ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਕਨੇਤ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖੋ ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੁਕਃ । ਏਕਪਾਦਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਲਪੋ ਯੋਗਿਨੀਪ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੧੭.

ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਅੱਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਵਲਪਾ ਜੋ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—

ਸ਼ਕ੍ਤੀਸ਼੍ਵਰੋ ਮਹਾਗ੍ਰਨ੍ਧਿਸ੍ਤਰ੍ਪਕਃ ਸ੍ਥਾਣੁਦਨ੍ਤੁਰੌ । ਨਿਧੀਰੋ ਨਨ੍ਦੀ ਪਦ੍ਮਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯਃ ਸ਼ਾਕਿਨੀਪ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੧੭.

ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਵੱਡਾ ਗੰਠ, ਤਰਪਕ, ਸਥਾਣੂ, ਦੰਤੁਰਾ, ਅਟੱਲ, ਨੰਦੀ, ਪਦਮਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋ ਸ਼ਾਕਿਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—

ਮੁਖਵਿਮ੍ਵੋ ਭੀषਣਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਸਂਜ੍ਞਕਃ । ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਉਦਧਿਃ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਃ ਸਿਂਹ ਏਵ ਚ ।। ੩੧੭.

ਮੋਹੜਾ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡਰਾਉਣਾ, ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ਕਰ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵੀ—

ਸ਼ਸ਼ਙ੍ਗੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਰਸਿਹਕਃ । ਸੁਰ੍ਯ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਨ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੩੧੮.

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲਾ, ਸਰਵ-ਰੂਪ, ‘ਕ੍ਸ਼’ ਵੀ, ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਘ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਰਵ-ਰੂਪ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਂਸ਼ੁਮਤ੍ਸਂਯੁਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ਼ਿਵੀਜਂ ਵਿਨਾਯੁਤਮ੍ । ਈਸ਼ਾਨਮੋਜਸਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੩੧੮.

ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

. ਤृਤੀਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਤਥਾ । ਸਪ੍ਤਮਂ ਵਾਮਦੇਵਨ੍ਤੁ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਨ੍ਤਤਃ ਪਰਂ ।। ੩੧੮.

ਤੀਜਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਸਮਝੋ, ਪੰਜਵਾਂ ਦੱਖਣ, ਸੱਤਵਾਂ ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ।

ਰਸਯੁਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਨਵਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਞ੍ਚਕਮੀਰਿਤਮ੍ । ਓਂਕਾਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਾ ਨਮੋਨ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਕਾਃ ।। ੩੧੮.

ਨੌਂਵਾਂ ਰਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ-ਪੰਜਕਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਓਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਮਸ ਤੇ ਚੌਥੇ ਤੱਕ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਦ੍ਯੋਦੇਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਨ੍ਤੁ ਹृਦਯਞ੍ਚਾਙ੍ਗਸਂਯੁਤਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਈਸ਼੍ਵਰਨ੍ਨਾਮਨਾਮਤਃ ।। ੩੧੮.

ਦੂਜਾ ਸਦ੍ਯੋ-ਦੇਵ ਹੈ, ਹਿਰਦਾ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ; ਚੌਥਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੋ।

ਊਹਕਨ੍ਤੁ ਸ਼ਿਖਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸਮਨ੍ਵਿਤਾ । ਤਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਮष੍ਟਮਂ ਖ੍ਯਾਤਂ ਨੇਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਦਸ਼ਮਂ ਮਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਊਹਕ ਚੋਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਵ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਅਠਵਾਂ ਹੈ, ਅੱਖ ਦਸਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਿਵਸਂਜ੍ਞਂ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜਃ । ਨਮਃ ਸ੍ਵਾਹਾ ਤਥਾ ਵੌषਟ੍ ਹ੍ਰਁ ਚ ਫਟ੍‌ਕਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ।। ੩੧੮.

ਅਸਤ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮਿਤ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਨਮਸ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਵੌਸ਼ਟ, ਹ੍ਰਂ ਅਤੇ ਫਟ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।

ਜਾਤਿਫਟ੍‌ਕਂ ਹृਦਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਵਦੇ । ਈਸ਼ਾਨਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਪ੍ਰੋਦ੍ਧਰੇਚ੍ਚਾਂਸ਼ੁਰਞ੍ਚਿਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਲਈ ਜਾਤੀ-ਫਟ, ਮਹਲ ਮੰਤ੍ਰ ਅੰਤ ਤੱਕ; ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਗਿਣ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਉਭਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਔषਧਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼ਿਰਸਮੂਹਕਸ੍ਯੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤਂ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰੋਰ੍ਦ੍ਧਨਾਦਸ਼੍ਚ ਵਿਨ੍ਦੁਦ੍ਵਿਤਯਮਧ੍ਯਗਂ ।। ੩੧੮.

ਊਹਕ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਔਸ਼ਧ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਪਰ ਅੱਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤੇ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।

ਤਦਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਨ੍ਤੁ ਕृਟਿਲਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਧਾ ਤਤਃ । ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਕਰੋ ਮਨੁਃ ।। ੩੧੮.

ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਰਵ-ਰੂਪ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਲ ਮੰਤ੍ਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

ਸ਼ਿਖਾਬੀਜਂ ਸਮੁਦ੍‌ਧृਤ੍ਯ ਫਟ੍ਕਾਰਾਨ੍ਤਨ੍ਤੁ ਚੈਵ ਫਟ੍ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਸਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕਾਮਦੇਵਂ ਸਸਰ੍ਪਕਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਚੋਟੀ ਦਾ ਬੀਜ ਉਭਾਰ ਕੇ, ਫਟ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਅੱਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਆਸਨ ਜਾਣੋ, ਕਾਮਦੇਵ ਸੱਪ ਸਮੇਤ।

ਮਹਾਪਾਸ਼ੁਪਤਾਸ੍ਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਦੁष੍ਟਪ੍ਰਮਰ੍ਦ੍ਦਨਮ੍ । ਪ੍ਰਾਸਾਦਃ ਸਕਲਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਨਿष੍ਕਲਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ऽਧੁਨਾ ।। ੩੧੮.

ਵੱਡਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਲ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਭਾਗ-ਰਹਿਤ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਔषਧਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਨ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਾਖ੍ਯਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਨਾਦਸਂਯੋਗਂ ਵਿਸਂਜ੍ਞਂ ਕੁਟਿਲਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੧੮.

ਦਵਾਈ ਦਾ ਸਰਵਜਨਕ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਗੋਲ ਹੈ; ਅੱਧ ਚੰਦ, ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਵਕਰੀ ਅੰਤ ਹੈ।

ਨਿष੍ਕਲੋਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤੌ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੋऽਯਂ ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ । ਅਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਵਿਸ੍ਵਰੁਪਞ੍ਚ ਆਵृਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਰਞ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਇਹ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਤਾ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਚਮਕਦਾਰ, ਸਰਵਜਨਕ ਰੂਪ, ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖਾਲੀਪਣ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਙ੍ਗਰਹਿਤਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰਸਸ੍ਤਰੁਃ । ਵਿਘ੍ਨਨਾਸ਼ਾਯ ਭਵਤਿ ਪੂਜਿਤੋ ਬਾਲਬਾਲਿਸੈਃ ।। ੩੧੮.

ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਿਨਾ ਤਣੇ ਦੇ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਖ੍ਯਮੂਹਕਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਲਾਢ੍ਯਂ ਸਕਲਸ੍ਯੈਵ ਪੂਜਾਙ੍ਗਾਦਿ ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤਃ ।। ੩੧੮.

ਚਮਕਦਾਰ, ਸਰਵਜਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਦੇ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਗ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ।

ਨਰਸਿਂਹਂ ਕृਤਾਨ੍ਤਸ੍ਥਂ ਤੇਜਸ੍ਵਿਗ੍ਰਾਣਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗਮ੍ । ਅਂਸ਼ੁਮਾਨੂਹਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਧੋਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਸਲਙ੍‌ਘृਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਨਰਸਿੰਘ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਨੱਕ ਤੇ ਉੱਚਾ ਸਿਰ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁਖਮ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉਪਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਨਾਦਨਾਦਾਨਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । ਉਦਧਿਂ ਨਰਸਿਂਹਞ੍ਚ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਵਿਭੇਦਿਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਅੱਧ ਚੰਦ ਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੁਕਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ।

ਯਦਾ ਕृਤਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਵਤ੍ । ਓਜਾਖ੍ਯਮਂਸ਼ੁਮਦ੍‌ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਰ੍ਣਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੩੧੮.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਜੋ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

ਅਂਸ਼ੁਮਚ੍ਚਾਂਸ਼ੁਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂਕ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਰ੍ਣਨਾਯਕਮ੍ । ਅਂਸ਼ੁਮਾਨੀਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਤृਤੀਯਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਕਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਦੂਜਾ ਮੁੱਖ ਅੱਖਰ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਤੀਜਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਊਹਕਞ੍ਚਾਂਸ਼ੁਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਰੁਣਪ੍ਰਾਣਤੈਜਸਮ੍ । ਪਦ੍ਮਮਿਨ੍ਦੁਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਨਨ੍ਦੀਸ਼ਮੇਕਪਾਦਧृਕ੍ ।। ੩੧੮.

ਸੁਖਮ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਾਕਤ ਹੈ; ਕਮਲ, ਚੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਨੰਦੀਸ਼ਾ, ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਂਸ਼ੁਮਾਨੁਦਕਪ੍ਰਾਣਃ ਸਪ੍ਤਮਂ ਵਰ੍ਣਮੁਦ੍‌ਧृਤਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤृਤੀਯਞ੍ਚੈਵ ਪਞ੍ਚਮਂ ਸਪ੍ਤਮਂ ਤਥਾ ।। ੩੧੮.

ਚਮਕਦਾਰ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸੱਤਵਾਂ ਅੱਖਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅੱਧ, ਤੀਜਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵੀ।

ਪ੍ਰਥਮਞ੍ਚਾਨ੍ਤਤੋ ਯੋਜ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਪਣਂ ਦਸ਼ਵੀਜਕਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਂਤृਤੀਯਞ੍ਚੈਵ ਪਞ੍ਚੈਮਂ ਸਪ੍ਤਮਂ ਤਥਾ ।। ੩੧੮.

ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਆਖਰੀ ਜੋੜਨਾ ਹੈ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਸ-ਬੀਜ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਦਾ ਅੱਧ, ਤੀਜਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵੀ।

ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਨ੍ਤੁ ਨਵਮਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦ੍‌ਧृਦਯਾਦਿਕਮ੍ । ਦਸ਼ਾਰ੍ਣਪ੍ਰਣਵਂ ਯਤ੍ਤੁ ਫਡਨ੍ਤਞ੍ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੩੧੮.

ਸਦਯੋਜਾਤ ਨੌਵਾਂ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹਿਰਦਾ ਆਦਿ; ਦਸ-ਅੰਗ ਪ੍ਰਣਵ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਫਟ' ਅਸਤਰ ਲੈਣਾ।

ਨਮਸ੍ਕਾਰਯੁਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤੁ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦष੍ਟਮਂ ਯਾਵਦष੍ਟੌ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਾ ਮਤਾਃ ।। ੩੧੮.

ਇਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅੰਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਠਵੇ ਤੱਕ, ਅੱਠ ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨਨ੍ਤੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸੂਕ੍ਸ਼ਮਸ਼੍ਚ ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵੋਤ੍ਤਮਃ । ਏਕਮੂਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯੇਕਰੂਪਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰਪਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੧੮.

ਅਨੰਤੇਸ਼ ਤੇ ਸੁਖਮ, ਤੀਜਾ ਸ਼ਿਵੋਤਮ; ਇਕ ਮੂਰਤ, ਇਕ ਰੂਪ, ਤੇ ਤਿੰਨ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ।