ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ ਹृਦਯੇਨਾਗ੍ਨਿਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਮਧ੍ਯੇऽਗ੍ਨਿਗਾਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਪੁਂਸਵਨਂ ਜਾਤਕਰ੍ਮ੍ਮ ਚ ਹੋਮਯੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ। ਗਰਭਧਾਰਣ, ਪੁੰਸਵਨ ਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਰੀਤ ਹੋਮ ਕਰੇ।

ਹृਦਯੇਨ ਸ਼ਤਂ ਹ੍ਯੇਕਂ ਗੁਹ੍ਯਾਙ੍ਗੇ ਜਨਯੇਚ੍ਛਿਖਿਮ੍ । ਪੂਰ੍ਣਾਹੁਤ੍ਯਾ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਯਾਃ ਸ਼ਿਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਜ੍ਵਲਿਯੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੌ ਜਣੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਅੱਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

ਹੋਮਯੇਨ੍ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਤਞ੍ਚਾਙ੍ਗਂ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ਤਃ । ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ਤਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤਤਃ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆਵੇ।

ਅਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਾਡਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗੁਹ੍ਯਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤਤੋ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚੇਵ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਂ ਵਿਦ੍ਯਾਙ੍ਗੇषੁ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਅਸਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ, ਫਿਰ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਰੱਖੇ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ।

ਪੁष੍ਪਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਾਯਯੇਚ੍ਛਿष੍ਯਮਾਨਯੇਦਗ੍ਨਿਕੁਣ੍ਡਕਮ੍ । ਯਵੈਰ੍ਦ੍ਵਾਨ੍ਯੈਸ੍ਤਿਲੈਰਾਜ੍ਯੈਰ੍ਮੂਲਵਿਦ੍ਯਾਸ਼ਤਂ ਹੁਨੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਕਹੇ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁੰਡੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਜੌ, ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਤਿਲ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਕਰੇ।

ਸ੍ਥਾਵਰਤ੍ਵਂ ਪੁਰਾ ਹੋਮਂ ਸਰੀਸृਪਮਤਃ ਪਰਂ । ਪਕ੍ਸ਼ਿਮृਗਪਸ਼ੁਤ੍ਵਞ੍ਚ ਮਾਨੁषਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮੇਵ ਚ ।। ੩੧੧.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ। ਫਿਰ ਪੰਛੀਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਘਰੇਲੂ ਜਾਨਵਰ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਆਖਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ।

ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਞ੍ਚੈਵ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਮਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਣਾਹੁਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਏਕਯਾ ਚੈਵ ਹ੍ਯਾਹੁਤ੍ਯਾ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਰੁਦਰ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਤੇ ਆਖਿਰ ਪੂਰੀ ਆਹੁਤੀ। ਇੱਕ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਸ਼ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਧਿਕਾਰੋ ਭਵੇਦੇਵਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਸੁਮੇਰੁਸ੍ਥੋ ਯਦਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੩੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੋਖਸ਼ ਸੁਣੋ: ਜਦੋਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ।

ਪਰੇ ਚ ਹੋਮਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋऽਕਰ੍ਮ੍ਮਕਰ੍ਮ੍ਮਸ਼ਤਾਨ੍ ਦਸ਼ । ਪੂਰ੍ਣਾਹੁਤ੍ਯਾ ਤੁ ਤਦ੍ਯੋਗੀ ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਧਰ੍ਮੈਰ੍ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ।। ੩੧੧.

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਦਸ ਸੌ ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਕਰੇ। ਪੂਰੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਲਪਟਦਾ ਨਹੀਂ।

ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਾਤਿ ਪਰਂਸ੍ਥਾਨਂ ਯਦ੍‌ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ । ਯਥਾ ਜਲੇ ਜਲੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਜਲਂ ਦੇਹੀ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੧੧.

ਉਹ ਮੁਕਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਜਿੰਦ ਦੇ ਸਿਰ ਸਮੇਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੁਮ੍ਭੈਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਚਾਭਿषੇਕਂ ਜਯਰਾਜ੍ਯਾਦਿਸਰ੍ਵਭਾਕ੍ । ਕੁਮਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਪੂਜ੍ਯਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਵਾਦੇਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਦਦੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਜਿੱਤ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਲਈ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੁਆਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਣ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਜੇਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਮੇਕਨ੍ਤੁ ਪੂਕਜਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਤਿਲਾਜ੍ਯਪੁਰਹੋਮੇਨ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀਃ ਕਾਮਦਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਤਿਲ ਤੇ ਘੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਲੱਖਮੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਦਦਾਤਿ ਵਿਪੁਲਾਨ੍ ਭੋਗਾਨ੍ ਯਦਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸਮੀਹਤੇ । ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਲਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਨਿਧਾਨਾਧਿਪਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਉਹ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਲੱਖ ਅੱਖਰ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਖਜਾਨਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਭਵੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ । ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਤਤੋ ਵਿष੍ਣੁਪਦਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਦੋ ਗੁਣਾ ਜਪਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਨਾਲ ਯਕਸ਼ਣੀ; ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਰਜਾ; ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

षਡ੍‌ਗੁਣੇਨ ਮਹਾਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ੇਣੈਕੇਨ ਪਾਪਹਾ । ਦਸ਼ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨਫਲਂ ਸ਼ਤਾਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਛੇ ਗੁਣਾ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਲੱਖ ਜਪਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦਸ ਵਾਰੀ ਜਪਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਲਈ, ਸੌ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਪਟੇ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਂ ਵੈ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਯਜੇਤ੍ । ਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਮਯੁਤਂ ਜਪੇ ਹੋਮੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੩੧੧.

ਕਪੜੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰੇਤ ਦੇ ਚੌਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪੂਜਾ ਤੇ ਹਵਨ ਲਈ, ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪਣ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।

ਏਵਂ ਵਿਧਾਨਤੋ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼ਮੇਕਨ੍ਤੁ ਹੋਮਯੇਤ੍ । ਮਹਿषਾਜਮੇषਮਾਂਸੇਨ ਨਰਜੇਨ ਪੁਰੇਣ ਵਾ ।। ੩੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਜਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਸ਼, ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਾਸ, ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਿਲੈਰ੍ਯਵੈਸ੍ਤਥਾ ਲਾਜੈਰ੍ਬ੍ਰੀਹਿਗੋਧੂਮਕਾਮ੍ਰਕੈਃ । ਸ਼੍ਰੀਫਲੈਰਾਜ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਹੋਮਯਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਤਞ੍ਚਰੇਤ੍ ।। ੩੧੧.

ਤਿਲ, ਜੌ, ਲਾਜ, ਚੌਲ, ਗੋਧੂਮ, ਆਮ, ਨਾਰੀਅਲ ਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਵਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਰਤ ਮਨਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇषੁ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਃ ਖਡ੍ਗਚਾਪਸ਼ਰਾਦਿਮਾਨ੍ । ਏਕਵਾਸਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇਣ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਸਿਤੇਨ ਵਾ ।। ੩੧੧.

ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਤਲਵਾਰ, ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਇਕੋ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਚਟਾਕ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ।

ਨੀਲੇਨ ਵਾਥ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦੇਵੀਂ ਤੈਰੇਵ ਚਾਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍ । ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦਿਗ੍‌ਭਾਗਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍‌ਬਲਿਂ ਬੁਧਃ ।। ੩੧੧.

ਨੀਲੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦੂਤੀਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਵਾਰਾਦੌ ਏਕਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਕੇ । ਏਵਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਾਮਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭੁਙ੍‌ਕ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂ ਮਹੀਂ ਨृਪਃ ।। ੩੧੧.

ਦੂਤੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਤੇ; ਇਉਂ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਮਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮ੍ਮਕਾਮਾਦਿਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍ । ਨਵਕੋष੍ਠਵਿਭਾਗੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਭੇਦਞ੍ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ।। ੩੧੨.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਨੌ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਭੇਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਅਨੁਲੋਮਵਿਲੋਮੇਨ ਸਮਸ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤਯੋਗਤਃ । ਕਰ੍ਣਾਵਿਕਰ੍ਣਯੋਗੇਨ ਅਤ ਊਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ ।। ੩੧੨.

ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਉਲਟਾ, ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਕੰਨ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕੰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਪਰਲੇ ਵੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ।

ਤ੍ਰਿਤ੍ਰਿਕੇਣ ਚ ਯੋਗੇਨ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਜਾਨਾਤਿ ਸਿਦ੍ਧਿਦਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਤਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ।। ੩੧੨.

ਤਿੰਨ ਤਿਕੋਣਾਂ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਜਾਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਉਹ ਸਿਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾਃ । ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮੋ ਵਰ੍ਣਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇਦ੍ਯੁਰ੍ਨ ਚ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ।। ੩੧੨.

ਹਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਔਖੀ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ।

ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਤਤ੍ਰ ਚੈਕਾਰ੍ਣਾ ਦ੍ਵ੍ਯਰ੍ਣਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਰ੍ਣਾਦਯੋऽਭਵਨ੍ । ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਗਤਾ ਰੇਖਾਸ਼੍ਚਤੁਰਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਭਜੇਤ੍ ।। ੩੧੨.

ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਅੱਖਰ, ਦੋ-ਅੱਖਰ, ਤਿੰਨ-ਅੱਖਰ ਆਦਿ ਹਨ; ਲੰਬੀ ਤੇ ਉਪਰਲੀ ਲਕੀਰਾਂ, ਚਾਰ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੰਡੋ।

ਨਵ ਕੋष੍ਠਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਤਥਾ ਇਮਾਨ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਂ ਭੇਦਯੇਤ੍ਤਤਃ ।। ੩੧੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੱਧਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨੌ ਖਾਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਏਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੰਡੋ।

ਪ੍ਰ੍ਸ੍ਤਾਵਕ੍ਰਮਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਂ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । ਕਰਮੁष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਧਕਸ੍ਯ ਹਿ ਸਿਦ੍ਧਯਃ ।। ੩੧੨.

ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਧਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੋਢੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਪਾਦਮੂਲੇ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਵਖਣ੍ਡਾਂ ਭੁਵਂ ਲਭੇਤ੍ । ਕਪਾਲੇ ਤੁ ਸਮਾਲਿਖ੍ਯ ਸ਼ਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੧੨.

ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਪੜੀ ਉੱਤੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ 'ਸ਼ਿਵ' ਦਾ ਤੱਤ ਲਿਖੋ।