ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯੋ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਨੈਵ ਕ੍ਸ਼ਤਂ ਵਿਗਤਸਨ੍ਧਿਨਾ । ਕष੍ਟਪਾਠਾਦ੍ਵਿਸਨ੍ਧਿਤ੍ਵਂ ਦੁਰ੍ਵ੍ਵਚਾਦੌ ਨ ਦੁਰ੍ਭਗਮ੍ ।। ੩੪੭.

ਜੋ ਲੈਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜਦੋਂ ਜੋੜ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਠੋਰ ਪਾਠ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਔਖੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ।

ਅਨੁਪ੍ਰਾਸੇ ਪਦਾਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾ ਸ਼ੁਭਾ । ਨਾਰ੍ਥਸਂਗ੍ਰਹਣੇ ਦੋषੋ ਵ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨ੍ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ।। ੩੪੭.

ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ-ਦੁਹਰਾਵਾ ਅਤੇ ਵਿਖੰਡਤ ਸੰਬੰਧ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਰਥ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਵਿਭਕ੍ਤਿਸਂਜ੍ਞਾਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਯਤ੍ਰੋਦ੍ਵੇਗੋ ਨ ਧੀਮਤਾਂ । ਸਂਖ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵਮੁਪ੍ਮਾਨੋਪਮੇਯਯੋਃ ।। ੩੪੭.

ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਕਤੀ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਥੇ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

ਅਨੇਕਸ੍ਯ ਤਥੈਕੇਨ ਬਹੂਨਾਂ ਬਹੁਭਿਃ ਸ਼ੁਭਾ । ਕਵੀਨਾਂ ਸਮੁਦਾਚਾਰਃ ਸਮਯੋ ਨਾਮ ਗੀਯਤੇ ।। ੩੪੭.

ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਦੀ ਥਾਂ ਕਈ, ਕਈ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ, ਜਾਂ ਕਈ ਦੀ ਥਾਂ ਕਈ, ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮ੍ਮਵਦ੍ਭਵਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ । ਸਿਦ੍ਧਸੈਦ੍ਧਾਨ੍ਤਿਕਾਨਾਞ੍ਚ ਕਵੀਨਾਞ੍ਚਾਵਿਵਾਦਤਃ ।। ੩੪੭.

ਪਰੰਪਰਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਜਾਂ ਖਾਸ, ਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਸਥਾਪਤ ਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਃ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਸੌ ਸਮਯੋ ਮਤਃ । ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਿਕਾ ਯੇਨ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ।। ੩੪੭.

ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਸਥਾਪਤ ਮਤ ਵਾਲੇ ਬਿਨਾ ਭੁੱਲ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਕਿਯਨ੍ਤ ਏਵ ਵਾ ਯੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਤੇਨ ਸ ਦ੍ਵਿਧਾ । ਛੇਦਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਤੋऽਨ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੇषਾਞ੍ਚਿਦ੍‌ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਤੋ ਯਥਾ ।। ੩੪੭.

ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖਾਸ ਪਰੰਪਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਮਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਲਈ ਇਹ ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਰ੍ਕਜ੍ਞਾਨਾਂ ਮੁਨੇਃ ਕਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗਿਕਾ । ਭੂਤਚੈਤਨ੍ਯਤਾ ਕਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਸੁਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ ।। ੩੪੭.

ਜੋ ਤਰਕ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਪਲ-ਪਲ ਦੀ ਨਾਸਵਾਦੀ ਮਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਲਈ ਗਿਆਨ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਤਸ੍ਥੂਲਤਾਸ਼ਬਪ੍ਦਾਨੇਕਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤਥਾਰ੍ਹਤਃ । ਸ਼ੈਵਵੈष੍ਣਵਸ਼ਾਕ੍ਤੇਯਸੌਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਿਨਾਂ ਮਤਿਃ ।। ੩੪੭.

ਅਰਹਤ ਵੱਡੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਮਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੂਰ ਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਮਤ ਹੈ।

ਜਗਤਃ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਾਙ੍‌ਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸਪ੍ਰਧਾਨਕਂ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰਸ੍ਵਤੀਲੋਕੇ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੩੪੭.

ਸਾਂਖਿਆਂ ਲਈ ਜਗਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਤਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਦਪ੍ਯਸਤਾਂ ਸਤਾਮੇਵਾਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ।। ੩੪੭.

ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਮਤ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸੱਚੇ ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਝੂਠੇ, ਜਾਂ ਸੱਚੇ ਨਾ ਮੰਨਣ।

ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਯਂ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮੁਪਗੀਯਤੇ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਜ੍ਞਾਦਿਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਯਦ੍ਬਾਧਿਤਂ ਤਦਸਦ੍ਵਿਦੁਃ ।। ੩੪੭.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧਾ ਗਿਆਨ, ਨਾਲ ਠੁਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਵਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਦ੍ਯੋਤਮਾਨਤਾ । ਯਦੇਵਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਤਦੇਵ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸਤ੍ ।। ੩੪੭.

ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ।

ਅਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਤਸ੍ਤ੍ਵੇਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਪਰਮਾਰ੍ਥਸਤ੍ । ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿਹੇਤੁਃ ਸ ਸ਼ਬ੍ਦਾਲਙ੍ਕਾਰਰੂਪਵਾਨ੍ ।। ੩੪੭.

ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਪਰਾ ਚ ਪਰਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਭਵਾਤ੍ ।। ੩੪੭.

ਵਿਦਿਆ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਨੀਵੀਂ ਤੇ ਉੱਚੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰਾਭਿਧਾਨਞ੍ਚ ਮਾਤृਕਾਨ੍ਤਂ ਵਦਾਮਿ ਤੇ । ਅ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਤਿषੇਧਃ ਸ੍ਯਾਦਾ ਪਿਤਾਮਹਵਾਕ੍ਯਯੋਃ ।। ੩੪੮.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਦਾ ਅਰਥ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; 'ਅ' ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿਚ 'ਅ' ਇਨਕਾਰ ਹੈ।

ਸੀਮਾਯਾਮਥਾਵ੍ਯਯਂ ਆ ਭਵੇਤ੍ਸਂਕ੍ਰੋਧਪੀਡਯੋ । ਇਃ ਕਾਮੇ ਰਤਿਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੋਰੀ ਉਃ ਸ਼ਿਵੇ ਰਕ੍ਸ਼ਕਾਦ੍ਯ ਊਃ ।। ੩੪੮.

'ਆ' ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਪੀੜ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ; 'ਇ' ਇੱਛਾ, ਰਤੀ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਲਈ ਹੈ; 'ਈ' ਸ਼ਿਵ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਲਈ ਹੈ; 'ਊ' ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ।

ऋ ਸ਼ਬ੍ਦੇ ਚਾਦਿਤੌ ऋॄਸ੍ਯਾਤ੍ ਲृ ਲॄ ਤੇ ਵੈ [https://puranastudy.freeoda.com/pur_index14/diti.htm ਦਿਤੌ] ਗੁਹੇ । ਏ ਦੇਵੀ ਐ ਯੋਗਿਨੀ ਸ੍ਯਾਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਔ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੩੪੮.

'਋' ਤੇ '਋ੀ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਹਨ; 'ਲ੍ਰ' ਤੇ 'ਲ੍ਰੀ' ਗੁਫਾ ਲਈ ਹਨ; 'ਏ' ਦੇਵੀ, 'ਐ' ਯੋਗਿਨੀ; 'ਓ' ਬ੍ਰਹਮਾ, 'ਔ' ਮਹੇਸ਼ਵਰ।

ਅਙ੍ਕਾਮਃ ਅਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੌ ਕੁ ਕੁਤ੍ਸਿਤੇ । ਖਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਖਙ੍ਗੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵੇ ਚ ਵਿਨਾਯਕੇ ।। ੩੪੮.

'ਅੰ' ਇੱਛਾ ਲਈ, 'ਅਹ' ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ; 'ਕ' ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ, 'ਕੁ' ਨੀਚ ਲਈ; 'ਖ' ਖਾਲੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਲਈ; 'ਖੰਗ' ਤਲਵਾਰ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਲਈ।

ਗਙ੍ਗੀਤੇ ਗੋ ਗਾਯਨੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਘੋ ਘਣ੍ਟਾ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਮੁਖੇ । ਤਾੜਨੇ ਙ੍ਸ਼੍ਚ ਵਿषਯੇਸ੍ਪृਹਾਯਾਞ੍ਚੈਵ ਭੈਰਵੇ ।। ੩੪੮.

'ਗ' ਗੰਗਾ ਲਈ, 'ਗੀ' ਗਾਇਨ ਲਈ; 'ਘ' ਘੰਟੀ, ਕਿੰਕਣ ਦੇ ਮੂੰਹ ਲਈ; 'ਙ' ਪਾਰ ਲੰਘਣ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਭੈਰਵ ਲਈ।

ਚੋ ਦੁਰ੍ਜਨੇ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲੇ ਛਸ਼੍ਛੇਦੇ ਜਿਰ੍ਜ੍ਜਯਨੇ ਤਥਾ । ਜਂ ਗੀਤੇ ਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਲੇ ਞੋ ਗਾਯਨੇ ਚ ਟਃ ।। ੩੪੮.

'ਚ' ਮੰਦ ਲੋਕ ਲਈ, 'ਚਿ' ਪਵਿੱਤਰ ਲਈ; 'ਛ' ਕੱਟਣ ਲਈ, 'ਛਿ' ਜਿੱਤ ਲਈ; 'ਜੰ' ਗਾਇਨ ਲਈ, 'ਜ੍ਞ' ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ; 'ਟ' ਬਲ ਲਈ, 'ਞ' ਵੀ ਗਾਇਨ ਲਈ।

ਠਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਸ਼ਿਵੇ ਚੋਦ੍ਬਨ੍ਧਨੇ ਮਤਃ । ਡਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰੇ ਧ੍ਵਨੌ ਤ੍ਰਾਸੇ ਢਕ੍ਕਾਯਾਂ ਢੋ ਧ੍ਵਨੌ ਮਤਃ ।। ੩੪੮.

ਠਾ ਚੰਦ੍ਰਮੰਡਲ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਧੁਨ, ਡਰ ਅਤੇ ਢੱਕਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਢਾ ਨੂੰ ਧੁਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਣੋ ਨਿष੍ਕਰ੍षੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ਚ ਤਸ਼੍ਚੌਰੇ ਕ੍ਰੋਡਪੁਚ੍ਛਕੇ । ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਥਸ਼੍ਛੇਦਨੇ ਦੋ ਧਾਰਣੇ ਸ਼ੋਭਨੇ ਮਤਃ ।। ੩੪੮.

ਣਾ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਯਕੀਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਟਾ ਚੋਰ ਅਤੇ ਨੇਵਲੇ ਦੀ ਪੁੱਛ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਥਾ, ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਡਾ, ਫੜਨ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧੋ ਧਾਤਰਿ ਚ ਧੂਸ੍ਤੂਰੇ ਨੋ ਵृਨ੍ਦੇ ਸੁਗਤੇ ਤਥਾ । ਪ ਉਪਵਨੇ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਫਸ਼੍ਚ ਝਞ੍ਝਾਨਿਲੇ ਮਤਃ ।। ੩੪੮.

ਧਾ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧੂਸਤੂਰਾ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਫਾ ਝੰਜਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫੁਃ ਫੁਤ੍ਕਾਰੇ ਨਿष੍ਫਲੇ ਚ ਵਿਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਭਞ੍ਚ ਤਾਰਕੇ । ਮਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਮਾਤਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਗੇ ਯੋ ਯਾਤृਵੀਰਣੇ ।। ੩੪੮.

ਫੁ ਫੂਕਣ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਿ ਪੰਛੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭੰ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮਾ ਧਨ, ਇਜ਼ਤ ਅਤੇ ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਯਾ ਯਜਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਯੋਧਾ ਲਈ ਹੈ।

ਰੋ ਵਹ੍ਨੌ ਚ ਲਃ ਸ਼ਕ੍ਰੇ ਚ ਲੋ ਵਿਧਾਤਰਿ ਈਰਿਤਃ । ਵਿਸ਼੍ਲੇषਣੇ ਵੋ ਵਰੁਣੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ਂ ਸੁਖੇ ।। ੩੪੮.

ਰਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਲਾ ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਲੋ ਰਚਨਹਾਰ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੋ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਵਿੱਚ, ਵਰੁਣ ਵਿੱਚ, ਲੇਟਣ ਵਿੱਚ। ਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੈ।

षਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਸਃ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਸਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਂ ਕਚੇ ਮਤਃ । ਧਾਰਣੇ ਹਸ੍ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰੇ ਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਤ੍ਰੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੇ ਮਤਃ ।। ੩੪੮.

ਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਈ ਹੈ। ਸਾ ਦੂਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ। ਸਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ। ਸੰ ਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਧਾ ਫੜਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕ੍ਸ਼ਾ ਕ੍ਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਲਈ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ੋ ਨृਸਿਂਹੇ ਹਰੌ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪਾਲਕਯੋਰਪਿ । ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਦੇਵੋ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਃ ।। ੩੪੮.

ਕ੍ਸ਼ਾ ਨਰਸਿੰਘ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦੇ ਦੋ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਕ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਦਾ ਮੰਤਰ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਹੈਹਯਸ਼ਿਰਸੇ ਨਮਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਦੋ ਮਨੁਃ । ਅਕਾਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਮਾਤृਕਾਮਨ੍ਤ੍ਰ ਉਤ੍ਤਮਃ ।। ੩੪੮.

ਹੈਹਯਾ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਅ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਮੰਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ।