ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਪੋਲਂ ਪਦਿਕਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਦ੍ਵਾਰਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਕੋਣਬਨ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਪਟ੍ਟਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਪਟ੍ਟਂ ਵਜ੍ਰਵਦ੍ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਗਲ੍ਹਾ ਪਦਿਕਾ ਵਾਂਗ ਬਣਾਓ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਾਫ਼; ਕੋਣ ਦੀ ਗੰਢ ਤਿੰਨ ਪੱਟੀ, ਤੇ ਦੋ ਪੱਟੀ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ।

ਮਧ੍ਯਨ੍ਤੁ ਕਮਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਪੀਤਂ ਰਕ੍ਤਞ੍ਚ ਨੀਲਕਮ੍ । ਪੀਤਸ਼ੁਕ੍ਲਞ੍ਚ ਧੂਮ੍ਰਞ੍ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਞ੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਲ ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਲਾਲ ਤੇ ਨੀਲਾ ਹੈ; ਪੀਲਾ-ਚਿੱਟਾ, ਧੂੰਮਲ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲਾ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦੌ ਕਮਲਾਨ੍ਯष੍ਟ ਸ਼ਿਵਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਿਕਂਜਪੇਤ੍ . ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਧ੍ਯਤੋऽਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ਵ੍ਜਕਾਦਿषੁ ।। ੩੨੦.

ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ 'ਤੇ ਅੱਠ ਕਮਲ ਬਣਾਓ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਲਈ ਹਨ; ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ।

ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਾਹ੍ਯਵੀਥ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦੀਨਸ਼੍ਵਮੇਧਭਾਕ੍ । ਪਵਿਤ੍ਰਾਰੋਹਣਾਦੌ ਚ ਮਹਾਮਣ੍ਡਲਮਾਲਿਖੇਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਹਥਿਆਰ ਬਾਹਰੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਰੱਖੋ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਲਈ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ; ਪਵਿਤ੍ਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ 'ਤੇ ਮਹਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਓ।

ਅष੍ਟਹਸ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਰਸਪਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ । ਦ੍ਵਿਪਦਂ ਕਮਲਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵੀਥਿਕਾ ਪਦਿਕਾ ਤਤਃ ।। ੩੨੦.

ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤਰ ਅੱਠ ਹੱਥ ਦਾ ਸੀ, ਰਸ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਓ; ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਪੰਖੜੀ ਵਾਲਾ ਕਮਲ, ਫਿਰ ਰਾਹ ਤੇ ਪਦਿਕਾ।

ਦਿਗ੍ਵਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਤਤੋऽष੍ਠੈ ਚ ਨੀਲਾਬ੍ਜਾਨਿ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ । ਮਧ੍ਯਪਦ੍ਮਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਤਾਨਿ ਤੁ ।। ੩੨੦.

ਫਿਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਬਣਾਓ; ਵਿਚਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੀਹ ਕਮਲ ਹਨ।

. ਦਲਸਨ੍ਧਿਵਿਹੀਨਾਨਿ ਨੀਲੇਨ੍ਦੀਵਰਕਾਨਿ ਚ । ਤਤ੍‌ਪृष੍ਠੇ ਪਦਿਕਾ ਵੀਥੀ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਨਿ ਤਦੂਰ੍ਦ੍ਧਤਃ ।। ੩੨੦.

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਖੜੀ ਦੀ ਗੰਢ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਦਿਕਾ, ਰਾਹ, ਤੇ ਉਪਰ ਸੁਵਾਸਤਿਕ।

. ਦ੍ਵਿਪਦਾਨਿ ਤਥਾ ਚਾष੍ਟੌ ਕृਤਿਭਾਗਕृਤਾਨਿ ਤੁ . ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਂਸ਼੍ਤਤ੍ਰ ਵੀਥਿਕਾ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਵਦ੍ਵਹਿਃ ।। ੩੨੦.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਦੋ ਪੰਖੜੀ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ; ਉਥੇ ਸੁਵਾਸਤਿਕ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਰਾਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ।

ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਕਮਲਂ ਯਦ੍ਵਦੁਪਕਣ੍ਠਯੁਤਾਨਿ ਤੁ । ਵਕ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵੀਥਕਾ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਵਦ੍ਵਹਿਃ ।। ੩੨੦.

ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਉਪਗਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹਨ; ਉਥੇ ਸੁਵਾਸਤਿਕ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਰਾਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ।

ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਾਮਪਦਂ ਗੁਹ । ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਜਂ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਦਸ਼ਭਾਜਿਤਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਸਵਸਤਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਆਕਾਰ, ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲਾ ਪਦ, ਹੇ ਗੁਹਾ, ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ-ਕਮਲ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਪੰਜ ਹੱਥ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਵੇ।

ਦ੍ਵਿਪਦਂ ਕਮਲਂ ਵੀਥੀ ਪਟ੍ਟਿਕਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪਙ੍ਕਜਮ੍ । ਚਤੁष੍ਕਂ ਪृष੍ਠਤੋ ਵੀਥੀ ਪਦਿਕਾ ਦ੍ਵਿਪਦਾਨ੍ਯਥਾ ।। ੩੨੦.

ਦੋ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੱਟੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹਨ। ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰ-ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦੋ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਹਨ।

ਕਣ੍ਠੋਪਕਣ੍ਠਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਦ੍ਵਾਰਾਨ੍ਯਬ੍ਜਨ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਤਃ । ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਜਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਿਤਂ ਪੀਤਞ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਕਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਦਰਵਾਜੇ ਗਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਪ-ਗਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਜ-ਕਮਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪੀਲਾ ਹੈ।

ਵੈਦੂਰ੍ਯ੍ਯਾਭਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਬ੍ਜਂ ਕੁਨ੍ਦਾਭਂ ਵਾਰੁਣਂ ਕਜਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰਾਬ੍ਜਨ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਗਾਭਮਨ੍ਯਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਕਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਦੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਵੈਦੂਰੀ ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਚੰਬੇ ਦੀ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਸਾਂਪ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਦਸ਼ਹਸ੍ਤਨ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਵਿਕਾਰਕ੍ਤਨ੍ਤੁਰ੍ਯ੍ਯਾਸ਼੍ਰਂ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਪਦਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਚੱਕਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਦਸ ਹੱਥ ਹੈ। ਰਸਤਾ ਚਾਰ-ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦਰਵਾਜਾ ਦੋ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

ਮਧ੍ਯੇ ਪਦ੍ਮਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਵਚ੍ਚ ਵਿਘ੍ਨਧ੍ਵਂਸਂ ਵਦਾਮ੍ਯਥ । ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਂ ਪੁਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵृਤਞ੍ਚੈਵ ਕਰਦ੍ਵਯਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਘਨ ਨਾਸਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਚਾਰ ਹੱਥ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਵੇ।

ਵੀਥਿਕਾ ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੈਰ੍ਵਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਾ । ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਦਿਸ਼ੁ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਪਦ੍ਮਕਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਰਸਤਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਚੌੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਈ ਸਵਸਤਿਕ ਬਣਾਏ ਹੋਣ। ਦਰਵਾਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਚੌੜੇ ਹੋਣ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਤੇ ਕਮਲ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਿ ਮਧ੍ਯੇ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਿष੍ਕਲਃ । ਹृਦਯਾਦੀਨਿ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦੌ ਵਿਕਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵੈ ਯਜੇਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਪੰਜ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹਿਰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਗ੍‌ਵਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਧਾਰਮਤੋ ਵਦੇ . ਸ਼ਤਭਾਗੋ ਤਿਥਿਭਾਗੇ ਪਦ੍ਮਂ ਲਿਙ੍ਗਾष੍ਟਕਂ ਦਿਸ਼ਿ ।। ੩੨੦.

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ ਦੀ ਤिथि ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਮਲ ਤੇ ਅਠ ਲਿੰਗ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੇ ਖਲਾਭਾਗਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਣ੍ਠਂ ਦ੍ਵਿਪਦਿਕਂ ਭਵੇਤ੍ । ਆਚਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਚ ਲਤਾਦਿਕਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਗਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਪ-ਗਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜਾ ਦੋ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰਯ, ਬੁੱਧੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਲਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਬਣਾਵਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਃਪਟ੍‌ਪਞ੍ਚਮਾष੍ਟਾਦਿ ਖਾਛਿਸ਼ਾਦ੍ਯਾਦਿ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਖਾਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦੁਸੂਰ੍ਯ੍ਯਗਂ ਸਰ੍ਵਂ ਖਾਕ੍ਸ਼ਿ ਚੈਵੇਨ੍ਦੁਵਰ੍ਣਨਾਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਚੱਕਰ ਚਾਰ, ਪੰਜ, ਅਠ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਖਾ, ਚੰਦ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਖਾ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਸਤਾਨਿ ਹਿ । ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਹਰੇਃਸ਼ਮ੍ਭੋਰ੍ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੩੨੦.

ਹਰੀ, ਸ਼ੰਭੂ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ ਚਾਲੀ ਚੱਕਰ ਹਨ।

ਦਸ਼ਸਪ੍ਤਵਿਭਕ੍ਤੇ ਤੁ ਲਤਾਲਿਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਯਞ੍ਚੈਕਂ ਤ੍ਰਯਂ ਪਞ੍ਚ ਚ ਲੋਮਯੇਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਹੁਣ ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੁਣੋ। ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤੇ ਪੰਜ ਦਾ ਸਮੂਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਊਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਗੋ ਦ੍ਵਿਪਦੇ ਲਿਙ੍ਗਮਨ੍ਦਿਰਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕੋष੍ਠਯੋਃ । ਮਧ੍ਯੇਨ ਦ੍ਵਿਪਦਂ ਪਦ੍ਮਮਥ ਚੈਕਞ੍ਚ ਪਙ੍ਕਜਂ ।। ੩੨੦.

ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲਿੰਗ-ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ, ਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਕਮਲ ਹੈ।

ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਭਦ੍ਰੇਪਦਦ੍ਵਾਰਮਲੋਪਨਾਤ੍ । ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੋਭਾਃ षਡ੍‌ਲੋਪ੍ਯ ਲਤਾਃ ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਥਾ ਹਰੇਃ ।। ੩੨੦.

ਲਿੰਗ ਦੇ ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ, ਭਦ੍ਰ ਦੋਹਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਛੇ ਲਤਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਹਰੀ ਦੇ ਹਨ।

ਊਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਪਦਿਕਂ ਲੋਪ੍ਯ ਹਰੇਰ੍ਭਦ੍ਰਾष੍ਟਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ . ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤਵੇਦਲੋਪਾਚ੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਕਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਉਪਰਲੇ ਦੋ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਅਠ ਭਦ੍ਰ ਰੂਪ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਣ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਕਂ ਪਦ੍ਮਂ ਤਤਃ ਪੀਠਮਪੀਠਕਮ੍ । ਦ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਉਪਸ਼ੋਭਾਸ੍ਤਥਾष੍ਟ ਚ ।। ੩੨੦.

ਪਚੀਸ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ, ਫਿਰ ਪੀਠ ਤੇ ਉਪ-ਪੀਠ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ-ਦੋ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਪ-ਸੋਭਾਵਾਂ ਵੀ ਅਠ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦੇਵ੍ਯਾਦਿਖ੍ਯਾਪਕਂ ਭਦ੍ਰਂ ਬृਹਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਰਂ ਲਘੁ । ਮਧ੍ਯੇ ਨਵਪਦਂ ਪਦ੍ਮਂ ਕੋਣੇ ਭਦ੍ਰਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਦੇਵੀ ਆਦਿ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਭਦ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ ਨੌ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ, ਤੇ ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਭਦ੍ਰ ਰੂਪ ਹਨ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਪਦਂ ਸ਼ੇषਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਧਾਰਨ੍ਤੁ ਮਣ੍ਹਲਂ । ਸ਼ਤਪਤ੍ਰਂ षष੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਧਾਰਂ ਹਰਾਦਿषੁ ।। ੩੨੦.

ਬਾਕੀ ਤੈਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਡਲ ਵੀ। ਸੌ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਠੀ ਹੋਰ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਹਰੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ।

ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਅਸ੍ਤ੍ਰਯਾਗਃ ਪੁਰਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਸੁ ਸਿਦ੍ਧਿਦਃ । ਮਧ੍ਯੇ ਪੂਜ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਾਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਜ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੨੧.

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ فرمایا: ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਯਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਵਜਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਨਮਾਨ ਦਿਓ।