ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੀਠਪਦ੍ਮਦ੍ਵਯਂ ਤਾਰਾ ਦ੍ਵਿਭੁਜਾ ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਭਜਾ । ਸਿਂਹਸ੍ਥਾ ਵਾ ਵृਕਸ੍ਥਾ ਵਾ ਅष੍ਟਾष੍ਟਾਦਸ਼ਸਤ੍ਕਰਾ ।। ੩੨੬.

ਤਾਰਾ ਦੋ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੀਠ 'ਤੇ, ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਭੇਡ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਅੱਠ, ਅਠਾਰਾਂ ਜਾਂ ਚੌਂਸਠ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਰਗਕ੍ਸ਼ਸੂਤ੍ਰਕਲਿਕਾ ਗਲਕੋਤ੍ਪਲਪਿਣ੍ਡਿਕਾ । ਸ਼ਰਂ ਧਨੁਰ੍ਵ੍ਵਾ ਸਵ੍ਯੇਨ ਪਾਣਿਨਾਨ੍ਯਤਮਂ ਵਹਤ੍ ।। ੩੨੬.

ਉਹ ਗਲ ਵਿਚ ਮਾਲਾ, ਰੁਦਰਾਖ, ਕਲੀ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਜਾਂ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਗਠਾ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਮ ਹੱਥ ਵਿਚ ਤੀਰ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਦੀ ਹੈ।

ਵਾਮੇਨ ਪੁਸ੍ਤਤਾਮ੍ਬੂਲਦਣ੍ਡਾਭਯਕਮਣ੍ਡਲੁਮ੍ । ਗਣੇਸ਼ਦਰ੍ਪਣੇष੍ਵਾਸਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦੇਕੈਕਸ਼ਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੨੬.

ਵਾਮ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ, ਤੰਬੂ, ਲਾਠੀ, ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਜਾਂ ਕਲਸ਼ ਫੜਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਆਇਨਾ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯਕ੍ਤਾऽਥਵਾਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ षਦ੍ਮਮੁਦ੍ਰਾ ਸ੍ਮृਤਾਸਨੇ । ਤਿਙ੍ਗਮੁਦ੍ਰਾ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਮੁਦਾ ਚਾਵਾਹਨੀ ਦ੍ਵਯੋਃ ।। ੩੨੬.

ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਆਸਨ ਹੈ; ਤਿੰਗਾ ਮੂਦਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ ਮੂਦਰਾ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹੈ।

ਸ਼ਕ੍ਤਿਮੁਦ੍ਰਾ ਤੁ ਯੋਨ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਚਤੁਰਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਂ । ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਪਤ੍ਰਾਬ੍ਜਂ ਮਧ੍ਯਕੋष੍ਠਚਤੁष੍ਟਯੇ ।। ੩੨੬.

ਸ਼ਕਤੀ ਮੂਦਰਾ ਨੂੰ ਯੋਨੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੰਡਲ ਚੌਕੋਣ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਤੇ ਚਾਰ ਮੱਧਲੇ ਖਾਣੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਰੋਰ੍ਦ੍ਧੇ ਚਾਰ੍ਦ੍ਧੇਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਪਦਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦ੍ਵਾਰਕਣ੍ਠਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਦੁਪਕਣ੍ਠਤਃ ।। ੩੨੬.

ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਉਪਰ ਅੱਧ ਚੰਦ ਹੈ; ਦੋ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੋਹਰੇ ਹਨ, ਦਰਵਾਜਾ ਤੇ ਥੜੀ ਵੀ ਦੋਹਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਥੜੀ ਵੀ।

ਦ੍ਵਾਰਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਯਂ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਅਥ ਵਾ ਭਦ੍ਰਕੇ ਯਜੇਤ੍ । ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਵਾਥ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਾਮृਤਾਦਿਨਾ ।। ੩੨੬.

ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ, ਸਥਲ 'ਤੇ ਪੰਜ ਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੋ।

ਰਕ੍ਤਪੁष੍ਪਾਣਿ ਦੇਯਾਨਿ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੁਦਙ੍‌ਮੁਖਃ । ਸ਼ਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾਮृਤਾਜ੍ਯਞ੍ਚ ਚਪੂਰ੍ਣਾਦਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਭਾਕ੍ ।। ੩੨੬.੧੮ ਬਲਿਨ੍ਦਤ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰੀਸ਼੍ਚ ਤਿਸ੍ਰੋ ਵਾ ਚਾष੍ਟ ਭੋਜਯੇਤ੍ । ਨੈਵਹ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਭਕ੍ਤੇषੁ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸ੍ਵਯਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੩੨੬.

ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਸੌ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਨ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਕਨ੍ਯਾਂ ਅਪੁਤ੍ਰਃ ਪੁਤ੍ਰਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਦੁਰ੍ਭਗਾ ਚੈਵ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਰਾਜਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਜਯਂ ਰਣੇ ।। ੩੨੬.

ਜੋ ਕੁੜੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਨਸੀਬ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਲਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਵਾਕ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਦੇਵਾਦ੍ਯਾ ਵਸ਼੍ਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ । ਨ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਨ ਚਾਸ੍ਨੀਯਾਦ੍ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਚਾਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍ ।। ੩੨੬.

ਅੱਠ ਲੱਖ ਨਾਲ ਵਾਣੀ ਦੀ ਸਿਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਨਾ ਦੱਸੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਨਾ ਖਾਓ, ਤੇ ਵਾਮ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

ਅष੍ਟਮ੍ਯਾਞ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਮृਤ੍ਯੁਞ੍ਜਯਾਰ੍ਚ੍ਚਨਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੂਜਯੇਤ੍ ਕਲਸੋਦਰੇ ।। ੩੨੬.

ਅੱਠਵੀਂ, ਚੌਦਵੀਂ ਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜੈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਹੂਯਮਾਨਞ੍ਚ ਪ੍ਰਣਵੋ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰੋਜਸ ਈਦृਸ਼ਂ । ਮੂਲਞ੍ਚ ਵੌषਡਨ੍ਤੇਨ ਕੁਮ੍ਭਮੁਦ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੩੨੬.

ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 'ਓਮ' ਉਚਾਰਨ ਕਰੋ; ਰੂਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ 'ਵੌਸ਼ਟ' ਨਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਸ਼ ਮੂਦਰਾ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ।

ਹੋਮਯੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਰਦੂਰ੍ਵਾਜ੍ਯਮਮृਤਾਞ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍ । ਪਾਯਸਞ੍ਚ ਪੁਰੋਡਾਸਮਯੁਤਨ੍ਤੁ ਪਜੇਨ੍ਮਨੁਂ ।। ੩੨੬.

ਦੂਧ, ਦੂਬ, ਘੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਪੁਨਰਨਵਾ, ਖੀਰ ਤੇ ਪੂਰੇਡਾ ਸਮੇਤ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ।

ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਂ ਚਤੁਰ੍ਵਾਹੁਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਕਲਸਨ੍ਦਧਤ੍ । ਵਰਦਾਭਯਕਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਯਾਦ੍ਵੈ ਕੁਮ੍ਭਮੁਦ੍ਰਯਾ ।। ੩੨੬.

ਉਹ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਦੋ ਕਲਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ; ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਰ ਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਸ਼ ਮੂਦਰਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਆਰੋਗ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਦੀਰ੍ਘਾਯੁਰੌषਧਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਅਪਮृਤ੍ਯੁਹਰੋ ਧ੍ਯਾਤਃ ਪੂਜਿਤੋऽਦ੍ਭੁਤ ਏਵ ਸਃ ।। ੩੨੬.

ਸਿਹਤ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ, ਮੰਤ੍ਰਿਤ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਵ੍ਰਤੇਸ਼੍ਵਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਾਦੀਨਿष੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਰਤਸਮ੍ਰ੍ਪਣਮ੍। ਅਰਿष੍ਟਸ਼ਮਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤਮਰਿष੍ਟਂ ਸੂਤ੍ਰਨਾਯਕਮ੍ ।। ੩੨੭.

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤਿਆਦਿ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਸਮਰਪਣ ਕਰੋ; ਅਸੁਭ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੂਤ੍ਰ-ਨਾਇਕ ਹੈ।

ਹੇਮਰਤ੍ਨਮਯਂ ਭੂਤ੍ਯੈ ਮਹਾਸ਼ਙ੍ਖਞ੍ਚ ਮਾਰਣੇ । ਆਪ੍ਯਾਯਨੇ ਸ਼ਙ੍ਖਸੂਤ੍ਰਂ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਪੂਤ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍ ।। ੩੨੭.

ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾਸ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸ਼ੰਖ, ਵਾਧੇ ਲਈ ਸ਼ੰਖ-ਸੂਤ੍ਰ, ਪੁੱਤਰ ਵਾਧਾ ਲਈ ਮੋਤੀ-ਸੂਤ੍ਰ ਵਰਤੋ।

ਸ੍ਫਾਟਿਕਂ ਭੂਤਿਦਂ ਕੌਸ਼ਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਰੁਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਜਂ । ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਁ ਚੋਤ੍ਤਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੨੭.

ਸਫ਼ਟਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰੇਸ਼ਮ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁਦਰ ਦੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਰੁਦਰਾਕਸ਼, ਜਦੋਂ ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮੇਰੁਂ ਮੇਰੁਹੀਨਂ ਵਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਜਪ੍ਯਨ੍ਤੁ ਮਾਨਸਮ੍ । ਅਨਾਮਾਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਜਪਂ ਭਾष੍ਯਨ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੩੨੭.

ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਮਣੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਨਾਮਿਕਾ ਤੋਂ ਅੰਗੂਠੇ ਵੱਲ ਮਾਲਾ ਚਲਾਉਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਪ ਨੂੰ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਰ੍ਜ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਨ ਮੇਰੁਂ ਲਙ੍ਘਯੇਜ੍ਜਪੇ । ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ ਪਤਿਤੇ ਸੂਤ੍ਰੇ ਜਪ੍ਤਵ੍ਯਨ੍ਤੁ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮ੍ ।। ੩੨੭.

ਤर्जਨੀ ਤੋਂ ਅੰਗੂਠੇ ਵੱਲ ਮਾਲਾ ਚਲਾਉਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਪ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੂ ਮਣੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਜੇ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋ ਕੇ ਮਾਲਾ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੋ ਸੌ ਵਾਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਵਾਦ੍ਯਮਯੀ ਘਣ੍ਟਾ ਤਸ੍ਯਾ ਵਾਦਨਮਰ੍ਥਕृਤ੍ । ਗੋਸ਼ਕृਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵਲ੍ਮੀਕਮृਤ੍ਤਿਕਾਭਸ੍ਮਵਾਰਿਭਿਃ ।। ੩੨੭.

ਸਾਰੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਘੰਟੀ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਵਾਜ਼ਣਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੋ-ਛਿਕ, ਗੋ-ਮੂਤਰ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਟੇਕ, ਭਸਮ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵੇਸ੍ਮਾਯਤਨਲਿਙ੍ਗਾਦੇਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਮੇਵਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ । ਸ੍ਕਨ੍ਦੋ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ ।। ੩੨੭.

ਘਰ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਸਕੰਦ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੀਤਃ ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਵੇਦੇ ਲੋਕੇ ਗੀਤਃ षੜਕ੍ਸ਼ਰਃ । ਓਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰ੍ਮ੍ਮੁਦ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਵਟਵੀਜਵਤ੍ ।। ੩੨੭.

ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੇ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਆਖ਼ਰ 'ਓਮ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਟ ਦੇ ਬੀਜ ਲਈ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼।

ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਈਸ਼ਾਨਾਦ੍ਯਾਨਿ ਵੈ ਵਿਦੁਃ । षੜਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾष੍ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਕਦਮ੍ਬਕਂ ।। ੩੨੭.

'ਨਮਸਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ' ਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੇ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸੂਤਰ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਗੁੱਝ ਹੈ।

ਯਦੋਁਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਏਤਾਵਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਅਨੇਨ ਪੂਜਯੇਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਲਿਙ੍ਗੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ।। ੩੨੭.

'ਨਮਸਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ' ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਿਦਃ । ਯੋ ਨ ਪੂਜਯਤੇ ਲਿਙ੍ਗਨ੍ਨ ਸ ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਦਿਭਾਜਨਂ ।। ੩੨੭.

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਜੇਹੜਾ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਆਦਿ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

ਲਿਙ੍ਗਾਰ੍ਚ੍ਚਨਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਮਤੋ ਯਜੇਤ੍ । ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਣਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਪੂਜ੍ਯ ਨੈਵ ਤਂ ।। ੩੨੭.

ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਭਰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਜੀਵਨ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।

ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪੂਜਨਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਨਾਤ੍ । ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਪੂਜਾਤਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪੂਜਨਾਤ੍ ।। ੩੨੭.

ਰੁਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰੁਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਤਪੋਦਾਨੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵੇਦੇषੁ ਯਤ੍ ਫਲਂ । ਤਤ੍ ਫਲਂ ਕੋਟਿਗੁਣਿਤਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਲਭੇਨ੍ਨਰਃ ।। ੩੨੭.

ਸਭ ਯਜਨ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।