ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਥੈ ਦੇਹਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਯੋਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ੇषਂ ਰਮਾਵਦ੍ਰੂਪਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਿਸृਣਾਂ ।। ੩੫੨.

ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦਾਤਾ, ਸਭ ਦੀ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਵੀ; ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਦੋ-ਦੋ, ਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ।

ਬੁਦ੍ਧੀਰ੍ਬੁਦ੍‌ਧ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਯੇ ਚ ਬੁਦ੍‌ਧ੍ਯੈ ਬੁਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਹੇਮਤੇ । ਕਵਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਨੀਨਾਞ੍ਚ ਨਦੀ ਨਦ੍ਯੌ ਨਦੀਂ ਨਦੀਃ ।। ੩੫੨.

ਬੁੱਧੀ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਲਈ, ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲਈ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੀ, ਸੋਨੇ ਲਈ; ਕਵੀ ਵਾਂਗ, ਮੁਨੀ ਲਈ, ਦਰਿਆ, ਦੋ ਦਰਿਆ, ਦਰਿਆ, ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ।

ਨਦ੍ਯਾ ਨਦੀਭਿਰ੍ਨਦ੍ਯੈ ਚ ਨਦ੍ਯਾਞ੍ਚੈਵ ਨਦੀषੁ ਚ । ਕੁਮਾਰੀ ਜृਮ੍ਭਣੀਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸ਼੍ਰਿਯੌ ਚ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ।। ੩੫੨.

ਦਰਿਆ ਨਾਲ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ, ਦਰਿਆ ਨੂੰ, ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ; ਕੁਆਰੀ, ਜੰਭਾਈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ, ਦੋ ਸ਼੍ਰੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੀਆਂ, ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ।

ਸ਼੍ਰਿਯੈ ਸ਼੍ਰਿਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੈ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਞ੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਂ ਧੇਨ੍ਵੈ ਚ ਧੇਨਵੇ ।। ੩੫੨.

ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ, ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ, ਔਰਤ, ਔਰਤਾਂ, ਔਰਤ, ਔਰਤਾਂ, ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ, ਔਰਤ ਨੂੰ; ਔਰਤਾਂ ਦੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ।

ਜਮ੍ਬੂਰ੍ਜਮ੍ਬ੍ਵੌ ਚ ਜਮ੍ਬੂਸ਼੍ਚ ਜਮ੍ਬੂਨਾਞ੍ਚ ਫਲਮ੍ਪਿਵ । ਵਰ੍षਾਭ੍ਵੌ ਚ ਪੁਨਰ੍ਭ੍ਵੌ ਚ ਮਾਤॄਰ੍ਵ੍ਵਾਪਰਿ ਚ ਗੌਸ਼੍ਚ ਨੌਃ ।। ੩੫੨.

ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ, ਦੋ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ, ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ, ਜੰਬੂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ, ਫਲ ਵਾਂਗ; ਦੋ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ, ਦੋ ਮੁੜ ਜਨਮ, ਮਾਵਾਂ, ਉੱਤੇ, ਗਾਂ, ਤੇ ਨੌਕਾ।

ਵਾਗ੍ਵਾਚਾ ਵਾਗ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਕ੍ਸ਼ੁ ਸ੍ਰਗ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਰਜਿ ਸ੍ਰਜੋਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਵਤ੍ਸੁ ਭਵਤੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ।। ੩੫੨.

ਬੋਲੀ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ; ਦੋ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਹਾਰਾਂ ਦੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, 'ਭਵਤੀ' ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ 'ਭਵੰਤਿ' ਵੀ।

ਦੀਵ੍ਯਨ੍ਤੀ ਭਾਤੀ ਭਾਨ੍ਤੀ ਚ ਤੁਦਨ੍ਤੀ ਚ ਤੁਦਤ੍ਯਪਿ । ਰੁਦਤੀ ਰੁਨ੍ਧਤੀ ਦੇਵੀ ਗृਹ੍ਣਤੀ ਚੋਰਯਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ।। ੩੫੨.

ਚਮਕਦੀ, ਰੌਸ਼ਨ, ਚਮਕਦੀ, ਤੇ ਵੱਜਦੀ, ਵੱਜਦੀ ਵੀ; ਰੋਂਦੀ, ਰੋਕਦੀ, ਦੇਵੀ, ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦੀ ਵੀ।

ਦृषਤ੍ ਦृषਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਦृषਦਿ ਵਿਸ਼ੇषਵਿਦੁषੀ ਕृਤਿਃ । ਸਮਿਤ੍ ਸਮਿਦ੍‌ਬ੍ਯਾਂ ਸਮਿਧਿ ਸੀਮਾ ਸੀਮ੍ਨਿ ਚ ਸੀਮਨਿ ।। ੩੫੨.

ਪੱਥਰ, ਦੋ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ, ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਕਰਤ; ਲੱਕੜ, ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ, ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ, ਹੱਦ, ਹੱਦ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹੱਦ ਵਿੱਚ।

ਦਾਮਨੀਭ੍ਯਾਂ ਕਕੁਦ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਕੇਯਮਾਬ੍ਯਾਂ ਤਥਾਸੁ ਚ । ਗੀਰ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚੈਵ ਗਿਰਾ ਗੀਰ੍षੁ ਸੁਭੂਃ ਸੁਪੂਃ ਪੁਰਾ ਪੁਰਿ ।। ੩੫੨.

ਦੋ ਪੱਟਿਆਂ ਨਾਲ, ਦੋ ਕੁੰਢਾਂ ਨਾਲ, ਦੋ ਕੇਯਮਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ; ਦੋ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਬੋਲ ਨਾਲ, ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੀ ਧਰਤੀ, ਚੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਸ਼ਹਿਰ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ।

ਦ੍ਯੌਰ੍ਦ੍ਯੁਭ੍ਯਾਂ ਦਿਵਿ ਦ੍ਯੁषੁ ਤਾਦृਸ਼੍ਯਾ ਤਾਦृਸ਼ੀ ਦਿਸ਼ਃ । ਯਾਦृਸ਼੍ਯਾਂ ਯਾਦृਸ਼ੀ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸੁਵਚੋਭ੍ਯਾਂ ਸੁਵਚਃ ਸ੍ਵਪਿ ੩੫੨.

ਅਕਾਸ਼, ਦੋ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਸਾ, ਐਸੀ ਔਰਤ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ; ਐਸੇ ਵਿੱਚ, ਐਸੀ ਔਰਤ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਚੰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ।

ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਉਵਾਚ ਨਪੁਂਸਕੇ ਕਿਂ ਕੇ ਕਾਨਿ ਕਿਂ ਕੇ ਕਾਨਿ ਤਤੋ ਜਲਂ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸੋਮਪਂ ਸੋਮਪਾਨਿ ਚ ।। ੩੫੩.

ਸਕੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਪੁੰਸਕ ਵਿੱਚ, ਕੀ, ਕੌਣ, ਕਿਹੜੇ, ਕੀ, ਕੌਣ, ਕਿਹੜੇ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ; ਸਭ, ਸਾਰੇ, ਤੇ ਪਹਿਲੇ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵੀ।

ਗ੍ਰਾਮਣਿ ਗ੍ਰਾਣਣਿਨੀ ਚ ਗ੍ਰਾਮਣਿ ਗ੍ਰਾਮਣੀਨ੍ਯਪਿ । ਵਾਰਿ ਵਾਰਿਣੀ ਵਾਰੀਣਿ ਵਾਰਿਣਾਂ ਵਾਰਿਣੀਦृਸ਼ਂ ।। ੩੫੩.

ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੁਖਣੀ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਮੁਖਣੀਆਂ ਵੀ; ਪਾਣੀ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ।

ਸ਼ੁਚਯੇ ਸ਼ੁਚਿਨੇ ਦੇਹਿ ਮृਦੁਨੇ ਮृਦਵੇ ਤਥਾ । ਤ੍ਰਪੁ ਤ੍ਰਪੁਣਿ ਤ੍ਰਪੁਣਾਞ੍ਚ ਚਖਲਪੂਨਿ ਖਲਪ੍ਵਿ ਚ ।। ੩੫੩.

ਪਵਿੱਤਰ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਲਈ, ਹੇ ਦਾਤਾ, ਨਰਮ ਲਈ, ਨਰਮ ਲਈ ਵੀ; ਟਿਨ, ਟਿਨ ਵਿੱਚ, ਟਿਨ ਦੀ, ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤ੍ਤ੍ਰਾ ਚ ਕਰ੍ਤृਣੇ ਕਰ੍ਤ੍ਤ੍ਤ੍ਰੇ ਅਤਿਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਣਾਨ੍ਤਥਾ । ਅਭਿਨ੍ਯਭਿਨਿਨੀ ਚੈਵ ਸੁਵਚਾਂਸਿ ਸੁਵਾਕ੍ਸ਼ੁ ਚ ।। ੩੫੩.

ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ, ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ, ਵਧੇਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ; ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ, ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ, ਚੰਗੇ ਬੋਲ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ।

ਯਦ੍‌ਯਤ੍‌ਤ੍ਵਿਮੇ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ਇਦਞ੍ਚੇਮੇ ਤ੍ਵਿਮਾਨਿ ਚ । ਈਦृਕ੍ਤ੍ਵਦੋऽਮੁਨੀ ਅਮੂਨਿ ਅਮੁਨਾ ਸ੍ਯਾਦਮੀषੁ ਚ ।। ੩੫੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ, ਇਹ ਤੇ ਇਹਨਾਂ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵੀ; ਐਸਾ, ਉਹ, ਉਹਨਾਂ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ।

ਅਹਮਾਵਾਂ ਵਯਂ ਮਾਂ ਵੈ ਆਵਾਮਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯਾ ਕृਤਂ । ਆਵਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਤਥਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਮ੍ਮਹ੍ਯਮਸ੍ਮਭ੍ਯਮੇਵ ਚ ।। ੩੫੩.

ਮੈਂ, ਅਸੀਂ ਦੋ, ਅਸੀਂ, ਮੈਨੂੰ, ਨਿਸਚਿਤ, ਅਸੀਂ ਦੋ, ਸਾਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ; ਅਸੀਂ ਦੋ ਨਾਲ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਲਈ, ਨਿਸਚਿਤ।

ਮਦਾਵਾਭ੍ਯਾਂ ਮਦਸ੍ਮਚ੍ਚ ਪੁਤ੍ਰੋऽਯਂ ਮਮ ਚਾਵਯੋਃ । ਅਸ੍ਮਾਕਮਪਿ ਚਾਸ੍ਮਾਸੁ ਤ੍ਵਂ ਯੁਵਾਂ ਯੂਯਂਮੀਜਿਰੇ ।। ੩੫੩.

ਮੇਰੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਦੋ ਤੋਂ, ਅਸੀਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰਾ ਤੇ ਸਾਡਾ; ਸਾਡਾ ਵੀ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ ਦੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ।

ਤ੍ਵਾਂ ਯੁਵਾਞ੍ਚ ਯੁष੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਯੁष੍ਮਾਭਿਰੀਰਿਤਂ । ਤੁਭ੍ਯਂ ਯੁਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁष੍ਮਭ੍ਯਂ ਤ੍ਵਤ੍ ਯੁਵਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਯੁष੍ਮਤ੍ ।। ੩੫੩.

ਤੈਨੂੰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਨੂੰ; ਤੇਰੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਤੇਰੇ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਲਈ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ।

ਤਵ ਯੁਵਯੋਰ੍ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਤ੍ਵਯਿ ਯੁष੍ਮਾਸੁ ਭਾਰਤੀ । ਉਪਲਕ੍ਸ਼ਣਮਤ੍ਰੈਵ ਅਜ੍ਭ੍ਕ੍ਤਲਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੫੩.

ਤੇਰਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦਾ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ; ਇੱਥੇ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਤੇ 'ਅਜਭਕਤਲੰਤ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਉਵਾਚ ਕਾਰਕਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਭਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਂ । ਗ੍ਰਾਮੋऽਸ੍ਤਿ ਹੇਮਹਾਰ੍ਕੇਹ ਨੌਮਿ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸਹ ।। ੩੫੪.

ਸਕੰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਾਰਕ ਨੂੰ, ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮੇਤ, ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ; ਇੱਥੇ ਹੇਮਹਾਰਕ ਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ—ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਕृਤਿਨਃ ਸਮੁਪਾਸਤੇ । ਹੇਤੁਕਰ੍ਤ੍ਤਾਲਮ੍ਭਯਤੇ ਹਿਤਂ ਵੈ ਕਰ੍ਮ੍ਮਕਰ੍ਤ੍ਤਰਿ ।। ੩੫੪.

ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਾਰਨ ਵਾਲਾ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਤਾ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਯਂ ਭਿਦ੍ਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਕृਤਧੀਃ ਸ੍ਵਯਞ੍ਚ ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਤਰੁਃ । ਸਰ੍ਤ੍ਤਾऽਭਿਹਿਤ ਉਤ੍ਤਮਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾऽਨਭਿਹਿਤੋऽਧਮਃ ।। ੩੫੪.

ਸਧਾਰਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਕਰਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਘੱਟ ਹੈ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤਾऽਨਭਿਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਃ ਸ਼ਿष੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ ਯਥਾ । ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਸਪ੍ਤਵਿਧਂ ਸ਼੍ਰੁਣੁ ।। ੩੫੪.

ਜਿਸ ਕਰਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਰਤਾ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਮ ਸੱਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ—ਸੁਣ।

ਈਪ੍ਸਿਤਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਚ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਤਿ ਦ੍ਦਰਿ ਯਤਿਃ । ਅਨੀਪ੍ਸਿਤਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਯਥਾ ਅਹਿਂ ਲਙ੍ਘਯਤੇ ਭृਸ਼ਂ ।। ੩੫੪.

ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਯਤੀ ਚਾਹੀਦਾ ਕੰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੱਪ ਨਾ ਚਾਹੀਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੈਵੇਪ੍ਸਿਤਂ ਨਾਨੀਪ੍ਸਿਤਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਸਮ੍ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਰਜਃ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੇਦਪ੍ਯਕਥਿਤਂ ਗੋਪਾਲੋ ਦੋਗ੍ਧਿ ਗਾਂ ਪਯਃ ।। ੩੫੪.

ਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਨਾ-ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਧੂੜ ਮਿਲੀ ਦਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਨਾ ਆਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਗੋਆਲਾ ਗਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤृ ਕਰ੍ਮਾऽਥ ਗਮਯੇਚ੍ਛਿष੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਮਂ ਗੁਰੁਰ੍ਯਥਾ । ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਚਾਭਿਹਿਤਂ ਪੂਜਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵੈ ਸ਼੍ਰਿਯੇ ਹਰੇਃ ।। ੩੫੪.

ਕਰਤਾ ਤੇ ਕੰਮ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਕੰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਨਭਿਹਿਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਹਰੇਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਦਂ । ਕਰਣਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤਥਾ ।। ੩੫੪.

ਜੋ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਾਧਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਬਾਹਰਲਾ ਤੇ ਅੰਦਰਲਾ।

ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਰੂਪਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਵਾਹ੍ਯਂ ਦਾਤ੍ਰੇਣ ਤਲ੍ਲੁਨੇਤ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਗਾਂ ।। ੩੫੪.

ਅੱਖ ਨਾਲ ਰੂਪ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰਲਾ ਹੈ; ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਰੋ ਦਦਾਤਿ ਨृਪਤਯੇ ਦਾਸਨ੍ਤਦਨੁਮਨ੍ਤृਕਂ । ਅਨਿਰਾਕਰ੍ਤ੍ਤृਕਂ ਭਰ੍ਤ੍ਰੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸਜ੍ਜਨਃ ।। ੩੫੪.

ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨੌਕਰ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਮਾਲਕ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਫੁੱਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।