ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਭੂਰ੍ਜ੍ਜੇ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਂ ਵਾ ਮਾਰਣਾਯ ਰਿਪੋਰ੍ਗ੍ਰਹਾਃ । ਓਂ ਕੁਞ੍ਜਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀ । ਓਂ ਮਞ੍ਜਰੀ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀ ।। ਓਂ ਵੇਤਾਲੀ ਕੌਮਾਰੀ ਓਂ ਕਾਲੀ ਵੈष੍ਣਵੀ । ਓਂ ਅਘੋਰਾ ਵਾਰਹੀ । ਓਂ ਵੇਤਾਲੀ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਣੀ ਉਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ੀ । ਓਂ ਜਯਾਨੀ ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ । ਨਵਮਾਤਰੋ ਹੇ ਮਮ ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਗृਹ੍ਣਤ । ਭੂਰ੍ਜ੍ਜੇ ਨਾਮ ਰਿਪੋਰ੍ਲਿਖ੍ਯ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਪੂਜਿਤੇ ਮ੍ਰਿਯੇਤ੍ ।। ੩੧੫.

ਭੂਰਜ ਦੀ ਛਾਲ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ, ਗ੍ਰਹ ਲਿਖੋ: ਓਂ ਕੁੰਜਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਓਂ ਮੰਜਰੀ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਓਂ ਵੇਤਾਲੀ ਕੌਮਾਰੀ, ਓਂ ਕਾਲੀ ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਓਂ ਅਘੋਰਾ ਵਾਰਾਹੀ, ਓਂ ਵੇਤਾਲੀ ਇੰਦਰਾਣੀ ਉਰਵਸ਼ੀ, ਓਂ ਜਯਾਨੀ ਯਕਸ਼ੀਣੀ। ਨੌ ਮਾਵਾਂ, ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੜੋ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਂ ਭੂਰਜ ਉੱਤੇ ਲਿਖੋ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਆਦੌ ਹੂਁਕਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਖੇਚਛੇ ਪਦਭੂषਿਤਾ । ਵਰ੍ਗਾਤੀਤਵਿਸਰ੍ਗੇਣ ਸ੍ਤ੍ਰੀਁ ਹੂਁਕ੍ਸ਼ੇਪਫੜਨ੍ਤਿਕ੍ਰਾ ।। ੩੧੬.

ਅਗਨਿ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 'ਹੂੰ' ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ; ਜਦੋ ਵੱਡੇ ਵਰਗ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇ, ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੀ 'ਹੂੰ' ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਕਰੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿषਸਨ੍ਧਾਦਿਮਰ੍ਦ੍ਦਨੀ । ਓਂ ਕ੍ਸ਼ੇਚਛੇਤਿਪ੍ਰਯੋਗਸ਼੍ਚ ਕਾਲਦष੍ਟਸ੍ਯ ਜੀਵਨੇ ।। ੩੧੬.

ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; 'ਖੇਚੇਤੇ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

ਓਂ ਹੂਁ ਕੇਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਯੋਗੋਯਂ ਵਿषਸ਼ਤ੍ਰੁਪ੍ਰਮਰ੍ਦ੍ਦਨਃ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਹੂਁ ਫਡਿਤਿਯੋਗੋਯਂ ਪਾਪਰੋਗਾਦਿਕਂ ਜਯੇਤ੍ ।। ੩੧੬.

'ਓਂ ਹੂੰ ਕੇਕ੍ਸ਼', ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੀ 'ਹੂੰ' ਤੇ 'ਫਟ' ਨਾਲ, ਪਾਪੀ ਰੋਗ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਖੇਛੇਤਿ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗੋऽਯ ਵਿਘ੍ਨਦੁष੍ਟਾਦਿ ਵਾਰਯੇਤ੍ । ਹ੍ਰੁਁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਁ ਓਮਿਤਿਯੋਗੋऽਯਂ ਯੋषਿਦਾਵਿਵਸ਼ੀਕਰਃ ।। ੩੧੬.

'ਖੇਚੇਤੇ' ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੇ ਮੰਦ-ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; 'ਹ੍ਰੂੰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਓਂ', ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਖੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਁ ਖੇ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗੋऽਯਂ ਵਸ਼ਾਯ ਵਿਜਯਾਯ ਚ । ਏਁ ਹ੍ਰੀਁ ਸ਼੍ਰੀਁ ਸ੍ਫਁ ਕੈਁ ਕ੍ਸ਼ੌਁ ਭਗਵਤਿ ਅਮ੍ਬਿਕੇ ਕੁਬ੍ਜਿਕੇ ਸ੍ਫਁ ਓਂ ਭਂ ਤਂ ਵਸ਼ਨਮੋ ਅਵੋਰਾਯ ਮੁਖੇ ਵ੍ਰਾਁ ਵ੍ਰੀਁ ਕਿਲਿ ਕਿਲਿ ਵਿਚ੍ਚਾ ਸ੍ਫੀਁ ਹੇ ਸ੍ਫਁ ਸ਼੍ਰਈਁ ਹ੍ਰੀਁ ਐਣ ਸ਼੍ਰੀਮਿਤਿ ਕੁਬ੍ਜਿਕਾਵਿਦ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ ੩੧੬.

'ਖੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਖੇ' ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੱਸ ਕਰਨ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ। 'ਐਂ ਹ੍ਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਸ੍ਫਂ ਕੈਂ ਕ੍ਸ਼ੌਂ, ਭਗਵਤੀ, ਅੰਬਿਕਾ, ਕੁਬਜਿਕਾ, ਸ੍ਫਂ ਓਂ ਭਂ ਤਂ, ਵੱਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ, ਵ੍ਰਾਂ ਵ੍ਰੀਂ ਕਿਲਿ ਕਿਲਿ ਵਿਚਾ ਸ੍ਫੀਂ ਹੇ ਸ੍ਫਂ ਸ਼੍ਰੈਂ ਹ੍ਰੀਂ ਐਣਾ ਸ਼੍ਰੀ', ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਬਜਿਕਾ ਵਿਦਿਆ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਸਕਲਂ ਨਿष੍ਕਲਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਲਾਢਯਂ ਸ੍ਵਮਲਙ੍‌ਕृਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਪਣਂ ਕ੍ਸ਼ਯਮਨ੍ਤਸ੍ਥਂ ਕਣ੍ਠੋष੍ਠਂ ਚਾष੍ਟਮਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ।। ੩੧੭.

ਈਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਭ ਕੁਝ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਖਾਲੀ, ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਨਾਸ, ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਤ, ਗਲੇ ਤੇ ਹੋਠ, ਤੇ ਅੱਠਵਾਂ, ਸ਼ਿਵ।

ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ੍ਯ੧ ਪਰਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਂ ਰੁਪਂ ਗੁਹਾष੍ਟਧਾ । ਸਦਾਸ਼ਿਵਸ਼੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯਾਖਿਲਸਿਦ੍ਧਯੇ ।। ੩੧੭.

ਪਰਾਖਿਆ ਨਾਮ ਮਹਲ ਦਾ ਰੂਪ ਅਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਧੁਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ।

ਅਮृਤਸ਼੍ਚਾਂਸ਼ੁਮਾਂਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚੇਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰ ਊਹਕਃ । ਏਕਪਾਦੇਨ ਓਜਾਖ੍ਯ ਔषਧਸ਼੍ਚਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਵਸ਼ੀ ।। ੩੧੭.

ਅਮ੍ਰਿਤ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਈਸ਼ਵਰ, ਉਗ੍ਰ, ਊਹਕ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਜਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਔਸ਼ਧ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਅਤੇ ਵਸ਼ੀ—

ਅਕਾਰਾਦੇਃ ਕ੍ਸ਼ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਕਕਾਰਾਦੇਃ ਕ੍ਰਮਾਦਿਮੇ । ਕਾਮਦੇਵਃ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਚ ਗਣੇਸ਼ਃ ਕਾਲਸ਼ਙ੍ਕਰੌ ।। ੩੧੭.

‘ਅ’ ਤੋਂ ‘ਕ੍ਸ਼’ ਬਣਦਾ ਹੈ, ‘ਕ’ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ: ਕਾਮਦੇਵ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਗਣੇਸ਼, ਕਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ।

ਏਕਨੇਤ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖੋ ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੁਕਃ । ਏਕਪਾਦਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਲਪੋ ਯੋਗਿਨੀਪ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੧੭.

ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਅੱਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਵਲਪਾ ਜੋ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—

ਸ਼ਕ੍ਤੀਸ਼੍ਵਰੋ ਮਹਾਗ੍ਰਨ੍ਧਿਸ੍ਤਰ੍ਪਕਃ ਸ੍ਥਾਣੁਦਨ੍ਤੁਰੌ । ਨਿਧੀਰੋ ਨਨ੍ਦੀ ਪਦ੍ਮਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯਃ ਸ਼ਾਕਿਨੀਪ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੧੭.

ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਵੱਡਾ ਗੰਠ, ਤਰਪਕ, ਸਥਾਣੂ, ਦੰਤੁਰਾ, ਅਟੱਲ, ਨੰਦੀ, ਪਦਮਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋ ਸ਼ਾਕਿਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—

ਮੁਖਵਿਮ੍ਵੋ ਭੀषਣਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣਸਂਜ੍ਞਕਃ । ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਉਦਧਿਃ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਃ ਸਿਂਹ ਏਵ ਚ ।। ੩੧੭.

ਮੋਹੜਾ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡਰਾਉਣਾ, ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ਕਰ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਵੀ—

ਸ਼ਸ਼ਙ੍ਗੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਰਸਿਹਕਃ । ਸੁਰ੍ਯ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਨ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੩੧੮.

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲਾ, ਸਰਵ-ਰੂਪ, ‘ਕ੍ਸ਼’ ਵੀ, ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਘ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਰਵ-ਰੂਪ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਂਸ਼ੁਮਤ੍ਸਂਯੁਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ਼ਿਵੀਜਂ ਵਿਨਾਯੁਤਮ੍ । ਈਸ਼ਾਨਮੋਜਸਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੩੧੮.

ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

. ਤृਤੀਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਤਥਾ । ਸਪ੍ਤਮਂ ਵਾਮਦੇਵਨ੍ਤੁ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਨ੍ਤਤਃ ਪਰਂ ।। ੩੧੮.

ਤੀਜਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਸਮਝੋ, ਪੰਜਵਾਂ ਦੱਖਣ, ਸੱਤਵਾਂ ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ।

ਰਸਯੁਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਨਵਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਞ੍ਚਕਮੀਰਿਤਮ੍ । ਓਂਕਾਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਾ ਨਮੋਨ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਕਾਃ ।। ੩੧੮.

ਨੌਂਵਾਂ ਰਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ-ਪੰਜਕਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਓਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਮਸ ਤੇ ਚੌਥੇ ਤੱਕ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਦ੍ਯੋਦੇਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਨ੍ਤੁ ਹृਦਯਞ੍ਚਾਙ੍ਗਸਂਯੁਤਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਈਸ਼੍ਵਰਨ੍ਨਾਮਨਾਮਤਃ ।। ੩੧੮.

ਦੂਜਾ ਸਦ੍ਯੋ-ਦੇਵ ਹੈ, ਹਿਰਦਾ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ; ਚੌਥਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੋ।

ਊਹਕਨ੍ਤੁ ਸ਼ਿਖਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸਮਨ੍ਵਿਤਾ । ਤਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਮष੍ਟਮਂ ਖ੍ਯਾਤਂ ਨੇਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਦਸ਼ਮਂ ਮਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਊਹਕ ਚੋਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਵ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਅਠਵਾਂ ਹੈ, ਅੱਖ ਦਸਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਿਵਸਂਜ੍ਞਂ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜਃ । ਨਮਃ ਸ੍ਵਾਹਾ ਤਥਾ ਵੌषਟ੍ ਹ੍ਰਁ ਚ ਫਟ੍‌ਕਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ।। ੩੧੮.

ਅਸਤ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮਿਤ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਨਮਸ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਵੌਸ਼ਟ, ਹ੍ਰਂ ਅਤੇ ਫਟ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।

ਜਾਤਿਫਟ੍‌ਕਂ ਹृਦਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਵਦੇ । ਈਸ਼ਾਨਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਪ੍ਰੋਦ੍ਧਰੇਚ੍ਚਾਂਸ਼ੁਰਞ੍ਚਿਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਲਈ ਜਾਤੀ-ਫਟ, ਮਹਲ ਮੰਤ੍ਰ ਅੰਤ ਤੱਕ; ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਗਿਣ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਉਭਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਔषਧਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼ਿਰਸਮੂਹਕਸ੍ਯੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤਂ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰੋਰ੍ਦ੍ਧਨਾਦਸ਼੍ਚ ਵਿਨ੍ਦੁਦ੍ਵਿਤਯਮਧ੍ਯਗਂ ।। ੩੧੮.

ਊਹਕ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਔਸ਼ਧ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਪਰ ਅੱਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤੇ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।

ਤਦਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਨ੍ਤੁ ਕृਟਿਲਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਧਾ ਤਤਃ । ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਕਰੋ ਮਨੁਃ ।। ੩੧੮.

ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਰਵ-ਰੂਪ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਲ ਮੰਤ੍ਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ।

ਸ਼ਿਖਾਬੀਜਂ ਸਮੁਦ੍‌ਧृਤ੍ਯ ਫਟ੍ਕਾਰਾਨ੍ਤਨ੍ਤੁ ਚੈਵ ਫਟ੍ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਸਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕਾਮਦੇਵਂ ਸਸਰ੍ਪਕਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਚੋਟੀ ਦਾ ਬੀਜ ਉਭਾਰ ਕੇ, ਫਟ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਅੱਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਆਸਨ ਜਾਣੋ, ਕਾਮਦੇਵ ਸੱਪ ਸਮੇਤ।

ਮਹਾਪਾਸ਼ੁਪਤਾਸ੍ਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਦੁष੍ਟਪ੍ਰਮਰ੍ਦ੍ਦਨਮ੍ । ਪ੍ਰਾਸਾਦਃ ਸਕਲਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਨਿष੍ਕਲਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ऽਧੁਨਾ ।। ੩੧੮.

ਵੱਡਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਲ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਭਾਗ-ਰਹਿਤ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਔषਧਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਨ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਾਖ੍ਯਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਨਾਦਸਂਯੋਗਂ ਵਿਸਂਜ੍ਞਂ ਕੁਟਿਲਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੧੮.

ਦਵਾਈ ਦਾ ਸਰਵਜਨਕ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਗੋਲ ਹੈ; ਅੱਧ ਚੰਦ, ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਵਕਰੀ ਅੰਤ ਹੈ।

ਨਿष੍ਕਲੋਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤੌ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੋऽਯਂ ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ । ਅਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਵਿਸ੍ਵਰੁਪਞ੍ਚ ਆਵृਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਰਞ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੧੮.

ਇਹ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਤਾ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਚਮਕਦਾਰ, ਸਰਵਜਨਕ ਰੂਪ, ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖਾਲੀਪਣ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਙ੍ਗਰਹਿਤਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰਸਸ੍ਤਰੁਃ । ਵਿਘ੍ਨਨਾਸ਼ਾਯ ਭਵਤਿ ਪੂਜਿਤੋ ਬਾਲਬਾਲਿਸੈਃ ।। ੩੧੮.

ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਿਨਾ ਤਣੇ ਦੇ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਖ੍ਯਮੂਹਕਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਲਾਢ੍ਯਂ ਸਕਲਸ੍ਯੈਵ ਪੂਜਾਙ੍ਗਾਦਿ ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤਃ ।। ੩੧੮.

ਚਮਕਦਾਰ, ਸਰਵਜਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਸੁਖਮ ਦੇ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਗ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ।