ਧਰਮਰਾਜ ਤੇ ਪਰੇਤਰਾਟ।

ਕਾਲੋऽਨ੍ਤਕੋ ਦਣ੍ਡਧਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਦੇਵੋऽਥ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ । ਕੌਣਪਾਸ੍ਰਪਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾ ਯਾਤੁਧਾਨਸ਼੍ਚ ਨੈਰ੍ऋਤਿਃ ।। ੩੬੦.

ਕਾਲ, ਅੰਤਕ, ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ; ਕਉਣਪਾ, ਅਸਰਪਾ, ਕਰਵਿਆਦ, ਯਾਤੁਧਾਨ ਤੇ ਨੈਰਿਤ।

ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਵਰੂਣਃ ਪਾਸ਼ੀ ਸ੍ਵਸਨਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੋऽਨਿਲਃ । ਸਦਾਗਤਿਰ੍ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣੋ ਮਰੁਤ੍ ਸਮੀਰਣਃ ।। ੩੬੦.

ਪ੍ਰਚੇਤਾ, ਵਰੂਣ, ਪਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਵਸਨ, ਸਪਰਸ਼ਨ, ਅਨਿਲ; ਸਦਾ-ਗਤੀ, ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਸਮੀਰਣ।

ਜਵੋ ਰਂਹਸ੍ਤਰਸੀ ਤੁ ਲਘੁਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਰਨ੍ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਸਤ੍ਵਰਂ ਚਪਲਂ ਸੂਰ੍ਣਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਾਸ਼ੁ ਚ ।। ੩੬੦.

ਤੇਜ਼ੀ, ਫੁਰਤੀ, ਰਫਤਾਰ, ਹਲਕਾਪਣ, ਚਲਾਕੀ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜ; ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ, ਬੇਚੈਨੀ, ਯਕੀਨ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ, ਤੇ ਜਲਦੀ।

ਸਤਤੇऽਨਾਰਤਾਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸਨ੍ਤਤਾਵਿਰਤਾਨਿਸ਼ਂ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਵਲਰਤਾਜਸ੍ਰਮਪ੍ਯਥਾਤਿਸ਼ਯੋ ਭਰਃ ।। ੩੬੦.

ਲਗਾਤਾਰ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਸਰਗਰਮ, ਰੁਕਦੇ ਨਾ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ।

ਅਤਿਵੇਲਭृਸ਼ਾਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤਿਮਾਤ੍ਰੋਦ੍ਗਾਢਨਿਰ੍ਭਰਮ੍ । ਤੀਵ੍ਰੈਕਾਨ੍ਤਨਿਤਾਨ੍ਤਾਨਿ ਗਾਢਵਾਢਦृਢਾਨਿ ਚ ।। ੩੬੦.

ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਪੂਰੀ ਮਾਤਰਾ, ਡੂੰਘੀ ਭਰਪੂਰਤਾ; ਤਿੱਖਾ, ਇਕੱਲਾ, ਅੰਤਮ, ਗਾੜਾ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ।

ਗੁਹ੍ਯਕੇਸ਼ੋ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਜੋ ਰਾਜਰਾਜੋ ਧਨਾਧਿਪਃ । ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਨ੍ਨਰਃ ਕਿਂਪੁਰੁषਸ੍ਤੁਰਙ੍ਗਵਦਨੋ ਮਯੁਃ ।। ੩੬੦.

ਗੁਹ੍ਯਕੇਸ਼, ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਕਿਨਨਰ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਘੋੜਾ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮਯੂ।

ਨਿਧਿਰ੍ਨ੍ਨਾ ਸ਼ੇਵਧਿਰ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤ੍ਵਭ੍ਰਂ ਪੁष੍ਕਰਮਮ੍ਬਰਮ੍ । ਦ੍ਯੋਦਿਵੌ ਚਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸ਼ਂ ਖਂ ਕਾष੍ਠਾਸ਼ਾਕਕੁਭੋ ਦਿਸ਼ਃ ।। ੩੬੦.

ਖਜਾਨਾ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ, ਆਸਮਾਨ, ਬੱਦਲ, ਕਮਲ, ਅੰਬਰ; ਸਵਰਗ, ਦਿਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ, ਖ, ਖੇਤਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ।