ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇ ਦਦੇਨ੍ਮਧ੍ਯੇऽਹਨਿ ਧੂਪਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿषਾ । ਪਞ੍ਚਭਙ੍ਗੇਨ ਤਤ੍ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪਿਙ੍ਗਲਾਰ੍ਤ੍ਤਿਹृਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਧ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੀ ਨਾਲ ਧੂਪ ਕਰੋ; ਪੰਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਓ, ਚੌਥੀ ਗ੍ਰਹੀ ਪਿੰਗਲਾ ਦੀ ਪੀੜ ਹਟਾਓ।

ਤਨੁਃ ਸ਼ੀਤਾ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਃ ਸ਼ੋषਃ ਸ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਪਞ੍ਚਮੀ ਲਲਨਾ ਗਾਤ੍ਰਸਾਦਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋषਣਂ ।। ੨੯੯.

ਸਰੀਰ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੱਕਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਜੀਭ ਤੇ ਅੰਗ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਾਨਃ ਪੀਤਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਇਣੇ ਬਲਿਃ । षਣਅਮਾਸੇ ਪਙ੍ਕਜਾ ਚੇष੍ਟਾ ਰੋਦਨਂ ਵਿਕृਤਃ ਸ੍ਵਰਃ ।। ੨੯੯.

ਹੇਠਲੀ ਹਵਾ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਸਰੀਰ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਰੋਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਸੁਰਾਭਕ੍ਤਪੁष੍ਪਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰ੍ਬਲਿਃ । ਸਪ੍ਤਮੇ ਤੁ ਨਿਰਾਹਾਰਾ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਾਦਿਦਨ੍ਤਰੁਕ੍ ।। ੨੯੯.

ਮੱਛੀ, ਮਾਸ, ਸ਼ਰਾਬ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੀ ਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪਿष੍ਟਮਾਂਸਸੁਰਾਮਾਂਸੈਰ੍ਬਲਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਮੁਨਾष੍ਟਮੇ । ਵਿਸ੍ਫੋਟਸ਼ੋषਣਾਦ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨ੍ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਅਠਵੇਂ ਦਿਨ ਪਿਸੇ ਮਾਸ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛਾਲੇ, ਸੁੱਕਣ ਤੇ ਹੋਰ ਲਕੜਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਨਵਮੇ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣ੍ਯਾਰ੍ਤ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰੀ ਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਦਤਿ ਪਾਲਕਮ੍ । ਰੋਦਨਂ ਮਾਂਸਕੁਲ੍ਮਾषਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਕੇ ਬਲਿਃ ।। ੨੯੯.

ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੀਤ ਵਮਿਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਸ, ਦਾਲਾਂ, ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮੇ ਤਾਪਸੀ ਚੇष੍ਟਾ ਨਿਰਾਹਾਰੋਕ੍ਸ਼ਇਮੀਲਨਮ੍ । ਘਣ੍ਟਾ ਪਤਾਕਾ ਪਿष੍ਟੋਕ੍ਤਾ ਸੁਰਾਮਾਂਸਬਲਿਃ ਸਮੇ ।। ੨੯੯.

ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿਅਕਤੀ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੰਟੀ ਤੇ ਝੰਡਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਪਿਸੇ ਆਟੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਭੇਟ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਪੀੜਾ ਨੇਤ੍ਰਾਦ੍ਯਂ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨਮ੍ । ਚਞ੍ਚਲਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਤ੍ਰਾਸਾਦਿਕਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਗਿਆਰਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਾਰਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਚੰਜਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਹੈ।

ਬਲਿਃ ਪੂਰ੍ਵऽਥ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਕੁਲ੍ਮਾषਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਿਲਾਦਿਭਿਃ । ਯਾਤਨਾ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਬ੍ਦੇ ਯਾਤਨਂ ਰੋਦਨਾਦਿਕਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਦਾਲਾਂ, ਤਿਲ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ, ਰੋਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤਿਲਮਾਂਸਮਦ੍ਯਮਾਂਸੈਰ੍ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ । ਤृਤੀਯੇ ਰੋਦਨੀ ਕਮ੍ਪੋ ਰੋਦਨਂ ਰਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਕਂ ।। ੨੯੯.

ਤਿਲ, ਮਾਸ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਭੇਟ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰੋਣਾ, ਕੰਪਨ ਤੇ ਖੂਨ ਵਾਲਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁੜੌਦਨਂ ਤਿਲਾਪੂਪਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤਿਲਪਿष੍ਟਜਾ । ਤਿਲਸ੍ਨਾਨਂ ਪਞ੍ਚਪਤ੍ਰੈਰ੍ਧੂਪੋ ਰਾਜਫਲਤ੍ਵਚਾ ।। ੨੯੯.

ਗਾੜਾ ਚੌਲ, ਤਿਲ ਦੇ ਪੂਪ ਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਧੂਪ ਤੇ ਰਾਜਫਲ ਦੇ ਛਾਲ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਟਕਾਸ਼ੋਫੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਙ੍ਗਸਾਦਨਮ੍ । ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਤਿਲਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਧੂਪਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਚੌਥੇ ਸਾਲ ਗੱਲਾਂ ਫੂਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਛੀ, ਮਾਸ, ਤਿਲ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਞ੍ਚਲਾ ਪਞ੍ਚਮੇऽਬ੍ਦੇ ਤੁ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਾਸੋऽਙ੍ਗਸਾਦਨਮ੍ । ਮਾਂਸੌਦਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਲਿਰ੍ਮੇषਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇਣ ਧੂਪਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਚੰਜਲਤਾ, ਬੁਖਾਰ, ਡਰ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਸ ਚੌਲ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ ਤੇ ਮੇਢੇ ਦੇ ਸੀੰਗ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਲਾਸ਼ੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਟਬਿਲ੍ਵਦਲਾਮ੍ਬੁਧृਕ੍ । षष੍ਠੇऽਬ੍ਦੇ ਧਾਵਨੀਸ਼ੋषੋ ਵੈਰਸ੍ਯਂ੩ ਗਾਤ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ ਪਲਾਸ, ਉਦੁੰਬਰ, ਪੀਪਲ, ਬੜ ਤੇ ਬੈਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌੜ, ਸੁੱਕਣ, ਸੁਆਦ ਨਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਾਹੋਭਿਰ੍ਬਲਿਃ ਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਧੂਪਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਭਙ੍ਗਕੈਃ । ਸ੍ਪ੍ਤਮੇ ਯਮੁਨਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਵਚੋਹਾਸਰੋਦਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਸੱਤ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭੇਟ, ਧੂਪ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਭੰਗ ਨਾਲ। ਸੱਤਵੇਂ ਸਾਲ ਯਮੁਨਾ ਵਲੋਂ ਉਲਟੀ, ਬੇਤੁਕੀ ਬੋਲ, ਹਾਸਾ ਤੇ ਰੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਂਸਪਾਯਸਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਧੂਪਨਮ੍ । ਅष੍ਟਮੇ ਵਾ ਜਾਤਵੇਦਾ ਨਿਰਾਹਾਰਂ ਪ੍ਰਰੋਦਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਮਾਸ, ਖੀਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਧੂਪ। ਅਠਵੇਂ ਸਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣ ਦੇ ਰੋਦਾ ਹੈ।

ਕृਸ਼ਰਾਪੂਪਦਧ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਧੂਪਨਮ੍ । ਕਾਲਾਬ੍ਦੇ ਨਵਮੇ ਵਾਹ੍ਵੋਰਾਸ੍ਫੋਟੋ ਗਰ੍ਜਨਂ ਭਯਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਕਣਕਾ, ਪੂਪ, ਦਹੀਂ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਧੂਪ। ਨੌਵੇਂ ਸਾਲ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਛਾਲੇ, ਗਰਜਣਾ ਤੇ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਲਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕृਸ਼ਰਾਪੂਪਸ਼ਕ੍ਤੁਕੁਲ੍ਮਾਸਪਾਯਸੈਃ । ਦਸ਼ਮੇऽਬ੍ਦੇ ਕਲਹਂਸੀ ਦਾਹੋऽਙ੍ਗਕृਸ਼ਤਾ ਜ੍ਵਰਃ ।। ੨੯੯.

ਕਣਕਾ, ਪੂਪ, ਭੁੰਨਿਆ ਆਟਾ, ਦਾਲਾਂ ਤੇ ਖੀਰ ਦੀ ਭੇਟ। ਦਸਵੇਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲੀ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਪਤਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪੌਲਿਕਾਪੂਪਦਧ੍ਯਨ੍ਨੈਃ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਬਲਿਂ ਹਰੇਤ੍ । ਨਿਮ੍ਬਧੂਪਕੁष੍ਠਲੇਪ ਏਕਾਦਸ਼ਮਕੇ ਗ੍ਰਹੀ ।। ੨੯੯.

ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਪੌਲੀਕਾ ਪੂਪ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਚੌਲ ਨਾਲ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਰਵੇਂ ਸਾਲ ਨਿੰਬ ਦੀ ਧੂਪ ਤੇ ਕੁਸ਼ਟ ਦੀ ਲੇਪ ਪੀੜਤ ਲਈ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੇਵਦੂਤੀ ਨਿष੍ਠੁਰਵਾਕ੍ ਬਲਿਰ੍ਲੇਪਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ । ਬਲਿਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਸ੍ਵਾਸੋ ਬਲੀਰ੍ਲੇਪਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਦੇਵਦੂਤੀ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਸੰਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਹਵੇਂ ਦਿਨ 'ਸਵਾਸੋ' ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਸੰਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇ ਵਾਯਵੀ ਚ ਮੁਖਵਾਹ੍ਯਾਙ੍ਗਸਾਦਨਮ੍ । ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਨਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਲਿਃ ਪਞ੍ਚਦਲੈਃ ਸ੍ਨਪੇਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ 'ਵਾਯਵੀ' ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਕੇ ਸੰਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਚਾਵਲ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਮਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜੀਨਿਸ੍ਵਦਲੈਰ੍ਧੂਪੋ ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ । ਚੇष੍ਟਾ ਸ਼ੂਲਂ ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹੋ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸ਼ਾਦਿਕੈਰ੍ਬਲਿਃ ।। ੨੯੯.

ਚੌਦਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਜੀਨੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 'ਯਕਸ਼ਣੀ' ਨੂੰ ਸੰਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੁਭਨ, ਬੁਖਾਰ, ਜਲਣ, ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਆਦਿ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਨਾਨਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਛਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਮੁਣ੍ਡਿਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਕੇ । ਤਚ੍ਚੇष੍ਟਾਸृਕ੍‌ਸ਼੍ਰਵਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤृਚਿਕਿਤ੍ਸਨਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਤੇ ਰਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਾਨਰੀ षੋਡਸ਼ੀ ਭੂਮੌ ਪਤੇਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਦਾ ਜ੍ਵਰਃ । ਪਾਯਸਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਛੇਤੀ ਦਿਨ 'ਵਾਨਰੀ' ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਸ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਵਤੀ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੇ ਗਾਤ੍ਰੋਦ੍ਵੇਗਃ ਪ੍ਰਰੋਦਨਮ੍ । ਕੁਲ੍ਮਾषਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬਲਿਃ ਸ੍ਨਾਨਧੂਪਲੇਪਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਸਤਰਵੇਂ ਦਿਨ 'ਗੰਧਵਤੀ' ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਤੇ ਰੋਣਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਲਮਾਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਵਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਧੂਪ ਤੇ ਲੇਪ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤਿ ਚਾਮੁਣ੍ਡੇ ਮੁਞ੍ਚ ਮੁਞ੍ਚ ਬਲਿਂ ਬਾਲਿਕਾਂ ਵਾ । ਬਲਿਂ ਗृਹ੍ਣ ਗृਹ੍ਣ ਜਯ ਜਯ ਵਸ ਵਸ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਬਲਿਦਾਨੇऽਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਕृਤ੍ ਪਠ੍ਯਤੇ ਮਨੁਃ ।। ੨੯੯.

'ਓਮ, ਭਗਵਤੀ ਚਾਮੁੰਡਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਛੱਡੋ, ਛੱਡੋ, ਚਾਹੇ ਕੁੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡਾ; ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਲੈਓ, ਜਿੱਤੋ, ਜਿੱਤੋ, ਵੱਸੋ, ਵੱਸੋ। ਹਰ ਥਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਿਵਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦੋ ਗੌਰੀਲਕ੍ਸ਼ਅਮੀਰ੍ਗਣਆਦਯਃ । ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਚ ਜ੍ਵਰਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਚ ਕੁਮਾਰਕਮ੍ ।। ੨੯੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ, ਸਕੰਦ, ਗੌਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਗਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਤੁ ਦਣ੍ਡਿਸਾਜੇਸ਼ਪਾਵਕਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਃ । ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮਿਦਂ ਵੀਜਂ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੦੧.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਖਟ, ਦੰਡ, ਆਸਣ, ਅੱਗ ਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖ — ਇਹ ਬੀਜ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।