ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੁੜੌਦਨਂ ਤਿਲਾਪੂਪਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤਿਲਪਿष੍ਟਜਾ । ਤਿਲਸ੍ਨਾਨਂ ਪਞ੍ਚਪਤ੍ਰੈਰ੍ਧੂਪੋ ਰਾਜਫਲਤ੍ਵਚਾ ।। ੨੯੯.

ਗਾੜਾ ਚੌਲ, ਤਿਲ ਦੇ ਪੂਪ ਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਧੂਪ ਤੇ ਰਾਜਫਲ ਦੇ ਛਾਲ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਟਕਾਸ਼ੋਫੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਙ੍ਗਸਾਦਨਮ੍ । ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਤਿਲਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਧੂਪਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਚੌਥੇ ਸਾਲ ਗੱਲਾਂ ਫੂਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਛੀ, ਮਾਸ, ਤਿਲ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਞ੍ਚਲਾ ਪਞ੍ਚਮੇऽਬ੍ਦੇ ਤੁ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਾਸੋऽਙ੍ਗਸਾਦਨਮ੍ । ਮਾਂਸੌਦਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਲਿਰ੍ਮੇषਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇਣ ਧੂਪਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਚੰਜਲਤਾ, ਬੁਖਾਰ, ਡਰ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਸ ਚੌਲ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ ਤੇ ਮੇਢੇ ਦੇ ਸੀੰਗ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਲਾਸ਼ੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਟਬਿਲ੍ਵਦਲਾਮ੍ਬੁਧृਕ੍ । षष੍ਠੇऽਬ੍ਦੇ ਧਾਵਨੀਸ਼ੋषੋ ਵੈਰਸ੍ਯਂ੩ ਗਾਤ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ ਪਲਾਸ, ਉਦੁੰਬਰ, ਪੀਪਲ, ਬੜ ਤੇ ਬੈਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌੜ, ਸੁੱਕਣ, ਸੁਆਦ ਨਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਾਹੋਭਿਰ੍ਬਲਿਃ ਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਧੂਪਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਭਙ੍ਗਕੈਃ । ਸ੍ਪ੍ਤਮੇ ਯਮੁਨਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਵਚੋਹਾਸਰੋਦਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਸੱਤ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭੇਟ, ਧੂਪ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਭੰਗ ਨਾਲ। ਸੱਤਵੇਂ ਸਾਲ ਯਮੁਨਾ ਵਲੋਂ ਉਲਟੀ, ਬੇਤੁਕੀ ਬੋਲ, ਹਾਸਾ ਤੇ ਰੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਂਸਪਾਯਸਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਧੂਪਨਮ੍ । ਅष੍ਟਮੇ ਵਾ ਜਾਤਵੇਦਾ ਨਿਰਾਹਾਰਂ ਪ੍ਰਰੋਦਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਮਾਸ, ਖੀਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਧੂਪ। ਅਠਵੇਂ ਸਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣ ਦੇ ਰੋਦਾ ਹੈ।

ਕृਸ਼ਰਾਪੂਪਦਧ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਧੂਪਨਮ੍ । ਕਾਲਾਬ੍ਦੇ ਨਵਮੇ ਵਾਹ੍ਵੋਰਾਸ੍ਫੋਟੋ ਗਰ੍ਜਨਂ ਭਯਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਕਣਕਾ, ਪੂਪ, ਦਹੀਂ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਧੂਪ। ਨੌਵੇਂ ਸਾਲ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਛਾਲੇ, ਗਰਜਣਾ ਤੇ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਲਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕृਸ਼ਰਾਪੂਪਸ਼ਕ੍ਤੁਕੁਲ੍ਮਾਸਪਾਯਸੈਃ । ਦਸ਼ਮੇऽਬ੍ਦੇ ਕਲਹਂਸੀ ਦਾਹੋऽਙ੍ਗਕृਸ਼ਤਾ ਜ੍ਵਰਃ ।। ੨੯੯.

ਕਣਕਾ, ਪੂਪ, ਭੁੰਨਿਆ ਆਟਾ, ਦਾਲਾਂ ਤੇ ਖੀਰ ਦੀ ਭੇਟ। ਦਸਵੇਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲੀ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਪਤਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪੌਲਿਕਾਪੂਪਦਧ੍ਯਨ੍ਨੈਃ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਬਲਿਂ ਹਰੇਤ੍ । ਨਿਮ੍ਬਧੂਪਕੁष੍ਠਲੇਪ ਏਕਾਦਸ਼ਮਕੇ ਗ੍ਰਹੀ ।। ੨੯੯.

ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਪੌਲੀਕਾ ਪੂਪ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਚੌਲ ਨਾਲ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਰਵੇਂ ਸਾਲ ਨਿੰਬ ਦੀ ਧੂਪ ਤੇ ਕੁਸ਼ਟ ਦੀ ਲੇਪ ਪੀੜਤ ਲਈ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੇਵਦੂਤੀ ਨਿष੍ਠੁਰਵਾਕ੍ ਬਲਿਰ੍ਲੇਪਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ । ਬਲਿਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਸ੍ਵਾਸੋ ਬਲੀਰ੍ਲੇਪਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਦੇਵਦੂਤੀ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਸੰਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਹਵੇਂ ਦਿਨ 'ਸਵਾਸੋ' ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਸੰਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇ ਵਾਯਵੀ ਚ ਮੁਖਵਾਹ੍ਯਾਙ੍ਗਸਾਦਨਮ੍ । ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਨਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਲਿਃ ਪਞ੍ਚਦਲੈਃ ਸ੍ਨਪੇਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ 'ਵਾਯਵੀ' ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਕੇ ਸੰਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਚਾਵਲ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਮਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜੀਨਿਸ੍ਵਦਲੈਰ੍ਧੂਪੋ ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ । ਚੇष੍ਟਾ ਸ਼ੂਲਂ ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹੋ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸ਼ਾਦਿਕੈਰ੍ਬਲਿਃ ।। ੨੯੯.

ਚੌਦਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਜੀਨੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 'ਯਕਸ਼ਣੀ' ਨੂੰ ਸੰਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੁਭਨ, ਬੁਖਾਰ, ਜਲਣ, ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਆਦਿ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਨਾਨਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਛਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਮੁਣ੍ਡਿਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਕੇ । ਤਚ੍ਚੇष੍ਟਾਸृਕ੍‌ਸ਼੍ਰਵਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤृਚਿਕਿਤ੍ਸਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਤੇ ਰਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਾਨਰੀ षੋਡਸ਼ੀ ਭੂਮੌ ਪਤੇਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਦਾ ਜ੍ਵਰਃ । ਪਾਯਸਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਛੇਤੀ ਦਿਨ 'ਵਾਨਰੀ' ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਸ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਵਤੀ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੇ ਗਾਤ੍ਰੋਦ੍ਵੇਗਃ ਪ੍ਰਰੋਦਨਮ੍ । ਕੁਲ੍ਮਾषਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਧੂਪਲੇਪਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਸਤਰਵੇਂ ਦਿਨ 'ਗੰਧਵਤੀ' ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਤੇ ਰੋਣਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਲਮਾਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਵਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਧੂਪ ਤੇ ਲੇਪ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤਿ ਚਾਮੁਣ੍ਡੇ ਮੁਞ੍ਚ ਮੁਞ੍ਚ ਬਲਿਂ ਬਾਲਿਕਾਂ ਵਾ । ਬਲਿਂ ਗृਹ੍ਣ ਗृਹ੍ਣ ਜਯ ਜਯ ਵਸ ਵਸ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਬਲਿਦਾਨੇऽਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਕृਤ੍ ਪਠ੍ਯਤੇ ਮਨੁਃ ।। ੨੯੯.

'ਓਮ, ਭਗਵਤੀ ਚਾਮੁੰਡਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਛੱਡੋ, ਛੱਡੋ, ਚਾਹੇ ਕੁੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡਾ; ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਲੈਓ, ਜਿੱਤੋ, ਜਿੱਤੋ, ਵੱਸੋ, ਵੱਸੋ। ਹਰ ਥਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਿਵਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦੋ ਗੌਰੀਲਕ੍ਸ਼ਅਮੀਰ੍ਗਣਆਦਯਃ । ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਚ ਜ੍ਵਰਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਚ ਕੁਮਾਰਕਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ, ਸਕੰਦ, ਗੌਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਗਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਤੁ ਦਣ੍ਡਿਸਾਜੇਸ਼ਪਾਵਕਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਃ । ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮਿਦਂ ਵੀਜਂ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੦੧.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਖਟ, ਦੰਡ, ਆਸਣ, ਅੱਗ ਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ — ਇਹ ਬੀਜ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਯਂ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਰਾਕਗ੍ਯਞ੍ਚ ਵੀਜੇष੍ਵਙ੍ਗਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਖਾਤਂ ਸਾਧੁ ਵਿषਞ੍ਚੈਵ ਸਨਿਨ੍ਦੁਂ ਸਕਲਂ ਤਥਾ ।। ੩੦੧.

ਹਰ ਬੀਜ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਤੇ 'ਕ' ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖੱਡਾ, ਚੰਗਾ, ਵਿਸ਼, ਚੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹਨ।

ਗਣਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚ ਵੀਜਾਨਿ ਪृਥਗ੍ਦृष੍ਟਫਲਂ ਮਹਤ੍ । ਗਣਂ ਜਯਾਯ ਨਮਃ ਏਕਦਂष੍ਟ੍ਰਾਯ ਅਚਲਕਰ੍ਣਿਨੇ ਗਜਵਕ੍ਤਾਯ ਮਹੋਦਰਹਸ੍ਤਾਯ ੩੦੧.

ਗਣ ਦੇ ਪੰਜ ਬੀਜ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਗਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਇੱਕ-ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਅਡੋਲ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਤੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ'।

ਗਣਾਧਿਪਤਯੇ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਗਣਨਾਯਕਾਯ ਗਣਕ੍ਰੀਡਾਯ । ਦਿਗ੍ਦਲੇ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਮੂਰ੍ਤ੍ਤੀਃ ਪੁਰਾਵਚ੍ਚਾਙ੍ਗਪਞ੍ਚਕਮ੍ ।। ੩੦੧.

ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗਣੇਸ਼, ਗਣਾਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯਾਮਾਤਰ੍ਜ੍ਜਨੀਮਧ੍ਯਾਗਤਾਙ੍ਗੁष੍ਠੌ ਸਮੁष੍ਟਿਕੌ । ਚੁਰ੍ਭੁਜੋ ਮੋਦਕਾਢ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੩੦੧.

ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧ ਤੇ ਤर्जਨੀ ਉਂਗਲਾਂ, ਅੰਗੂਠੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ; ਚਾਰ ਹੱਥ, ਮੋਦਕ ਵਾਲਾ, ਦੰਡ, ਫੰਨ੍ਹੀ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਜਿਆ।

ਦਨ੍ਤਭਕ੍ਸ਼ਧਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਾਬ੍ਜਂ ਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ੈਰ੍ਵृਤਮ੍ । ਪੂਜਯੇਤ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषੇਨਾਥ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੩੦੧.

ਟੁੱਟੀ ਦੰਦ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਾਲ ਰੰਗ, ਕਮਲ ਨਾਲ, ਫੰਨ੍ਹੀ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਵੇਤਾਰ੍ਕਮੂਲੇਨ ਕृਤਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਪ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲੈਰ੍ਘृਤੈਃ । ਤਣ੍ਡੁਲੈਰ੍ਦਧਿਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯੈਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਵਸ਼੍ਯਤਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੦੧.

ਸਫੈਦ ਅਰਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਤਿਲ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚਾਵਲ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਸੁਭਾਗ ਤੇ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਘੋषਾਸृਕ੍ਪ੍ਰਾਣਧਾਤ੍ਵਰ੍ਦੀ ਦਣ੍ਡੀ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਭੈਰਵਃ । ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਵਿਮ੍ਬਪੁਟਾਵृਤਃ ।। ੩੦੧.

ਧੁਨ, ਖੂਨ, ਸਾਸ ਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡਧਾਰੀ ਮਾਰਤੰਡ ਭੈਰਵ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੋਲ ਆਵਰਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।

ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ਪਞ੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਾ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਚ । ਸਿਨ੍ਦੂਰਾਰੁਣਮੀਸ਼ਾਨੇ ਵਾਮਾਰ੍ਦ੍ਧਦਯਿਤਂ ਰਵਿਂ ।। ੩੦੧.

ਪੰਜ ਛੋਟੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਲੰਬੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੰਧੂਰ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਹੈ, ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਹੈ।

ਆਗ੍ਨੇਯਾਦਿषੁ ਕੋਣੇषੁ ਕੁਜਮਨ੍ਦਾਹਿਕੇਤਵਃ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਵਦਾਦਿਤ੍ਯਮਾਰਾਧ੍ਯਾਰ੍ਘ੍ਯਪੁਰਃਸਰਂ ।। ੩੦੧.

ਅਗਨਿ ਆਦਿ ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ, ਬੁਧ, ਸ਼ਨੀ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਰੱਖੋ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਘ ਦਿੱਤਿਆਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।

ਕृਤਾਨ੍ਤਮੈਸ਼ੇ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਾਲ੍ਯਂ ਤੇਜਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਯ ਦੀਪਿਤਂ । ਰੋਚਨਾ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਵਾਰਿ ਰਕ੍ਤਾਗਨ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਤਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ।। ੩੦੧.

ਮੌਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਹਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਚਾਨਣ ਚੜ੍ਹਾਓ; ਪੀਲਾ ਰੰਗ, ਕੁੰਕੁਮ, ਪਾਣੀ, ਲਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਚਾਵਲ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰੋ।