ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਤ੍ਰ ਕੇਸ਼ਰਕਿਞ੍ਚਲ੍ਕਵ੍ਯਾਪਿਸੂਰ੍ਯ੍ਯੇਨ੍ਦੁਦਾਹਿਨਾਂ । ਮਣ੍ਡਲਨ੍ਤ੍ਰਿਤਯਨ੍ਤਾਵਦ੍ ਭੇਦੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੦੩.

ਜਿੱਥੇ ਕੇਸਰ ਤੇ ਰੇਸ਼ਾ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਜਿੰਨੇ ਭਾਗ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੋ।

ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਕੇਸ਼ਰਮ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਵਿਮਲੋਤ੍ਕਰ੍षਣੀਜ੍ਞਾਨਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਵੈ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੦੩.

ਤੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਤਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕੇਸਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਆਂ; ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਉਤਕਰਸ਼, ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਜੋਗ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।

ਪ੍ਰਹ੍ਵੀ ਸਤ੍ਯਾ ਤਥੇਸ਼ਾਨਾਨੁਗ੍ਰਹਾ ਮਧ੍ਯਤਸ੍ਤਤਃ । ਯੋਗਪੀਠਂ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸਮਾਵਾਹ੍ਯ ਹਰਿਂ ਯਜੇਤ੍ ।। ੩੦੩.

ਨਮਰਤਾ, ਸਚਾਈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਾਨਤਾ, ਕਿਰਪਾ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ — ਜੋਗ ਆਸਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਾਸੁਦੇਵਾਦਯਃ ਪੂਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਵਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸ਼੍ਰਈਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਰਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍ ।। ੩੦੩.

ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਚਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਰਤੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਚਕ੍ਰਂ ਗਦਾਂ ਪਦ੍ਮਂ ਮੁषਲਂ ਖਡ੍ਗਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਿਕੇ । ਵਨਮਾਲਾਨ੍ਵਿਤਂ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਵਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ ਯਜੇਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੦੩.

ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ, ਮਸਲਾ, ਤਲਵਾਰ, ਧਨੁਸ਼ — ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ — ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜੋ।

ਅਬ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਚ ਚਵਹਿਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋऽਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਕ੍ਸੇਨਞ੍ਚ ਸੋਮੇਸ਼ਂ ਮਧ੍ਯੇ ਆਵਰਣਾਦ੍ਵਹਿਃ ।। ੩੦੩.

ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੱਦਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਤੇ ਸੋਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਵਰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਪੂਜੋ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਪਰਿਚਾਰੇਣ ਪੂਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵ੍ਵਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੩੦੩.

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਮੇषਃ ਸਂਜ੍ਞਾ ਵਿषਂ ਸਾਜ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਦੀਰ੍ਘੇਦਕਂ ਰਸਃ । ਏਤਤ੍ ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਵਦਞ੍ਚ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਂ ॥ ੩੦੪.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇ਷ ਨਾਮ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰ ਘੀ ਹੈ, ਲੰਬਾ ਪਾਤਰਾ ਹੈ, ਰਸ ਤਰਲ ਹੈ; ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

ਤਾਰਕਾਦਿ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਚ੍ਯ ਦੇਵਤ੍ਵਾਦਿ ਸਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਕਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ਿਵੋ ਹृਦਿ ॥ ੩੦੪.

ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਰਮ ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਿਵ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਭੂਤਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇਸ਼ੋ ਭਿਨ੍ਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਭਿਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਣਾਃ ਪਞ੍ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਤਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿषਯਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩੦੪.

ਉਹ, ਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪ, ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ; ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਪੰਜ ਭੂਤ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਵਾਯਵਃ ਪਞ੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਸਰ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਦ੍ਵਦष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਾਨ੍ਤਕਃ ॥ ੩੦੪.

ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਪੰਜ ਵਾਯੂ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ; ਇਹ ਸਭ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅੰਤ ਵੀ।

ਗਵ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਥਾਨਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚੋਦਿਤਂ । ਤਨ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਭੂਤਸਮ੍ਭਾਵਃ ਸ਼ਿਵਮਿष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ ॥ ੩੦੪.

ਉਹ ਦীক্ষਾ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮੂਲਮੂਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਙ੍ਗਵਿਦ੍ਯਾਭਿਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਕ੍ਸ਼ੇਪਣਾਦਿਕਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਚਰੁਞ੍ਚ ਯਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਿਭਜੇਤ੍ ਤ੍ਰਿਧਾ ॥ ੩੦੪.

ਮੂਲ, ਮੂਰਤੀ, ਅੰਗ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਪਾ ਕੇ, ਚਰੁ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਦੁੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਿਵੇਦ੍ਯੈਕਂ ਪਰਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਸ਼ਿष੍ਯੋऽਨ੍ਯਦ੍ ਭਜੇਦ੍‌ਗੁਰੁਃ । ਆਚਮ੍ਯ ਸਕਲੀਕृਤ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਿष੍ਯਾਯ ਦੇਸ਼ਿਕਃ ॥ ੩੦੪.

ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਂ ਹृਦਾ ਜਪ੍ਤਂਕ੍ਸ਼ੀਰਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਿਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਸਂਕ੍ਸ਼ੀਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯੈਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਭੁਵਿ ॥ ੩੦੪.

ਦੰਦਕਾਠੀ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜਪ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਟੋੜ ਕੇ, ਧੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ।

ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇਣ ਸੌਮ੍ਯਵਾਰੀਸ਼ਗਂ ਸ਼ੁਭਮਤੌ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਪੁਨਸ੍ਤਂ ਸ਼ਿष੍ਯਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਖਾਬਨ੍ਧਾਦਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ॥ ੩੦੪.

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਵਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਸ਼ਿਸ਼, ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਬੰਨ ਕੇ ਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਸਹਾਨੇਨ ਸ੍ਵਪੇਦ੍ਦਰ੍ਭਾਸ੍ਤਰੇ ਬੁਧਃ । ਸੁषੁਪ੍ਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਂ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ ਗੁਰੁਂ ॥ ੩੦੪.

ਵੇਦੀ 'ਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਚੌਕੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਭੈਃ ਸਿਦ੍ਧਿਪਦੈਰ੍ਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤੈਃ ਪੁਨਰ੍ਮ੍ਮਣ੍ਡਲਾਰ੍ਚ੍ਚਨਮ੍ । ਮਣ੍ਡਲਂ ਭਦ੍ਰਕਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਦਂ ॥ ੩੦੪.

ਸੁਭਾਵਕ ਤੇ ਸਿਧ ਹੋਏ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮੁੜ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ, ਚੰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਚਮ੍ਯ ਮृਦਾ ਦੇਹਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰਾਲਿਪ੍ਯ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ । ਸ਼ਿਵਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਯਾਦਘਮਰ੍षਣਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ॥ ੩੦੪.

ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਹਸ੍ਤਾਭਿषੇਕਂ ਕृਤ੍ਵਾਥ ਪ੍ਰਾਯਾਤ੍ ਪੂਜਾਦਿਕਂ ਬੁਧਃ । ਮੂਲੇਨਾਬ੍ਜਾਸਨਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤੇਨ ਪੂਰਕਕੁਮ੍ਭਕਾਨ੍ ॥ ੩੦੪.

ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦੀ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪੂਰਕ ਤੇ ਕੁੰਭਕ ਸਾਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋਜਯਿਤ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਖਾਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇ । ਸਂਸ਼ੋष੍ਯ ਦਗ੍ਧਵਾ ਸ੍ਵਤਨੁਂ ਪ੍ਲਾਵਯੇਦਮृਤੇਨ ਚ ॥ ੩੦੪.

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਮਾਪ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਤੇ ਜਲਾਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਪੁਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਯੇਤ੍ । ਕृਤ੍ਵੈਵਂ ਚਾਤ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਚ੍ਚਨਮਾਰਭੇਤ੍ ॥ ੩੦੪.੧੫ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਕृष੍ਣਸਿਤਸ਼੍ਯਾਮਰਕ੍ਤਪੀਤਾ ਨਗਾਦਯਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਣਾ ਦਣ੍ਡਿਨਾਙ੍ਗਨਿ ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ॥ ੩੦੪.

ਉਥੇ, ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਕਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਸਲੇਟੀ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲਾ ਰੁੱਖ ਆਦਿ; ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਡੰਡਾ ਤੇ ਅੰਗ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰੂਪ ਹਨ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਾਦਿਕਨਿष੍ਠਾਨ੍ਤਂ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤਃ । ਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਾਦਗੁਹ੍ਯਹृਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧਸੁ ॥ ੩੦੪.

ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਪੈਰ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਹਿਰਦਾ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦਿ ਮੂਲਮਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਰਕ੍ਤਪੀਤਸ਼੍ਯਾਮਸਿਤਾਨ੍ ਪੀਠਪਾਦਾਨ੍ ਸ੍ਵਕੋਣਜਾਨ੍ ॥ ੩੦੪.

ਵਿਆਪਕ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੂਲ ਤੇ ਅੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਪੀਠਾਂ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਸਲੇਟੀ ਤੇ ਕਾਲਾ ਹਨ।

ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨ੍ਯਸੇਦ੍ ਗਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਧਰ੍ਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ । ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮਞ੍ਚ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਮਣ੍ਡਲ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਗੁਣਾਨ੍ ॥ ੩੦੪.

ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਕਮਲ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਿੰਨ ਮੰਡਲ, ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦਿਪਤ੍ਰੇ ਵਾਮਾਦ੍ਯਾ ਨਵਮੀ ਕਰ੍ਣਿਕੋਪਰਿ । ਵਾਮਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਰੌਦ੍ਰੀ ਕਾਲੀ ਕਲਵਿਕਾਰਿਣੀ ॥ ੩੦੪.

ਪੂਰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਖੜੀਆਂ 'ਤੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਨੌਵੀਂ ਪੰਖੜੀ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਵਾਮਾ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ, ਫਿਰ ਰੌਦਰੀ, ਕਾਲੀ, ਕਲਵਿਕਾਰੀਣੀ।

ਬਲਵਿਕਾਰਿਣੀ ਚਾਥ ਬਲਪ੍ਰਮਥਨੀ ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਦਮਨੀ ਚ ਨਵਮੀ ਚ ਮਨੋਨ੍ਮਨੀ ॥ ੩੦੪.

ਫਿਰ ਬਲਵਿਕਾਰੀਣੀ, ਤੇ ਬਲਪ੍ਰਮਥਨੀ; ਸਰਵਭੂਤਦਮਨੀ, ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਮਨੋਨਮਨੀ।

ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਰਕ੍ਤਾ ਸਿਤਾ ਪੀਤਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਹ੍ਨਿਨਿਭਾषਿਤਾ । ਕृष੍ਣਾਰੁਣਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤੀਰ੍ਜ੍ਵਾਲਾਰੂਪਾਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੩੦੪.

ਚਿੱਟੀ, ਲਾਲ, ਸਲੇਟੀ, ਪੀਲੀ, ਸਲੇਟੀ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਤਵਾਂਈ—ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਨਨ੍ਤਯੋਗਪੀਠੇ ਚ ਆਵਾਹ੍ਯਾਥ ਹृਦਬ੍ਜਤਃ । ਸ੍ਫਟਿਕਾਭਂ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਂ ਫਲਸ਼ੂਲਧਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ॥ ੩੦੪.

ਅਨੰਤ ਯੋਗ ਦੇ ਪੀਠ 'ਤੇ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ, ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਫਲ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।