ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੌਰੀ ਪੁਤ੍ਰਵਤੀ ਨੀਸ਼੍ਚ ਵਧੂਰ੍ਦ੍ਦੇਵਤਯਾ ਭੁਵਾ । ਤਿਸ੍ਰੋ ਦ੍ਵੇ ਕਤਿ ਵਰ੍षਾਭੂਃ ਸ੍ਵਸਾ ਮਾਤਾ ਵਰਾ ਚ ਗੌਃ ।। ੩੫੧.

ਗੌਰੀ (ਚਿੱਟੀ), ਪੁੱਤਰਵਤੀ (ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ), ਨੀਸ਼ (ਰਾਤ), ਵਧੂ (ਦੁਲਹਨ), ਦੇਵਤਾ (ਦੇਵੀ), ਭੂਆ (ਧਰਤੀ), ਤਿੰਨ, ਦੋ, ਕਿੰਨੇ, ਵਰਸ਼ਾਭੂ (ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ), ਸਵਸਾ (ਭੈਣ), ਮਾਤਾ (ਮਾਂ), ਵਰਾ (ਵਰ), ਗਉ (ਗਾਂ)।

ਨੌਰ੍ਵਾਕ੍ਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਵਾਚੀਤਿ ਤਿਰਸ਼੍ਚੀ ਸਮੁਦੀਚ੍ਯਪਿ । ਸ਼ਰਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ ਸਰਿਦ੍ਯੋषਿਤ੍ ਅਗ੍ਨਿਵਿਤ੍ ਸਸ੍ਪਦਾ ਦृਸ਼ਤ੍ ।। ੩੫੧.

ਨੌ (ਨੌਕਾ), ਵਾਕਤਵਕ (ਬੋਲ-ਚਮੜੀ), ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਵਾਕ (ਪੂਰਬੀ ਬੋਲ), ਤਿਰਚੀ (ਤਿਰਛੀ), ਸਮੁਦੀਚੀ (ਉੱਤਰ ਦੀ), ਸ਼ਰਦ (ਪਤਝੜ), ਵਿਦਯੁਤ (ਬਿਜਲੀ), ਸਰਿਤ (ਦਰੀਆ), ਯੋਸ਼ਿਤ (ਇਸਤਰੀ), ਅਗਨਿਵਿਤ (ਅੱਗ ਵਾਲੀ), ਸਸਪਦਾ (ਥਾਂ ਵਾਲੀ), ਦ੍ਰਿਸ਼ਤ (ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ)।

ਯੈषਾ ਸਾ ਵੇਦਵਿਤ੍ਸਂਵਿਤ੍ ਬਹ੍ਵੀ ਰਾਜ੍ਞੀ ਤ੍ਵਯਾ ਮਯਾ । ਸੀਮਾ ਪਞ੍ਚਾਦਯੋ ਰਾਜੀ ਧੂਃ ਪੂਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਸ਼ਾ ਗਿਰਾ ।। ੩੫੧.

ਯੈਸ਼ਾ (ਇਹ), ਸਾ (ਉਹ), ਵੇਦਵਿਤ (ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ), ਸੰਵਿਤ (ਸਮਝ), ਬਹੁਵੀ (ਵਧੇਰੇ), ਰਾਜਨੀ (ਰਾਣੀ), ਤਵਿਆ (ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ), ਮਾਇਆ (ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ), ਸੀਮਾ (ਹੱਦ), ਪੰਜ, ਆਦਿ (ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ), ਰਾਜੀ (ਲਕੀਰ), ਧੂ (ਧੂੰਆਂ), ਪੂ (ਸ਼ਹਿਰ), ਦਿਸ਼ਾ (ਦਿਸ਼ਾ), ਗਿਰਾ (ਬੋਲ)।

ਚਤਸ੍ਰੋ ਵਿਦੁषੀ ਚੈਵ ਕੇਯਂ ਦਿਕ੍ ਦृਕ੍ ਚ ਤਾਦृਸ਼ੋ । ਅਸੌ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਂ ਨਾਯਕਾਸ਼੍ਚ ਨਾਯਕਾਸ਼੍ਚ ਨਪੁਂਸਕੇ ।। ੩੫੧.

ਚਤਸਰ (ਚਾਰ), ਵਿਦੁਸ਼ੀ (ਗਿਆਨਵਤੀ), ਕੇਯਮ (ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ), ਦਿਕ (ਦਿਸ਼ਾ), ਦ੍ਰਿਕ (ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ), ਤਾਦ੍ਰਿਸ਼ (ਐਸਾ), ਅਸਉ (ਉਹ); ਇਹ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ, ਤੇ ਨਪੁੰਸਕ ਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਵੀ।

ਕੁਣ੍ਡਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੋਮਪਞ੍ਚ ਦਧਿ ਵਾਰਿ ਖਲਪ੍ਵਥ । ਮਧੁ ਤ੍ਰਪੁ ਕਰ੍ਤ੍ਤृ ਭਕ੍ਤृ ਅਤਿਵਕ੍ਤृ ਪਯਃ ਪੁਰਃ ।। ੩੫੧.

ਕੁੰਡ (ਘੜਾ), ਸਰਵ (ਸਭ), ਸੋਮਾ (ਸੋਮਾ), ਦਧਿ (ਦਹੀਂ), ਵਾਰੀ (ਪਾਣੀ), ਖਲਪਵਥ (ਕੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਥਾਂ), ਮਧੁ (ਸ਼ਹਦ), ਤ੍ਰਪੁ (ਟਿਨ), ਕਰਤ੍ਰ (ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ਭਕਤ੍ਰ (ਖਾਣ ਵਾਲਾ), ਅਤਿਵਕਤ੍ਰ (ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ), ਪਯ (ਦੂਧ), ਪੁਰ (ਸ਼ਹਿਰ)।

ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ ਚ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗੁਦਕ੍ ਜਗਦ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਤਥਾ ਸਕृਤ੍ । ਸੁਸਮ੍ਪਚ੍ਚ ਸੁਦਣ੍ਡੀਹ ਅਹਃ ਕਿਞ੍ਚੇਦਮਿਤ੍ਯਪਿ ।। ੩੫੧.

ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਤੇ ਆੜੇ, ਪਾਣੀ, ਦੁਨੀਆ, ਜਾਗਣਾ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਇੱਥੇ, ਦਿਨ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ—ਇਹ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ।

षਟ੍‌ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਅਦੋऽਨ੍ਯੇ ਹੀਦृਸ਼ਾਃ ਪਰੇ । ਏਤੇਬ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਾਦਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਾਤਿਪਦਿਕਾਤ੍ਪਰਾਃ ।। ੩੫੧.

ਛੇ ਘੀਆਂ, ਚਾਰ ਵਧੀਆ, ਹੋਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ।

ਧਾਤੁਪ੍ਰਤ੍ਯਯਹੀਨਂ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਤਿਪਦਿਕਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ । ਪ੍ਰਾਤਿਪਦਿਕਾਤ੍ ਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਰ੍ਥਵਚਨੇ ਪ੍ਰਥਮਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੫੧.

ਜੋ ਧਾਤੂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਯਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਾਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗ ਤੇ ਅਰਥ ਦੱਸਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਵਿਭਕਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਸਮ੍ਬੋਧਨੇ ਚ ਪ੍ਰਥਮਾ ਉਕ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਰਿ । ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੩੫੧.

ਸੰਬੋਧਨ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿਭਕਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਭਕਤੀ ਕਰਮ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯੇਨ ਕਰਣਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਯਸ਼੍ਚ ਕਰੋਤਿ ਸਃ । ਅਨੁਕ੍ਤੇ ਤਿਙ੍‌ਕृਤ੍ਤਦ੍ਧਿਤੈਸ੍ਤृਤੀਯਾ ਕਰਣੇ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੫੧.

ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਣ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਤਾ; ਜਦੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੀਜੀ ਵਿਭਕਤੀ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿੰਗ ਤੇ ਤੱਧਿਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਾਰਕੇ ਕਰ੍ਤ੍ਤਰਿ ਚ ਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨੇ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਪਿ । ਯਸ੍ਮੈ ਦਿਤ੍ਸਾ ਧਾਰਯਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨਂ ਤਦੀਰਿਤਂ ।। ੩੫੧.

ਕਰਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਲਈ ਵੀ ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਾਦਾਨਂ ਯਤੋऽਪੈਤਿ ਆਦਤ੍ਤੇ ਚ ਭਯਂ ਯਤਃ । ਅਪਾਦਾਨੇ ਪਞ੍ਚਮੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਵਾਮ੍ਯਾਦੌ ਚ षष੍ਠ੍ਯਪਿ ।। ੩੫੧.

ਜਿੱਥੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿੱਥੋਂ ਡਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਾਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਪਾਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ, ਤੇ ਮਾਲਕ-ਮਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਵੀ।

ਆਧਾਰੋ ਯੋऽਧਿਕਰਣਂ ਵਿਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤਮੀ । ਏਕਾਰ੍ਥੇ ਚੈਕਵਚਨਂ ਦ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥੇ ਦ੍ਵਿਵਚਨਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੫੧.

ਜਿੱਥੇ ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਭਕਤੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਇਕਵਚਨ, ਦੋ ਲਈ ਦਵਵਚਨ।

ਬਹੁषੁ ਬਹੁਵਚਨਂ ਸਿਦ੍ਧਰੂਪਾਣ੍ਯਥੋ ਵਦੇ । ਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੋऽਮਬੁਵਾਹੋऽਰ੍ਕ ਹੇਰਵੇ ਹੇਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ।। ੩੫੧.

ਕਈਆਂ ਲਈ ਬਹੁਵਚਨ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੱਕੇ ਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਸੂਰਜ, ਅੰਬੁਵਾਹ, ਅਰਕ, ਹੇਰਵ, ਹੇ ਦਵਿਜਾਤੀਆਂ।

ਵਿਪ੍ਰੌ ਗਜਾਨ੍ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਯਮਾਬ੍ਯਾਮਨਲੈਃ ਕृਤਂ । ਰਾਮਾਯ ਮੁਨਿਵਰ੍ਯ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਕੇਭ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਤ੍ ਹਰੌ ਰਤਿਃ ।। ੩੫੧.

ਵਿਪ੍ਰ, ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਮਹਿੰਦਰ ਵੱਲੋਂ, ਯਮ ਤੇ ਅਨਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ; ਰਾਮ ਲਈ, ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ, ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਧਰਮ ਤੋਂ, ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ।

ਸ਼ਰਾਬ੍ਯਾਂ ਪੁਸ੍ਤਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਅਰ੍ਥਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਯੋਰ੍ਗਤਿਃ । ਬਾਲਾਨਾਂ ਸਜ੍ਜਨੇ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਹਂਸਯੋਃ ਕਮਲੇषੁ ਚ ।। ੩੫੧.

ਦੋ ਤੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ, ਅਰਥ ਦੀ ਗਤੀ ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲ; ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਜਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤ, ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਕਮਲਾਂ ਲਈ।

ਏਵਂ ਕਾਮਮਹੇਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ਕਤਰੋ ਮਤਃ ।। ੩੫੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮ, ਮਹੇਸ਼ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ; ਸਭ, ਵਿਸ਼ਵ, ਸਭ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ, ਕਿਹੜਾ ਕਿਹੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ੇषਂ ਰੂਪਞ੍ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਏਵਞ੍ਚੋਭਯਕਤਰਕਤਮਾਨ੍ਯਤਰਾਦਯਃ ।। ੩੫੧.

ਸਭ ਦਾ, ਆਪਣਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਰੂਪ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਾਂਗ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਦੋਵੇਂ, ਕੋਈ ਇੱਕ, ਜੋ ਵੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ।

ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮੈ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਸਮਾਗਤਃ । ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੋ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ੇषਰੂਪਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਵਤ੍ ।। ੩੫੧.

ਪਹਿਲਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੇ; ਪਹਿਲਾਂ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਰੂਪ ਸਭ ਵਾਂਗ।

ਏਵਂ ਪਰਵਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਕਾਨ੍ਤਰਾਃ । ਅਪਰਰ਼ਸ਼੍ਚਾਧਰੋ ਨੇਮਾਃ ਪ੍ਰਥਮਾਃ ਪ੍ਰਥਮੇऽਰ੍ਕਵਤ੍ ।। ੩੫੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰ, ਅਵਰ ਆਦਿ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ, ਅੰਦਰਲੇ; ਅਪਰ, ਅਧਰ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ, ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਅਰਕ ਵਾਂਗ।

ਏਵਂ ਚਰਮਾਯਤਯਾ ਅਲ੍ਪਾਰ੍ਦ੍ਧਾ ਨੇਮਆਦਯਃ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਮੈ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਾਤ੍ ।। ੩੫੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਰਮ ਤੇ ਹੋਰ, ਅਲਪ, ਅਰਧ ਤੇ ਇਹ; ਦੂਜੇ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ, ਦੂਜੇ ਤੋਂ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਚ ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾऽਰ੍ਕ੍ਕਵਤ੍ । ਸੋਮਪਾਃ ਸੋਮਪੌ ਜ੍ਞੇਯੌਸੋਮਪਾਃ ਸੋਮਪਾਂ ਬ੍ਰਜ ।। ੩੫੧.

ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਵੀ ਅਰਕ ਵਾਂਗ; ਸੋਮਪਾ, ਸੋਮਪੌ ਜਾਣੋ, ਸੋਮਪਾ, ਸੋਮਪਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ।

ਕੀਲਾਲਪੌ ਸੋਮਪਸ਼੍ਚ ਸੋਮਪਾ ਸੋਮਪੇ ਦਦ । ਸੋਮਪਾਭ੍ਯਾਂ ਸੋਮਪਾਭ੍ਯਃ ਸੋਮਪਃ ਸੋਮਪੋਃ ਕੁਲਂ ।। ੩੫੧.

ਕੀਲਾਲਪੌ, ਸੋਮਪਾ, ਤੇ ਸੋਮਪਾ, ਸੋਮਪੇ ਨੂੰ ਦੇ; ਦੋ ਸੋਮਪਾ ਵੱਲੋਂ, ਸੋਮਪਾ ਲਈ, ਸੋਮਪਾ ਦਾ, ਤੇ ਸੋਮਪੋਹ ਦਾ ਕੁਲ।

ਏਵਂ ਕੀਲਾਲਪਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁ ਕਵਿਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾऽਰਯਃ । ਹੇਕਵੇ ਕਵਿਮਗ੍ਨੀ ਤਾਨ੍ ਹਰੀਨ੍ ਸਾਤ੍ਯਕਿਨਾ ਹृਤਂ ।। ੩੫੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੀਲਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ, ਕਵੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਵੈਰੀ; ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅੱਗ ਕਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਘੋੜੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੇ ਲੈ ਲਏ ਸਨ।

ਰਵਿਭ੍ਯਾਂ ਰਵਿਭਿਰ੍ਦ੍ਦੇਹਿ ਵਹ੍ਨਿਯੇ ਯਃ ਸਮਾਗਤਃ । ਅਗ੍ਨੇਰਗ੍ਨ੍ਯੋਸ੍ਤਥਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਕਵੌ ਕਵ੍ਯੋਃ ਕਵਿष੍ਵऽਥ ।। ੩੫੧.

ਹੇ ਅੱਗ, ਦੋ ਸੂਰਜਾਂ ਨੂੰ, ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਇਆ ਹੈ, ਦੇ। ਅੱਗ, ਦੋ ਅੱਗਾਂ, ਅੱਗਾਂ, ਕਵੀ, ਦੋ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਵੀ।

ਏਵਂ ਸੁਸृਤਿਰਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ ਸੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਃ ਸੁਧृਤਿਸ੍ਤਥਾ । ਸਖਾ ਸਖਾਯੌ ਸਖਾਯਃ ਹੇਸਖੇ ਵ੍ਰਜ ਸਪ੍ਤਤਿਂ ।। ੩੫੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਗੀ ਰਚਨਾ, ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚੰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ; ਦੋਸਤ, ਦੋ ਦੋਸਤ, ਦੋਸਤ—ਹੇ ਦੋਸਤ, ਸਤੱਰ ਵੱਲ ਚੱਲ।

ਸਖਾਯਞ੍ਚ ਸ ਖਾਯੌ ਚ ਸਖੀਨ੍ ਸਖ੍ਯਾ ਗਤੋ ਦਦ । ਸਖ੍ਯੇ ਸਖ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਖ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਖ੍ਯੋਃ ਸ਼ੇषਃ ਕਵੇਰਿਵ ।। ੩੫੧.

ਦੋਸਤ, ਦੋ ਦੋਸਤ, ਦੋਸਤਾਂ, ਦੋਸਤੀਆਂ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਦੇ। ਦੋਸਤੀਆਂ, ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ, ਦੋ ਦੀ, ਬਾਕੀ ਕਵੀ ਵਾਂਗ।

ਪਤ੍ਯਾ ਪਤ੍ਯੇ ਚ ਪਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਯੁਃ ਪਤ੍ਯੋਸ੍ਤਥਾऽਗ੍ਨਿਵਤ੍ । ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ਯਰ੍ਥੇ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ।। ੩੫੧.

ਪਤੀ, ਪਤੀ ਨੂੰ, ਪਤੀਆਂ, ਪਤੀ ਦੀ, ਦੋ ਪਤੀਆਂ ਦੀ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ; ਦੋ, ਦੋ ਨੂੰ, ਦੋ ਨਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਲਈ, ਦੋ ਦੀ, ਦੋ ਦੀ।

ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਯਾਣਾਞ੍ਚ ਤ੍ਰਿषੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਕਵਿਵਤ੍ ਕਤਿਕਤੀਤਿ ਸ਼ੇषਂ ਵਹੁਵਚਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੩੫੧.

ਤਿੰਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ, ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ, ਤਿੰਨਾਂ ਲਈ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ; ਕਵੀ ਵਾਂਗ, 'ਕਿੰਨੇ' ਆਦਿ, ਬਾਕੀ ਬਹੁਵਚਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।