ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋਜਯਿਤ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਖਾਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇ । ਸਂਸ਼ੋष੍ਯ ਦਗ੍ਧਵਾ ਸ੍ਵਤਨੁਂ ਪ੍ਲਾਵਯੇਦਮृਤੇਨ ਚ ॥ ੩੦੪.

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਮਾਪ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਤੇ ਜਲਾਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਪੁਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਯੇਤ੍ । ਕृਤ੍ਵੈਵਂ ਚਾਤ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਚ੍ਚਨਮਾਰਭੇਤ੍ ॥ ੩੦੪.੧੫ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕृष੍ਣਸਿਤਸ਼੍ਯਾਮਰਕ੍ਤਪੀਤਾ ਨਗਾਦਯਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਣਾ ਦਣ੍ਡਿਨਾਙ੍ਗਨਿ ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ॥ ੩੦੪.

ਉਥੇ, ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਕਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਸਲੇਟੀ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲਾ ਰੁੱਖ ਆਦਿ; ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਡੰਡਾ ਤੇ ਅੰਗ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰੂਪ ਹਨ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਾਦਿਕਨਿष੍ਠਾਨ੍ਤਂ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤਃ । ਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਾਦਗੁਹ੍ਯਹृਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧਸੁ ॥ ੩੦੪.

ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਪੈਰ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਹਿਰਦਾ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦਿ ਮੂਲਮਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਰਕ੍ਤਪੀਤਸ਼੍ਯਾਮਸਿਤਾਨ੍ ਪੀਠਪਾਦਾਨ੍ ਸ੍ਵਕੋਣਜਾਨ੍ ॥ ੩੦੪.

ਵਿਆਪਕ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੂਲ ਤੇ ਅੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਪੀਠਾਂ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਸਲੇਟੀ ਤੇ ਕਾਲਾ ਹਨ।

ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨ੍ਯਸੇਦ੍ ਗਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਧਰ੍ਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ । ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮਞ੍ਚ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਮਣ੍ਡਲ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਗੁਣਾਨ੍ ॥ ੩੦੪.

ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਕਮਲ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਿੰਨ ਮੰਡਲ, ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦਿਪਤ੍ਰੇ ਵਾਮਾਦ੍ਯਾ ਨਵਮੀ ਕਰ੍ਣਿਕੋਪਰਿ । ਵਾਮਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਰੌਦ੍ਰੀ ਕਾਲੀ ਕਲਵਿਕਾਰਿਣੀ ॥ ੩੦੪.

ਪੂਰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਖੜੀਆਂ 'ਤੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਨੌਵੀਂ ਪੰਖੜੀ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਵਾਮਾ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ, ਫਿਰ ਰੌਦਰੀ, ਕਾਲੀ, ਕਲਵਿਕਾਰੀਣੀ।

ਬਲਵਿਕਾਰਿਣੀ ਚਾਥ ਬਲਪ੍ਰਮਥਨੀ ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਦਮਨੀ ਚ ਨਵਮੀ ਚ ਮਨੋਨ੍ਮਨੀ ॥ ੩੦੪.

ਫਿਰ ਬਲਵਿਕਾਰੀਣੀ, ਤੇ ਬਲਪ੍ਰਮਥਨੀ; ਸਰਵਭੂਤਦਮਨੀ, ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਮਨੋਨਮਨੀ।

ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਰਕ੍ਤਾ ਸਿਤਾ ਪੀਤਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਹ੍ਨਿਨਿਭਾषਿਤਾ । ਕृष੍ਣਾਰੁਣਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤੀਰ੍ਜ੍ਵਾਲਾਰੂਪਾਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੩੦੪.

ਚਿੱਟੀ, ਲਾਲ, ਸਲੇਟੀ, ਪੀਲੀ, ਸਲੇਟੀ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਤਵਾਂਈ—ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਨਨ੍ਤਯੋਗਪੀਠੇ ਚ ਆਵਾਹ੍ਯਾਥ ਹृਦਬ੍ਜਤਃ । ਸ੍ਫਟਿਕਾਭਂ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਂ ਫਲਸ਼ੂਲਧਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ॥ ੩੦੪.

ਅਨੰਤ ਯੋਗ ਦੇ ਪੀਠ 'ਤੇ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ, ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਫਲ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਭਯਂ ਵਰਦਂ ਪਞ੍ਚਵਦਨਞ੍ਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍ । ਪਤ੍ਰੇषੁ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਪੁਰੁषਾਦਯਃ ॥ ੩੦੪.

ਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦਾ, ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਪੰਜ ਰੂਪ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੇ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇ ਤਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਅਘੋਰੋऽष੍ਟਭੁਜੋऽਸਿਤਃ । ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਮੁਖਃ ਪੀਤਃ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ॥ ੩੦੪.

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਚਿੱਟਾ ਹੈ; ਅਘੋਰਾ ਅੱਠ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਾਲਾ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਪੀਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸਦਯੋਜਾਤ ਹੈ।

ਵਾਮਦੇਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਲਾਸੀ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਭੁਜੋऽਰੁਣਃ । ਸੌਮ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਾਸ੍ਯ ਈਸ਼ਾਨੇ ਈਸ਼ਾਨਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਦਃ ਸਿਤਃ ॥ ੩੦੪.

ਵਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ, ਚਾਰ ਮੂੰਹ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ; ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਹੈ।

ਇष੍ਟਾਙ੍ਗਾਨਿ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਨਨ੍ਤਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਮਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍ । ਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਵਰਂ ਤ੍ਵੇਕਨੇਤ੍ਰਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦੌ ਦਿਸ਼ਿ ਪੂਜਯੇਤ੍ ॥ ੩੦੪.

ਜਿਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਚਾਹੀਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਤੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਨੂੰ; ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ, ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਰੁਦ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਞ੍ਚ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਮ੍ । ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਦਿਵਿਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵੇਤੇ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਾਃ ਕਮਲਾਸਨਾਃ ॥ ੩੦੪.

ਇਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਤੇ ਸ਼ਿਖੰਡਿਨ; ਈਸ਼ਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਪੀਤਃ ਸਿਤੋ ਰਕ੍ਤੋ ਧੂਮ੍ਰੋ ਰਕ੍ਤੋऽਰੁਣਃ ਸਿਤਃ । ਸ਼ੂਲਾਸ਼ਨਿਸ਼ਰੇष੍ਵਾਸਵਾਹਵਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਾਃ ॥ ੩੦੪.

ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ, ਲਾਲ, ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ, ਚਿੱਟਾ; ਸ਼ੂਲ, ਵਜਰ, ਤੀਰ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ।

ਉਮਾ ਚਣ੍ਡੀਸ਼ਨਨ੍ਦੀਸ਼ੌ ਮਹਾਕਾਲੋ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵृषੋ ਭृਙ੍ਗਰਿਟਿਸ੍ਕਨ੍ਦਾਨੁਤ੍ਤਰਾਦੌ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ ॥ ੩੦੪.

ਉਮਾ, ਚੰਡੀਸ਼, ਨੰਦੀਸ਼, ਮਹਾਕਾਲ, ਗਣੇਸ਼ਵਰ; ਵੱਛਾ, ਭ੍ਰਿੰਗ, ਰਿਟੀ, ਸਕੰਦ — ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਣੇ ਹਨ।

ਕੁਲਿਸ਼ਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਦਣ੍ਡੌ ਚ ਖਡ੍ਗਪਾਸ਼ਧ੍ਵਜੌ ਗਦਾਂ । ਸ਼ੂਲਂ ਚਕ੍ਰਂ ਯਜੇਤ੍ ਪਦ੍ਮਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦੌ ਦੇਵਮਰ੍ਚ੍ਯ ਚ ॥ ੩੦੪.

ਵਜਰ, ਸ਼ਕਤੀ, ਡੰਡਾ, ਖੜਗ, ਫਾਂਸ, ਝੰਡਾ, ਗਦਾ, ਸ਼ੂਲ, ਚੱਕਰ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਮਲ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਤਤੋऽਧਿਵਾਸਿਤਂ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ ਗਵ੍ਯਪਞ੍ਚਕਮ੍ । ਆਚਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰ੍ਨੇਤ੍ਰੇ ਨੇਤ੍ਰੇਣ ਬਨ੍ਧਯੇਤ੍ ॥ ੩੦੪.

ਫਿਰ, ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ ਪਿਲਾਏ; ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਛਿੜਕ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ।

ਦ੍ਵਾਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਚ੍ਛਿष੍ਯਂ ਮਣ੍ਡਪਸ੍ਯਾਥ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਸਾਸਨਾਦਿਕੁਸ਼ਾਸੀਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ ਗੁਰੁਃ ॥ ੩੦੪.

ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਲਿਆਓ, ਫਿਰ ਮੰਡਪ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ; ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਘਾਸਾਂ ਤੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਪਰਮਾਰ੍ਥੇ ਲਯਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਾਦਯੇਚ੍ਛਿष੍ਯਂ ਸृष੍ਟਿਮਾਰ੍ਗੇਣ ਦੇਸ਼ਿਕਃ ॥ ੩੦੪.

ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਪਰਮ ਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੇਸ਼ਕ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨ੍ਯਾਸਂ ਸ਼ਿष੍ਯੇ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਨਯੇਤ੍ । ਪਸ਼੍ਚਿਮਦ੍ਵਾਰਮਾਨੀਯ ਕ੍ਸ਼ੇਪਯੇਤ੍ ਕੁਸੁਮਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ ॥ ੩੦੪.

ਚੇਲੇ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉ; ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਤਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਤਨ੍ਨਾਮਾਦ੍ਯਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਯਾਗਭੁਵਃ ਖਾਤੇ ਕੁਣ੍ਡੇ ਸਨ੍ਨਾਭਿਮੇਖਲੇ ॥ ੩੦੪.

ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮੁੱਖ ਨਾਮ ਦੱਸੋ; ਯਾਗ ਭੂਮੀ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਖੱਡ ਵਿੱਚ, ਨਾਭੀ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ।

ਸ਼ਿਵਾਗ੍ਨਿਂ ਜਨਯਿਤ੍ਵੇष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਸ਼ਿष੍ਯੇਣ ਚਾਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍ । ਧ੍ਯਾਨੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਤਂ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਲਯਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੩੦੪.

ਸ਼ਿਵ-ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਫਿਰ ਚੇਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਲੈਣ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰ।

ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤਤ੍ਪਾਣੌ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਰ੍ਭਾਂਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਨ੍ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ ਹृਦਯਾਦਿਭਿਃ ॥ ੩੦੪.

ਫਿਰ, ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਕੇ, ਚੇਲੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਰੱਖੋ; ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਸ਼ਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯੋਮਮੂਲੇਨ ਹੋਮਯੇਤ੍ । ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਣਾਹੁਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾष੍ਟਾਹੁਤੀਰ੍ਹੁਨੇਤ੍ ॥ ੩੦੪.

ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਸੌ ਹਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰੋ; ਹਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ ਤੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਅਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਓ।

ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਤਃ ਸ਼ੇषਂ ਸਮਾਪਯੇਤ੍ । ਕੁਮ੍ਭਂ ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਪੀਠੇऽਭਿषੇਚਯੇਤ੍ ॥ ੩੦੪.

ਸ਼ੁਧੀ ਲਈ, ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰੋ; ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਘੜਾ ਪੂਜੋ, ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੀਠ 'ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਜਪਨ੍ ਵੈ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਵਿष੍ਣੁਨਾਮਾਨਿ ਯੋ ਨਰਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਜਪ੍ਯਾਦਿਫਲਭਾਕ੍ ਤੀਰ੍ਥੇष੍ਵਰ੍ਚਾਦਿ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੩੦੫.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤਰ ਜਪ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਲ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪੁष੍ਕਰੇ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਂ ਗਯਾਯਾਞ੍ਚ ਗਦਾਧਰਮ੍ । ਰਾਘਵਞ੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਸੇ ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨਮ੍ ।। ੩੦੫.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਦੀ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ 'ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ 'ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵਧੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।

ਜਯਂ ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਜਯਨ੍ਤਂ ਹਸ੍ਤਿਨਾਪੁਰੇ । ਵਾਰਾਹਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨੇ ਚ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿਨਮ੍ ।। ੩੦੫.

ਜਯੰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਯ ਦੀ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਯੰਤ ਦੀ, ਵਰਧਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਦੀ, ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਚਕਰ-ਧਾਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।