ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿषਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ਪਾਨਲੇਪਨੇਨਾਞ੍ਜਨਾਦਿਨਾ । ਸ਼ਿਰਿषਪੁष੍ਪਸ੍ਯ ਰਸਭਾਵਿਤਂ ਮਰਿਚਂ ਸਿਤਂ ।। ੨੯੭.

ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਫੁੱਲ ਦਾ ਰਸ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਚੀਨੀ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ, ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਮਲਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਨਨਸ੍ਯਾਞ੍ਚਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿषਂ ਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਕੋषਾਤਕੀਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ਿਰੀषਾਰ੍ਕਪਯੋਯੁਤਂ ।। ੨੯੭.

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂ ਮਲਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ, ਵਚ, ਹਿੰਗ, ਸ਼ੀਰੀਸ਼, ਅਰਕ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਕੁਟੁਤ੍ਰਯਂ ਸਮੇषਾਮ੍ਬੋ ਹਰੇਨ੍ਨਸ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿषਂ । ਰਾਮਠੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ਼ਰ੍ਵਾਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਂ ਨਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿषਾਪਹਂ ।। ੨੯੭.

ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਮਠਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਬਲਾਗ੍ਨਿਕਨ੍ਦ੍ਰੋਣਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇਵਿਕਾ ਸਹਾ । ਤਦ੍ਰਸਾਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਵਿषਾਪਹਂ ।। ੨੯੭.

ਇੰਦ੍ਰਬਲਾ, ਅਗਨਿਕੰਦ, ਰੋਹਣੀ, ਤੁਲਸੀ, ਦੇਵਿਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਂ ਕृष੍ਣਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰੀषਸ੍ਯ ਵਿषਾਪਹਂ ।। ੨੯੭.

ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗ, ਕਾਲੀ ਪੰਜਮੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਗੋਨਸਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਞ੍ਚ ਵਸ਼ਿष੍ਠ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ । ਹ੍ਰੀਁ ਹ੍ਰੀਁ ਅਮਲਪਕ੍ਸ਼ਿ ਸ੍ਵਾਹਾ ੨੯੮.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਗਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਥੇਰਾਪੀ ਸੁਣੋ। ਹਰੀ ਹਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਛੀ, ਸਵਾਹਾ।

ਲਸ਼ੁਨਂ ਰਾਮਠਫ੍ਲਂ ਕੁष੍ਠਾਗ੍ਨਿਵ੍ਯੋषਕਂ ਵਿषੇ । ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਗਵ੍ਯਘृਤਂ ਪਕ੍ਸ਼ਂ ਪੀਤ੍ਵਾऽਹਿਜੇ ਵਿषੇ ।। ੨੯੮.

ਲਸਣ, ਰਾਮਠਾ ਫਲ, ਕੁਸ਼ਠ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਵਯੋਸ਼ਾ—ਜ਼ਹਿਰ ਲਈ; ਸਨੁਹੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ—ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿਲਾਓ।

ਅਥ ਰਾਜਿਲਦष੍ਟੇ ਚ ਪੇਯਾ ਕृष੍ਣਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾ । ਆਜ੍ਯਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸ਼ਕृਤ੍ਤੋਯਂ ਪੁਰੀਤਤ੍ਯਾ ਵਿषਾਪਹਂ ।। ੨੯੮.

ਰਾਜਿਲਾ ਦੇ ਡਸਣ ਲਈ, ਕਾਲਾ ਚਣਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ ਵਾਲੀ ਖਿਚੜੀ ਦਿਓ; ਘੀ, ਸ਼ਹਦ, ਗੋਮੂਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰੀਤਤਿਆ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਕृष੍ਣਾਖਣ੍ਡਦੁਗ੍ਧਾਜ੍ਯਂ ਪਾਤਵ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਂ । ਵ੍ਯੋषਂ ਪਿਚ੍ਛਂ ਵਿਡਾਲਾਸ੍ਥਿ ਨਕੁਲਾਙ੍ਗਰੁਹੈਃ ਸਮੈਃ ।। ੨੯੮.

ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਅਣਮਥਿਆ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਆਖਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਦ ਦਿਓ; ਵਯੋਸ਼ਾ, ਪੰਛੀ ਦੀ ਪੰਖ, ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਦੇ ਅੰਗ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰ੍ਮ੍ਮੇषਦੁਗ੍ਧਾਕ੍ਤੈਰ੍ਧੂਪਃ ਸਰ੍ਵਵਿषਾਪਹਃ । ਰੋਮਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਕਾਕੋਲਵਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਲਸ਼ੁਨਂ ਸਮਂ ।। ੨੯੮.

ਭੇਡ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਚੂਰਨ ਦੀ ਧੂਪ, ਸਾਰਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਲਸਣ, ਰੋਮਨਿਰਗੁੰਡਿਕਾ ਅਤੇ ਕੋਲਾ ਦੇ ਪੱਤੇ ਸਮੇਤ।

ਮੁਨਿਪਤ੍ਰੈਃ ਕृਤਸ੍ਵੇਦਂ ਦष੍ਟਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਪਾਚਿਤੈਃ । ਮੂषਿਕਾਃ षੋਡਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਸਙ੍ਕਾਰ੍ਪਾਸਕਜਮ੍ਪਿਵੇਤ੍ ।। ੨੯੮.

ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵੈਦ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਡਸਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਜੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ; ਸੋਲਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਚੂਹੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸੰਕਾ, ਅਰਪਾਸਕਾ ਅਤੇ ਜਾਮ ਪਿਲਾਓ।

ਸਤੈਲਂ ਮੂषਿਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਘ੍ਨਂ ਫਲਿਨੀਕੁਸੁਮਨ੍ਤਥਾ । ਸਨਾਗਰਗੁਡਮ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿषਾਰੋਚਕਾਪਹਂ ।। ੨੯੮.

ਤੇਲ ਸਮੇਤ, ਚੂਹੇ ਦੇ ਡਸਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਲਿਨੀ ਅਤੇ ਕੁਸੁਮ, ਨਾਗਰ ਅਤੇ ਗੁੜ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਮੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਭੂਤਾ ਲੂਤਾਵਿषਹਰੋ ਗਣਃ । ਪਦ੍ਮਕਂ ਪਾਟਲੀ ਕੁष੍ਠਂ ਨਤਮੂਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਂ ।। ੨੯੮.

ਵੀਹ ਥੇਰਾਪੀਆਂ ਹਨ; ਲੂਤਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ: ਪਦਮਕਾ, ਪਾਟਲੀ, ਕੁਸ਼ਠ, ਨਤਾ, ਉਸ਼ੀਰਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਸ਼ਾਰਿਵਾ ਸ਼ੇਲੁ ਲੂਤਾਰ੍ਤ੍ਤਂ ਸੇਚਯੇਜ੍ਜਲੈਃ । ਗੁਞ੍ਜਾਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਕਙ੍ਕੋਲਪਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਂ ।। ੨੯੮.

ਨਿਰਗੁੰਡੀਆ, ਸ਼ਾਰਿਵਾ, ਸ਼ੇਲੂ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ ਲੂਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ; ਗੂੰਜਾ, ਨਿਰਗੁੰਡਿਕਾ, ਕੋਲਾ ਪੱਤਾ, ਸੁੰਠ ਅਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾ।

ਕਰਞ੍ਜਾਸ੍ਥਿ ਚ ਤਤ੍ਪਙ੍ਕੈਃ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਹਰਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾ ਵ੍ਯੋषਪੁष੍ਪਂ ਸ਼ਿਰੀषਕੌਮੁਦਂ ।। ੨੯੮.

ਕਰੰਜ ਦੀ ਹੱਡੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੇਸਟ ਨਾਲ, ਬਿਚੂ ਦੇ ਡਸਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਸੁਣੋ: ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਵਯੋਸ਼ਾ, ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕਮੁਦਾ।

ਸਂਯੋਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਯੋਗਾ ਲੇਪਾਦੌ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਪਹਾਃ ।। ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਚਿਵਿ ਛਿਨ੍ਦ ਕਿਰਿ ਭਿਨ੍ਦ ਖਙ੍ਗੇਨ ਛੇਦਯ ਸ਼ੁਲੇਨ ਭੇਦਯ ਚਕ੍ਰੇਣ ਦਾਰਯ ਓਂ ਹ੍ਰੂਁ ਫਟ੍ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੋ ਦੇਯੋ ਗਰ੍ਦ੍ਧਭਾਦੀਨ੍ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ ।। ੨੯੮.

ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬਿਛੂ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓṃ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ: ਕੱਟੋ, ਵੱਖ ਕਰੋ, ਚੀਰੋ, ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢੋ, ਬਰਛੀ ਨਾਲ ਛੇਦੋ, ਚਕਰ ਨਾਲ ਫਾੜੋ—ਓṃ ਹ੍ਰੂṃ ਫਟ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰ ਕੇ, ਇਹ ਦਵਾਈ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗਧੇ ਆਦਿ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲੋਸ਼ੀਰਮੁਸ੍ਤਾਮ੍ਬੁਮਾਂਸੀਪਦ੍ਮਕਚਨ੍ਦਨਂ । ਅਜਾਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਪਾਨਾਦੇਰ੍ਗਰ੍ਦ੍ਧਭਾਦੇਰ੍ਵਿषਂ ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੯੮.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਉਸ਼ੀਰਾ, ਮੁਸਤ, ਪਾਣੀ, ਮਾਂਸੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗਧੇ ਆਦਿ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਹਰੇਤ੍ ਸ਼ਿਰੀषਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯੋषਂ ਸ਼ਤਪਦੀਵਿषਂ । ਸਕਨ੍ਧਰਂ ਸ਼ਿਰੀषਾਸ੍ਥਿ ਹਰੇਦੁਨ੍ਦੂਰਜਂ ਵਿषਂ ।। ੨੯੮.

ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਵਿਓਸ਼ਾ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੌਪੈਰੀ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੀ ਡੰਡੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚੂਹੇ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯੋषਂ ਸਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਣ੍ਡੀਤਮੂਲਮਸ੍ਯ ਵਿषਂ ਹਰੇਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ਾਰਵ੍ਯੋषਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਵਿਡਙ੍ਗਂ ਸੈਨ੍ਧਵਨ੍ਨਤਂ ।। ੨੯੮.

ਵਿਓਸ਼ਾ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਗੋਲੇ ਬਣਾਕੇ, ਇਹ ਜ਼ਹਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਾਰ, ਵਿਓਸ਼ਾ, ਵਚ, ਹਿੰਗ, ਵਿਡੰਗ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ।

ਅਮ੍ਬष੍ਠਾਤਿਬਲਾਕੁष੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਕੀਟਵਿषਂ ਹਰੇਤ੍ । ਯष੍ਟਿਵ੍ਯੋषਗੁਡਕ੍ਸ਼ੀਰਯੋਗਾਃ ਸ਼ੁਨੋ ਵਿषਾਪਹਃ ।। ੨੯੮.

ਅੰਬਸਟ, ਅਤਿਬਲਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ ਸਾਰੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਸ਼ਟੀ, ਵਿਓਸ਼ਾ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦਵਾਈ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਓਂ ਸੁਭਦ੍ਰਾਯੈ ਨਮਃ ਓਂ ਸੁਪ੍ਰਭਾਯੈ ਨਮਃ । ਯਾਨ੍ਯੌषਧਾਨਿ ਗृਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਦਾਨੇਨ ਵਿਨਾ ਜਨੈਃ ।। ੨੯੮.

ਓṃ ਸੁਭਦਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਓṃ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਸਮਝਦੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—

ਤੇषਾਂ ਵੀਜਨ੍ਤ੍ਵਯਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਵ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਨਾਮ੍ । ਤਾਮ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋषਧੀਮ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਯਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਮੁष੍ਟਿਨਾ ।। ੨੯੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਜਾਂ ਤੂੰ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਐਸਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੋਢੀ ਨਾਲ ਜੌ ਪਾ ਦੇ।

ਦਸ਼ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਿਦਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤਦੌषਧਂ । ਤ੍ਵਾਮੁਦ੍ਧਰਾਮ੍ਯੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਮਨੇਨੈਵ ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੨੯੮.

ਇਹ ਮੰਤਰ ਦਸ ਵਾਰੀ ਜਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਖਾ ਲੈ।

ਨਮਃ ਪੁਰੁषਸਿਂਹਾਯ ਨਮੋ ਗੋਪਾਲਕਾਯ ਚ । ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਭਿਜਾਨਾਤਿ ਰਣੇ ਕृष੍ਣਪਰਾਜਯਂ ।। ੨੯੮.

ਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਗੋਪਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤੇਨ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੇਨ ਅਗਦੋ ਮੇऽਸ੍ਤੁ ਸਿਧ੍ਯਤੁ ।। ਨਮੋ ਵੈਦੂਰ੍ਯ੍ਯਮਾਤੇ ਤਨ੍ਨ ਰਕ੍ਸ਼ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਵਿषੇਭ੍ਯੋ ਗੌਰਿ ਗਾਨ੍ਧਾਰਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲਿ ਮਾਤਙ੍ਗਿਨਿ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹਰਿਮਾਯੇ । ਔषਧਾਦੌ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਵਿषੇ ।। ੨੯੮.

ਇਸ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਦਵਾਈ ਸਫਲ ਹੋਵੇ। ਵੈਦੂਰਿਆ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜ਼ਹਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ—ਗੌਰੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਚੰਡਾਲੀ, ਮਾਤੰਗਿਨੀ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਹਰੀਮਾਇਆ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਅਡਿੱਠ ਜ਼ਹਰ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਜ੍ਵਾਲੇ ਪਦ੍ਮਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਵਿਤਂ । ਪਾਯਯੇਤ੍ਸਘृਤਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਵਿषਞ੍ਚੇਤ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ।। ੨੯੮.

ਜਦੋਂ ਜ਼ਹਰ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਠੰਢ ਕੀਤਾ ਕਮਲ, ਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਜ਼ਹਰ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਬਾਲਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬਾਲਾਦਿਗ੍ਰਹਮਰ੍ਦ੍ਦਨਂ । ਅਥ ਜਾਤਦਿਨੇ ਵਤ੍ਸਂ ਗ੍ਰਹੀ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪਾਪਿਨੀ ।। ੨੯੯.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਵੈਰੀ ਗ੍ਰਹੀ ਨਾਂ ਦੀ ਭੂਤਣੀ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਗਾਤ੍ਰੋਦ੍ਵੇਗੋ ਨਿਰਾਹਾਰੋ ਨਾਨਾਗ੍ਰੀਵਾਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ । ਤਚ੍ਚੇष੍ਟਿਤਮਿਦਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤृਣਾਞ੍ਚ ਬਲਂ ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੯੯.

ਸਰੀਰ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ, ਖਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ, ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋੜਨਾ—ਇਹ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਸੁਰਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਗਨ੍ਧਸ੍ਰਗ੍ਧੂਪਦੀਪਕੈਃ । ਲਿਮ੍ਪੇਚ੍ਚ ਧਾਤਕੀਲੋਧ੍ਰਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਤਾਲਚਨ੍ਦਨੈਃ ।। ੨੯੯.

ਮੱਛੀ, ਮਾਸ, ਸ਼ਰਾਬ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ, ਧਾਤਕੀ, ਲੋਧਰ, ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।