ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਨਾਦਨਾਦਾਨਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । ਉਦਧਿਂ ਨਰਸਿਂਹਞ੍ਚ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਵਿਭੇਦਿਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਅੱਧ ਚੰਦ ਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੁਕਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ।

ਯਦਾ ਕृਤਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਵਤ੍ । ਓਜਾਖ੍ਯਮਂਸ਼ੁਮਦ੍‌ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਰ੍ਣਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੩੧੮.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਜੋ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

ਅਂਸ਼ੁਮਚ੍ਚਾਂਸ਼ੁਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂਕ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਰ੍ਣਨਾਯਕਮ੍ । ਅਂਸ਼ੁਮਾਨੀਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਤृਤੀਯਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਕਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਦੂਜਾ ਮੁੱਖ ਅੱਖਰ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਤੀਜਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਊਹਕਞ੍ਚਾਂਸ਼ੁਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਰੁਣਪ੍ਰਾਣਤੈਜਸਮ੍ । ਪਦ੍ਮਮਿਨ੍ਦੁਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦੀਸ਼ਮੇਕਪਾਦਧृਕ੍ ।। ੩੧੮.

ਸੁਖਮ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਾਕਤ ਹੈ; ਕਮਲ, ਚੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਨੰਦੀਸ਼ਾ, ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਂਸ਼ੁਮਾਨੁਦਕਪ੍ਰਾਣਃ ਸਪ੍ਤਮਂ ਵਰ੍ਣਮੁਦ੍‌ਧृਤਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤृਤੀਯਞ੍ਚੈਵ ਪਞ੍ਚਮਂ ਸਪ੍ਤਮਂ ਤਥਾ ।। ੩੧੮.

ਚਮਕਦਾਰ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸੱਤਵਾਂ ਅੱਖਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅੱਧ, ਤੀਜਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵੀ।

ਪ੍ਰਥਮਞ੍ਚਾਨ੍ਤਤੋ ਯੋਜ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਪਣਂ ਦਸ਼ਵੀਜਕਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਂਤृਤੀਯਞ੍ਚੈਵ ਪਞ੍ਚੈਮਂ ਸਪ੍ਤਮਂ ਤਥਾ ।। ੩੧੮.

ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਆਖਰੀ ਜੋੜਨਾ ਹੈ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਸ-ਬੀਜ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਦਾ ਅੱਧ, ਤੀਜਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵੀ।

ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਨ੍ਤੁ ਨਵਮਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦ੍‌ਧृਦਯਾਦਿਕਮ੍ । ਦਸ਼ਾਰ੍ਣਪ੍ਰਣਵਂ ਯਤ੍ਤੁ ਫਡਨ੍ਤਞ੍ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੩੧੮.

ਸਦਯੋਜਾਤ ਨੌਵਾਂ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹਿਰਦਾ ਆਦਿ; ਦਸ-ਅੰਗ ਪ੍ਰਣਵ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਫਟ' ਅਸਤਰ ਲੈਣਾ।

ਨਮਸ੍ਕਾਰਯੁਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤੁ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦष੍ਟਮਂ ਯਾਵਦष੍ਟੌ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਾ ਮਤਾਃ ।। ੩੧੮.

ਇਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅੰਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਠਵੇ ਤੱਕ, ਅੱਠ ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨਨ੍ਤੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸੂਕ੍ਸ਼ਮਸ਼੍ਚ ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵੋਤ੍ਤਮਃ । ਏਕਮੂਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯੇਕਰੂਪਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰਪਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੧੮.

ਅਨੰਤੇਸ਼ ਤੇ ਸੁਖਮ, ਤੀਜਾ ਸ਼ਿਵੋਤਮ; ਇਕ ਮੂਰਤ, ਇਕ ਰੂਪ, ਤੇ ਤਿੰਨ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ।

ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਚ ਅष੍ਟੌ ਵਦ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸ਼ਿਖਿਣ੍ਡਿਨੋऽਪ੍ਯਨਨ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰੀਰੀਤਾ ।। ੩੧੮.

ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਤੇ ਸ਼ਿਖੰਡ, ਇਹ ਅੱਠ ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਖੰਡ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਮੂਰਤਾਂ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਵਾਗੀਸ਼੍ਵਰੀਪੂਜਨਞ੍ਚ ਪ੍ਰਵਦਾਮਿ ਸਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਊਹਕਂ ਕਾਲਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨੁਂ ਵਰ੍ਣਸਮਾਯੁਤਮ੍।। ੩੧੯.

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਵਾਗੀਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਮੰਡਲ ਸਮੇਤ, ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਖਮ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।

ਨਿषਾਦ ਈਸ਼੍ਵਰਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਮਨੁਨਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਵਤ੍ । ਅਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਨ ਹਿਦੇਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ ਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਸਨ੍ਨਿਭਾਂ ।। ੩੧੯.

ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਖਰ ਲੁਕਾਉਣੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ; ਉਸਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਕੁੰਦ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਵਰ੍ਣਮਾਲਾਨ੍ਤੁ ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਰਗ੍ਦਾਮਭੂषਿਤਾਮ੍ । ਵਰਦਾਭਯਾਕ੍ਸ਼ਸੂਤ੍ਰਪੁਸ੍ਤਕਾਢ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾਂ ।। ੩੧੯.

ਪੰਜਾਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ; ਵਰਦਾਨ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਮੂਦਰਾਵਾਂ, ਅਕਸ਼ਮਾਲਾ, ਪੁਸਤਕ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ।

ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਜਪੇਨ੍ਮਸ੍ਤਕਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਵਰ੍ਣਮਾਲਿਕਾਂ । ਅਕਾਰਾਦਿਕ੍ਸ਼ਕਾਰਾਨ੍ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਂ ਮਾਨਵਤ੍ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ ।। ੩੧੯.

ਇੱਕ ਲੱਖ ਵਾਰੀ, ਸਿਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਜਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; 'ਅ' ਤੋਂ 'ਕ੍ਸ਼' ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਾਹੇ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਗ੍ਰਮਿਨ੍ਦੁਭਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਭਾਗਾਭ੍ਯਾਂ ਕਮਲਂ ਹਿਤਂ ।। ੩੧੯.

ਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖਾ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਮੰਡਲ ਬਣਾਏ; ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਲਈ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਉਚਿਤ ਹੈ।

ਵੀਥਿਕਾ ਪਦਿਕਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਪਦ੍ਮਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਚਤੁष੍ਪਦੇ । ਵੀਥਿਕਾ ਪਦਿਕਾ ਵਾਹ੍ਯੇ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਦ੍ਵਿਪਦਾਨਿ ਤੁ ।। ੩੧੯.

ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਪੈੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਹਨ; ਚਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਕਮਲ; ਬਾਹਰ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪੈੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਦੋ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ।

ਉਪਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕੋਣਵਾਨ੍ਧਂ ਦ੍ਵਿਪਟ੍ਟਿਕਮ੍ । ਸਿਤਾਨਿ ਨਵ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਕਨਕਪ੍ਰਭਾ ।। ੩੧੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੋਣ; ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਦੋਹਰੇ ਬੰਧ; ਨੌਂ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਰਣਿਕਾ।

ਕੇਸ਼ਰਾਣਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕੋਣਾਤ੍ਰਕ੍ਤੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍ । ਵ੍ਯੋਮਰੇਖਾਨ੍ਤਰਂ ਕृष੍ਣਂ ਦ੍ਵਾਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰੇਭਮਾਨਤਃ ।। ੩੧੯.

ਕੇਸਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ, ਕੋਣ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ; ਆਕਾਸ਼-ਰੇਖਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।

ਮਧ੍ਯੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਪਦ੍ਮੇਵਾਗੀਸ਼ੀ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਪਦ੍ਮਕੇ । ਹृਤ੍ਲੇਖਾ ਚਿਤ੍ਰਵਾਗੀਸ਼ੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਵਿਸ਼੍ਵਰੁਪਯਾ ।। ੩੧੯.

ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਪੂਰਬੀ ਕਮਲ 'ਚ ਵਾਕ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ; ਹਿਰਦੇ-ਰੇਖਾ 'ਚ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਕ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਗਾਯਤਰੀ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ।

ਸ਼ਾਙ੍ਕਰੀ ਮਤਿਰ੍ਧੁਤਿਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਹ੍ਰੀਁ ਸ੍ਵਵੀਜਕਾਃ । ਧ੍ਯੇਯਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀਵਚ੍ਚ ਕਪਿਲਾਜ੍ਯੇਨ ਹੋਮਕਃ । ਸਂਸ੍ਕृਤਪ੍ਰਾਕृਤਕਵਿਃ ਕਾਵ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਵਿਦ੍ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੧੯.

ਸ਼ਾਂਕਰੀ, ਮਨ ਤੇ ਚਮਕ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, 'ਹ੍ਰੀ~' ਆਦਿ ਬੀਜਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਰਸਵਤੀ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ; ਕਮਲੀਆ ਘੀ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ। ਇਨ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਵੀ, ਕਾਵਿ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੋ ਭਦ੍ਰਕਾਨ੍ਯष੍ਟਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਵਦੇ ਗੁਹ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਸਾਧਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਚੀਮਿष੍ਟਾਯਾਂ ਵਿषੁਵੇ ਸੁਧੀਃ ।। ੩੨੦.

ਗੁਹਾ, ਮੈਂ ਅੱਠ ਸੁਭਕ ਮੰਡਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਚਾਹੀਦੀ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣਾਥ ਦृष੍ਟਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਪਰਾਯਤਂ ਸੂਤ੍ਰਮਾਸ੍ਫਾਲ੍ਯ ਮਦ੍ਯਤੋऽਙ੍ਕਯੇਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਫਿਰ, ਚਿਤਰਾ ਤੇ ਸਵਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਦਿੱਖੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਧਾਗਾ ਤਾਣ ਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕੋਟਚਿਦ੍ਵਯਨ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਾਦਙ੍‌ਕਯੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ । ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਫਾਲਯੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਦੋ ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ, ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਾਵੇ; ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਬਣਾਉਣੇ, ਤੇ ਦੱਖਣ-ਉੱਤਰ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤਾਣਣੀਆਂ।

ਸ਼ਤਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨੇਨ ਕੋਣਸਮ੍ਪਾਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਏਵਂ ਸੂਤ੍ਰਚਤੁष੍ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਫਾਲਨਾਚ੍ਚਤੁਰਸ੍ਰਕਮ੍ ।। ੩੨੦.

ਸੌ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਧਾਗੇ ਤਾਣ ਕੇ, ਚਤੁਰਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਦ੍ਰਸ੍ਵੇਦਕਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਵਸੁਭਕ੍ਤੇਨ੍ਦੁਦ੍ਵਿਪਦੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਵੀਥੀ ਚ ਭਾਗਿਕਾ ।। ੩੨੦.

ਉਥੇ, ਸੁਭਕ ਭਦ੍ਰ-ਸਵੇਦਕਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਸੁ ਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ 'ਚ, ਰਸਤਾ ਤੇ ਵੰਡ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਰਂ ਦ੍ਵਿਪਦਿਕਂ ਪਦ੍ਮਮਾਨਾਦ੍ਵੈ ਸਕਪੋਲਕਮ੍ । ਕੋਣਬਨ੍ਧਵਿਵਿਤ੍ਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਪਦਂ ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੋ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਕਮਲ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਤ; ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਬੰਧ 'ਤੇ, ਦੋਹਰਾ ਬੰਧ ਉਥੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਪਦ੍ਮਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਤੁ ਪੀਤਾ ਚਿਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਕੇਸ਼ਰਮ੍। ਰਕ੍ਤਾ ਵੀਥੀ ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਲੋਕੇਸ਼ਰੂਪਕਂ ।। ੩੨੦.

ਕਮਲ ਚਿੱਟਾ ਹੋਵੇ, ਕੇਂਦਰੀ ਕਰਣਿਕਾ ਪੀਲੀ, ਕੇਸਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ; ਉਥੇ ਰਸਤਾ ਲਾਲ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।

ਰਕ੍ਤਕੋਣਂ ਵਿਧੌ ਨਿਤ੍ਯੇ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੇऽਵ੍ਜਕਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਅਸਂਸਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਸਂਸਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਧਾਵ੍ਜਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਕृਤ੍ ।। ੩੨੦.

ਨਿਯਮਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ 'ਚ ਕੋਣ ਲਾਲ ਹੋਵੇ; ਕਮਲ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਸੁਣ: ਇਕ ਅਲੱਗ, ਇਕ ਜੁੜਿਆ, ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਇਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਸਂਸਕ੍ਤਂ ਸੁਮੁਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਸਂਸਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਪृਥਕ੍ । ਬਾਲੋ ਯੁਵਾ ਚ ਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਨਾਮਤਃ ਫਲਸਿਦ੍ਧਿਦਾਃ ।। ੩੨੦.

ਅਲੱਗ ਕਮਲ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਜੁੜਿਆ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ: ਬੱਚਾ, ਜਵਾਨ ਤੇ ਵੱਡਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।