ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਜਸਾਗੋਗਥੋਦ੍ਰੋਣੌ ਗੋਗੌ ਵੈ ਕੇਤੁਮਤ੍ਯਪਿ । ਆਖ੍ਯਾਨਿਕੀ ਤਤਜਗਾਗਥੋਤਤਜਗਾਗਥ ।। ੩੩੩.

ਰਜਸਾਗੋਗਥਾ ਅਤੇ ਉਦ੍ਰੋਣ ਛੰਦ ਹਨ; ਗੋਗਾ ਛੰਦ ਕੇਤੁਮਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਆਖਿਆਨਿਕੀ ਛੰਦ ਫਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਜਗਾਗਥਾ ਅਤੇ ਤਟਜਗਾਗਥਾ ਹਨ।

ਵਿਪਰੀਤਾਖ੍ਯਾਨਿਕੀ ਤ੍ਤੌ ਜਯਗਾਤੌ ਜਗੋਗਥ । ਸੌਮਲੌ ਗਥਲਭਭਾਵੌ ਭਵੇਦ੍ਧਰਿਣਵਲ੍ਲਭਾ ।। ੩੩੩.

ਵਿਪਰੀਤ ਆਖਿਆਨਿਕੀ ਉਹ ਛੰਦ ਹੈ ਜੋ ਉਲਟ ਹੈ; ਜਯਗਾਤਉ ਅਤੇ ਜਗੋਗਥਾ ਛੰਦ ਫਿਰ ਹਨ। ਸੌਮਲਾ ਅਤੇ ਗਥਲਭਭਾਵਾ ਛੰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰੀਣਵੱਲਭਾ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲੌਵਨੌਗਾਥਨਜਜਾ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਪਰਕ੍ਰਮਂ । ਪੁष੍ਪਿਤਾ ਨਨਵਯਾਨਜਜਾਵੋਗਥੋ ਰਜੌ ।। ੩੩੩.

ਲੌਵਨੌਗਾਥਾ ਅਤੇ ਨਜਜਾ ਉਹ ਛੰਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੁਸ਼ਪਿਤਾ, ਨਨਵਯਾਨਜਜਾ, ਅਤੇ ਰਜਸ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਵੋਗਥਾ ਵੀ ਹਨ।

ਵੋਜਥੋ ਜਵਜਵਾਗੌ ਮੂਲੇ ਪਨਮਤੀ ਸ਼ਿਖਾ । ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਨਾਗਾਭਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨ੍ਨਾਗਨ੍ਤਤੋ ਯੁਜਿ । ਖਞ੍ਜਾ ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਮਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੩੩੩.

ਵੋਜਥਾ ਅਤੇ ਜਵਜਵਾਗਾ ਛੰਦ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਨਮਤੀ ਛੰਦ ਚੋਟੀ ਤੇ ਹੈ। ਅਠਾਈ ਨਾਗਾ ਛੰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੱਤੀ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਖੰਜਾ ਉਸਦਾ ਉਲਟ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਵ੍ਰਿਤ ਛੰਦ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਯਤਿਵਿਚ੍ਛੇਦ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਯੌ ਗਣੌ । ਯੌਸਃ ਕੁਮਾਰਲਾਲਿਤਾ ਤੌ ਗੌ ਚਿਤ੍ਰਪਦਾ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੩੩੪.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਤਿਵਿਛੇਦ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਣ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਵਿੱਚ। ਕੁਮਾਰਲਾਲਿਤਾ ਛੰਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਉ ਛੰਦ ਚਿਤ੍ਰਪਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲਾ ਮਮਮਾਗਣੈਰ੍ਭੂਤਗਣੈਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਮਾਣਵਕਾਕ੍ਰੀੜਿਤਕਂ ਵਨੌ ਹਲਮੁਖੀ ਵਸਃ ।। ੩੩੪.

ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲਾ ਛੰਦ ਮਮਮਾਗਣ ਅਤੇ ਭੂਤਗਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਾਣਵਕਾ ਛੰਦ ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵਨਉ ਛੰਦ ਹਲਮੁਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਸਾ ਵੀ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਜਙ੍ਗਸ਼ਿਸ਼ੁਸੂਤਾਨੌ ਮੇਹਨਂ ਮਰੁਤਂ ਨਨੌ। ਭਵੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧਵਿਰਾਡ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਂ ਸਮੌ ਜਗੌ ।। ੩੩੪.

ਭੁਜੰਗਸ਼ਿਸੁ ਅਤੇ ਸੂਤਾਨਉ ਛੰਦ ਹਨ; ਮਹਨਾ ਛੰਦ ਮਰੁਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਨਉ ਵੀ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਵਿਰਾਡਵ੍ਰਿਤ ਛੰਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਾ ਅਤੇ ਸਮਉ ਜਗਉ ਹਨ।

ਪਣਵੋਮਲਯੋਮਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜੌ ਗੌ ਮਯੂਰਸਾਰਿਣੀ । ਸਤ੍ਤਾਮਭਸਗਾ ਵृਤ੍ਤਂ ਭਜਤਾਦ੍ਯੁਪਰਿਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੩੩੪.

ਪਣਵ ਅਤੇ ਮਲਯੋਮਹ ਛੰਦ ਹਨ; ਜੌਗਉ ਛੰਦ ਮਯੂਰਸਾਰੀਣੀ ਹੈ। ਸਤਾਮਭਸਗਾ ਛੰਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ ਛੰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਰੁਕ੍ਮਵਤੀ ਭਸਸਗਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਾਵਜ੍ਰਾ ਤਜੌ ਜਗੌ । ਜਤੌ ਜਗੌ ਗੂਪਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਦ੍ਯੁਪਜਾਤਯਃ ।। ੩੩੪.

ਰੁਕਮਵਤੀ ਅਤੇ ਭਸਸਗਾ ਛੰਦ ਹਨ, ਇੰਦਰਵਜਰਾ ਅਤੇ ਤਜਉ ਜਗਉ ਹਨ। ਜਤਉ ਅਤੇ ਜਗਉ ਛੰਦ ਗੂਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪਜਾਤੀ ਛੰਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਦੋਧਕਂ ਭਗਭਾਗੌ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਮਤਭਾਗਗੌ । ਯਤਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ऋषਯਃ ਵਾਤੋਰ੍ਮ੍ਮੀ ਮਭਤਾਗਗੌ ।। ੩੩੪.

ਡੋਢਕ ਅਤੇ ਭਗਭਾਗਉ ਛੰਦ ਹਨ; ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਅਤੇ ਮਤਭਾਗਗਉ ਵੀ ਹਨ। ਯਤਿ ਛੰਦ ਸਮੁਦਰਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਯ ਛੰਦ ਵਾਤੋਰਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਭਤਾਗਗਉ ਵੀ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਤੁਃਸ੍ਵਰਾ ਸ੍ਯਾਦ੍‌ਭ੍ਰਮਰੀ ਵਿਲਾਸਿਤਾ ਮਭੌਨਲੌ । ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਅਥ ऋषਯੋ ਵਨੌ ਲੌਗੌ ਰਥੋਦ੍ਧਤਾ ।। ੩੩੪.

ਭ੍ਰਮਰੀ ਛੰਦ ਚਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵਿਲਾਸਿਤਾ ਛੰਦ ਮਭੌਨਲਉ ਹੈ। ਸਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਯ ਛੰਦ ਵਨਉ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੌਗਉ ਛੰਦ ਰਥੋਧਤਾ ਹੈ।

ਸਾਮਤਾਧਨਭਾਗੌਗੋਵृਤ੍ਤਾਨਨਸਮਾਸ਼੍ਚ ਸਃ । ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਵਜਵਨਾਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਮ੍ਯਾ ਨਪਰਗਾਗਗਃ ।। ੩੩੪.

ਸਾਮਤਾ, ਧਨਭਾਗਉਗਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤਾਨਨਸਮਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ਼ੇਨੀ ਛੰਦ ਵਜਵਨਾਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਮਿਆ ਛੰਦ ਨਪਰਗਾਗਗਾ ਹੈ।

ਜਗਤੀ ਵਂਸ਼ਸ੍ਥਾ ਵृਤ੍ਤਂ ਜਤੌ ਜਾਵਥ ਤੌ ਜਵੌ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਂਸ਼ਾ ਤੋਟਕਂ ਸੈਰਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਤਃ ।। ੩੩੪.

ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਵੰਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਤ, ਜਤਉ ਅਤੇ ਜਾਵਥਾ ਜਵਉ ਹਨ। ਇੰਦਰਵੰਸ਼ਾ ਛੰਦ ਟੋਟਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਰਾ ਛੰਦ ਚਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਵੇਦ੍‌ਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਾ ਨਭੌ ਭਵਾਵਥੌ ਨਲੌ । ਸ੍ਯੌ ਸ਼੍ਰੀਪੁਠੋ ਵਸੁਵੇਦਾ ਜਲੋਗਤਿਜਲੌ ਜਮੌ ।। ੩੩੪.

ਦ੍ਰੁਤਵਿਲੰਬਿਤਾ ਛੰਦ ਹੈ, ਨਭਉ, ਭਵਾਵਥਉ ਅਤੇ ਨਲਉ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਪੁਠਾ, ਵਸੁਵੇਦਾ, ਜਲੋਗਤੀ, ਜਲਉ ਅਤੇ ਜਮਉ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਸੌ ਵਸਰ੍ਵ੍ਵਵਸ਼੍ਚਾਥ ਤਤਂ ਨਨਮਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਂ । ਕੁਸ਼ੁਮਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ਯੌ ਦ੍ਯੌ ਨੌ ਨੌ ਰੌ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਲਾਮ੍ਬਿਕਾ ।। ੩੩੪.

ਜਸਉ ਅਤੇ ਵਸਰਵਵਸ਼ ਛੰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਤੰ ਛੰਦ ਨਨਮਰਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼ੁਮਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦਯਉ, ਨਉ ਅਤੇ ਰਉ ਛੰਦ ਚਲਾਂਬਿਕਾ ਹਨ।

ਭੁਜਙ੍ਗਪ੍ਰ੍ਯਾਤਂ ਥੈਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਭਿਃ ਸ੍ਰਾਗ੍ਵਿਨੀਭਵੈਃ । ਪ੍ਰਮਿਤਾਕ੍ਸ਼ਰਾ ਗਜੌ ਸੌ ਕਾਨ੍ਤੋਤ੍ਪੀੜਾ ਮਤੌ ਸਮੌ ।। ੩੩੪.

ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ਚਾਰ ਥੈ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਾਗਵਿਨੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਿਤਾਕਸ਼ਰਾ ਛੰਦ ਗਜਉ ਹੈ, ਸਉ ਛੰਦ ਕੰਤੁ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਤਫੀਰਾ ਛੰਦ ਮਤਉ ਸਮਉ ਹੈ।

ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੀ ਮਮਯਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਾ ਨਵਮਾਲਿਨੀ । ਨਜੌ ਭਯੌ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਂ ਗਣਾ ਯਦਿ ਜਗਤ੍ਯਪਿ ।। ੩੩੪.

ਵੈਸ਼ਵਦੇਵੀ ਛੰਦ ਮਮਯਾਇਆ ਦੀ ਹੈ, ਪੰਚਾਂਗਾ ਛੰਦ ਨਵਮਾਲਿਨੀ ਹੈ। ਨਜਉ ਅਤੇ ਭਯਉ ਛੰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਣਾ ਛੰਦ ਜਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਹਰ੍षਣੀ ਮਵਜਵਾ ਗੋਪਤਿਰ੍ਬਹ੍ਨਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ । ਰੁਚਿਰਾ ਜਭਸਜਗਾ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵੇਦੈਰ੍ਗ੍ਰਹੈਃ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੩੩੪.

ਪ੍ਰਹਰਸ਼ਣੀ, ਮਵਜਵਾ, ਗੋਪਤੀ ਅਤੇ ਬਹਿਨਿਦਿਕਸ਼ੁ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰੁਚਿਰਾ, ਜਭਸਜਗਾ ਅਤੇ ਛਿੰਨਾ ਨੂੰ ਵੇਦਕ ਛੰਦਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਤ੍ਤਮਯੂਰਂ ਮਤਯਾ ਸਗੌ ਵੇਦਗ੍ਰਹੇ ਯਤਿਃ । ਗੌਰੀਨਲਨਸਾਗਃ ਸ੍ਯਾਦਸਮ੍ਬਾਧਾ ਨਤੌ ਨਗੌ ।। ੩੩੪.

ਮੱਤਮਯੂਰਾ, ਮਤਯਾ ਅਤੇ ਸਗਉ ਨੂੰ ਵੇਦਕ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਗੌਰੀ, ਨਲਨਸਾਗਾ ਅਤੇ ਅਸੰਬਾਧਾ ਦਾ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਗੋਗ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਵਕੌ ਨਨੌ ਵਸਨਗਾਃ ਸ੍ਵਰਾਃ । ਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚਾਪਰਾਜਿਤਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਨਭਾਨਨਗਾਃ ਸ੍ਵਰਾਃ ।। ੩੩੪.

ਗੋਗਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਯਨਵਕਾ, ਨਨਉ ਅਤੇ ਵਸਨਗਾ ਸੁਰ ਹਨ; ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਵੀ ਸੁਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਨਭਾਨਨਗਾ ਸੁਰ ਹਨ।

ਦ੍ਵਿਃਪ੍ਰਹਰਣਕਲਿਤਾ ਵਸਨ੍ਤਤਿਲਕਾ ਨਭੌ । ਜੌ ਗੌ ਸਿਂਹੋਨ੍ਨਤਾ ਸਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਨੇਰੁਦ੍ਧਰ੍षਣੀ ਚ ਸਾ ।। ੩੩੪.

ਦਵਿਃਪ੍ਰਹਰਣਕਲਿਤਾ, ਵਸੰਤਤਿਲਕਾ ਅਤੇ ਨਭਉ, ਜੌ, ਗਉ ਅਤੇ ਸਿੰਹੋਨਨਤਾ ਰੂਪ ਹਨ; ਮੁਨੀ ਦੀ ਉਧਰਸ਼ਣੀ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਾ ਨਨੌ ਸੋਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤਰ੍ਤੁਨਵਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਮਣਿਗੁਣਨਿਕਰਾ ਸੌ ਮਾਲਿਨੌ ਨੌ ਮਯੌ ਯਯਃ ।। ੩੩੪.

ਚੰਦ੍ਰਾਵਰਤਾ, ਨਨਉ ਅਤੇ ਸੋਮਾਵਰਤਾ ਨੂੰ ਨੌ ਰੁਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਣਿਗੁਣਨਿਕਰਾ, ਸਉ, ਮਾਲਿਨਉ, ਨਉ, ਮਯਉ ਅਤੇ ਯਯਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਯਤਿਰ੍ਵਸੁਸ੍ਵਰਾ ਭੌ ਵੌ ਨਤਲਮਿਤ੍ਰਸਗ੍ਰਹਾਃ । ऋषਭਗਜਵਿਲਾਸਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼ਿਖਰਿਣੀ ਜਗੌ ।। ੩੩੪.

ਯਤਿਰਵਸੁਸੁਰਾ, ਭਉ, ਵਉ ਅਤੇ ਨਤਲਮਿਤ੍ਰਸਗਰਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਖਰੀਣੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹੈ।

ਰਸਭਾਲਭृਗੁਰੁਦ੍ਰਾਃ ਪृਥ੍ਵੀਜਸਜਸਾ ਜਨੌ । ਗੋਵਸੁਗ੍ਰਹਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਪਿਹ੍ਗਲੇਨੇਰਿਤਾ ਪੁਰਾ ।। ੩੩੪.

ਰਸਭਾ, ਲਭ੍ਰਗੁਰੁਦਰਾ, ਪ੍ਰਥਵੀਜਸਜਸਾ ਅਤੇ ਜਨਉ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਗੋਵਸੁਗ੍ਰਹਵਿਚਛਿੰਨਾ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਪਿੰਗਲਾ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।

ਵਂਸ਼ਪਤ੍ਰਪਤਿਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍‌ ਭਵਨਾ ਭੌ ਨਗੌ ਸਦਿਕ੍ । ਹਰਿਣੀ ਨਸਮਾਰਃ ਸੋ ਨਗੌ ਰਸਚਤੁਃਸ੍ਵਰਾਃ ।। ੩੩੪.

ਵੰਸ਼ਪਤ੍ਰਪਤਿਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਭਵਨਾ, ਭਉ, ਨਗਉ ਅਤੇ ਸਦਿਕ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਰੀਣੀ, ਨਸਮਾਰਾ ਅਤੇ ਨਗਉ ਚਾਰ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

ਮਨ੍ਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਨਭਨਤਂ ਤਗੌਗਛਿਰਸਸ੍ਵਰਾਃ । ਕੁਸੁਮਿਤਲਤਾ ਵੇਲ੍ਲਿਤਾ ਮਤਨਾ ਯਯਯਾਃ ਸ਼ਰਾਃ ।। ੩੩੪.

ਮੰਦਾਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਨਭਨਤਾ, ਤਗਉਗਾ ਅਤੇ ਚਿਰਸਸੁਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਕੁਸੁਮਿਤਲਤਾ, ਵੇਲਿਤਾ, ਮਤਨਾ ਅਤੇ ਯਯਯਾ ਤੀਰ ਹਨ।

ਰਥਾਃ ਸ੍ਵ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਰਥਸਸਜਾਃ ਸਤਤਸ਼੍ਚ ਗਃ । ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਵਿਕ੍ਰੀੜਿਤਂ ਸ੍ਯਾਦਾਦਿਤ੍ਯਮੁਨਯੋ ਯਤਿਃ ।। ੩੩੪.

ਰਥਾ ਸੁਰ ਹਨ; ਪ੍ਰਤਿਰਥਸਸਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਸ਼ਾਰਦੂਲਵਿਕਰੀੜਿਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਆਦਿਤਿਆ, ਮੁਨਯਾ ਅਤੇ ਯਤਿ ਵੀ ਹਨ।

ਕृਤਿਃ ਸੁਵਦਨਾ ਮੋਰੋ ਭਨਯਾ ਭਨਗਾਃ ਸੁਰਾਃ । ਯਤਿਰ੍ਮੁਨਿਰਸਾਸ਼੍ਚਾਥ ਇਤਿ ਵृਤ੍ਤਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੩੩੪.

ਕ੍ਰਿਤਿ, ਸੁਵਦਨਾ, ਮੋਰੋ, ਭਨਯਾ, ਭਨਗਾ ਅਤੇ ਸੁਰਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਯਤਿ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਰਸਾ ਮਾਪ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰਗ੍ਧ੍ਰਾ ਮਰਤਾਨੋਮੋਯਪੌ ਤ੍ਰਿਃਸਪ੍ਤਕਾ ਯਤਿਃ । ਸਮੁਦ੍ਰਕਂ ਭਰਜਾਨੋਵਨਗਾ ਦਸ਼ਭਾਸ੍ਕਰਾਃ ।। ੩੩੪.

ਸ੍ਰਗਧਰਾ, ਮਰਤਾ, ਨੋਮੋਯਾ ਅਤੇ ਪਉ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੱਤ ਮਾਪ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਸਮੁਦਰਕਾ, ਭਰਜਾਨਾ ਅਤੇ ਵਨਗਾ ਦਸ ਭਾਸਕਰਾ ਹਨ।