ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ऋਗ੍‌ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤ੍ਰਿਜਗਤੀ ਤृਤੀਯਾ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਬੇਵ ਚ । ਅਨੁष੍ਟੁਭੋ ਯਜੁਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਆਰ੍ਯੋਭਿਜ੍ਞਃ ਸੁਸਿਦ੍ਧਿਭਾਕ੍ ।। ੨੯੬.

ਦੂਜਾ ਮੰਤ੍ਰ 'ਰਿਗ' ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਿੰਨ 'ਜਗਤੀ' ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਜਾ 'ਤ੍ਰਿ਷ਟੁਭ' ਵਿੱਚ। ਯਜੁਸ ਦੇ ਤਿੰਨ 'ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ' ਵਿੱਚ ਹਨ; ਜੋ ਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੋਹਨੇਨਾਪਿ ਵਿषਵ੍ਯਾਧ੍ਯਰਿਮਰ੍ਦ੍ਦਨਂ । ਇਁ ਸ਼੍ਰੀਁ ਹ੍ਰੀਁ ਹ੍ਰੈਁ ਹੂਁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੋਹਨਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ ਨਮਃ ।। ੨੯੬.

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼, ਰੋਗ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: 'ਇੰ, ਸ਼੍ਰੀਂ, ਹ੍ਰੀਂ, ਹ੍ਰੈੰ, ਹੂੰ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'

ਓਂ ਹਂ ਇਁ ਉਗ੍ਰਵੀਰਂ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਂ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਂ । ਨृਸਿਂਹਂ ਭੀषਣਂ ਭਦ੍ਰਂ ਮृਤ੍ਯੁਮृਤ੍ਯੁਨ੍ਨਮਾਮ੍ਯਹਂ ।। ੨੯੬.

ਓਮ ਹੰ ਇੰ—ਉਗਰ ਵੀਰ, ਮਹਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਨਰਸਿੰਹ, ਭੀਸ਼ਣ, ਭਦ੍ਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਮੌਤ—ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਅਯਮੇਵ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰੌ ਵਿषਵ੍ਯਾਧਿਵਿਮਰ੍ਦ੍ਦਨੌ ।। ੨੯੬.

ਇਹ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੁਬ੍ਜਿਕਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਗੌਰੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ ਵਿषਹਾਰਿਣੀ । ਪ੍ਰਸਾਦਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵਿषਹृਦਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂ ।। ੨੯੬.

ਕੁਬਜਿਕਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਗੌਰੀ, ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ, ਵਿਸਹਾਰੀਣੀ—ਕਿਰਪਾ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੁ ਤੇ ਸਿਹਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸੌਰੋ ਵਿਨਾਯਕਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਰੁਦ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸਦਾਖਿਲਾਃ ।। ੨੯੬.

ਸੂਰਜ ਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।

ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਵੀਜਃ ਕृष੍ਣਚਕ੍ਰਾਙ੍ਗਪਞ੍ਚਕਃ । ਗੋਪੀਜਨਵਲ੍ਲਭਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ ।। ੨੯੭.

ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਕਾਲੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਗੋਪੀ ਜਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ 'ਸਵਾਹਾ' ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਇਕ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਪ੍ਰੇਤਾਧਿਪਤਯੇ ਗੁਤ੍ਤ੍ਵ ਗਰ੍ਜ੍ਜ ਭ੍ਰਾਮਯ ਮੁਞ੍ਚ ਮੁਹ੍ਯ ਕਟ ਆਵਿਸ਼ ਸੁਵਰ੍ਣਪਤਙ੍ਗ ਰੁਦ੍ਰੋ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ ਠ । ਪਾਤਾਲਕ੍ਸ਼ੋਭਮਨ੍ਤ੍ਰੋਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਣਾਦ੍ਵਿषਨਾਸ਼ਨਃ । ਦਂਸ਼ਕਾਹਿਦਂਸ਼ੇ ਸਦ੍ਯੋ ਦष੍ਟਃ ਕਾष੍ਠਸ਼ਿਲਾਦਿਨਾ ।। ੨੯੭.

ਓਮ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨਮਸਕਾਰ। ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਗਰਜ, ਘੁੰਮ, ਛੱਡ, ਭੁੱਲਾ, ਬੰਨ੍ਹ, ਦਾਖਲ ਹੋ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਹੁਕਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਠ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਲਈ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਸੱਪ ਜਾਂ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਦੇ ਡਸਣ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿषਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਦਹੇਦ੍ਦਂਸ਼ਂ ਜ੍ਵਾਲਕੋਕਨਦਾਦਿਨਾ । ਸ਼ਿਰੀषਵੀਜਪੁष੍ਪਾਰ੍ਕਕ੍ਸ਼ੀਰਵੀਜਕਟੁਤ੍ਰਯਂ ।। ੨੯੭.

ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਡਸਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕੋਕਨਾਦਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਾੜੋ; ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਬੀਜ, ਫੁੱਲ, ਅਰਕ ਅਤੇ ਦੁੱਧ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਰਤੋ।

ਵਿषਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ਪਾਨਲੇਪਨੇਨਾਞ੍ਜਨਾਦਿਨਾ । ਸ਼ਿਰਿषਪੁष੍ਪਸ੍ਯ ਰਸਭਾਵਿਤਂ ਮਰਿਚਂ ਸਿਤਂ ।। ੨੯੭.

ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਫੁੱਲ ਦਾ ਰਸ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਚੀਨੀ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ, ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਮਲਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਨਨਸ੍ਯਾਞ੍ਚਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿषਂ ਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਕੋषਾਤਕੀਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ਿਰੀषਾਰ੍ਕਪਯੋਯੁਤਂ ।। ੨੯੭.

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂ ਮਲਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ, ਵਚ, ਹਿੰਗ, ਸ਼ੀਰੀਸ਼, ਅਰਕ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਕੁਟੁਤ੍ਰਯਂ ਸਮੇषਾਮ੍ਬੋ ਹਰੇਨ੍ਨਸ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿषਂ । ਰਾਮਠੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ਼ਰ੍ਵਾਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਂ ਨਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿषਾਪਹਂ ।। ੨੯੭.

ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਮਠਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਬਲਾਗ੍ਨਿਕਨ੍ਦ੍ਰੋਣਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇਵਿਕਾ ਸਹਾ । ਤਦ੍ਰਸਾਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਵਿषਾਪਹਂ ।। ੨੯੭.

ਇੰਦ੍ਰਬਲਾ, ਅਗਨਿਕੰਦ, ਰੋਹਣੀ, ਤੁਲਸੀ, ਦੇਵਿਕਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਂ ਕृष੍ਣਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰੀषਸ੍ਯ ਵਿषਾਪਹਂ ।। ੨੯੭.

ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗ, ਕਾਲੀ ਪੰਜਮੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਗੋਨਸਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਞ੍ਚ ਵਸ਼ਿष੍ਠ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ । ਹ੍ਰੀਁ ਹ੍ਰੀਁ ਅਮਲਪਕ੍ਸ਼ਿ ਸ੍ਵਾਹਾ ੨੯੮.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਗਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਥੇਰਾਪੀ ਸੁਣੋ। ਹਰੀ ਹਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਛੀ, ਸਵਾਹਾ।

ਲਸ਼ੁਨਂ ਰਾਮਠਫ੍ਲਂ ਕੁष੍ਠਾਗ੍ਨਿਵ੍ਯੋषਕਂ ਵਿषੇ । ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਗਵ੍ਯਘृਤਂ ਪਕ੍ਸ਼ਂ ਪੀਤ੍ਵਾऽਹਿਜੇ ਵਿषੇ ।। ੨੯੮.

ਲਸਣ, ਰਾਮਠਾ ਫਲ, ਕੁਸ਼ਠ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਵਯੋਸ਼ਾ—ਜ਼ਹਿਰ ਲਈ; ਸਨੁਹੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ—ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿਲਾਓ।

ਅਥ ਰਾਜਿਲਦष੍ਟੇ ਚ ਪੇਯਾ ਕृष੍ਣਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾ । ਆਜ੍ਯਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸ਼ਕृਤ੍ਤੋਯਂ ਪੁਰੀਤਤ੍ਯਾ ਵਿषਾਪਹਂ ।। ੨੯੮.

ਰਾਜਿਲਾ ਦੇ ਡਸਣ ਲਈ, ਕਾਲਾ ਚਣਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ ਵਾਲੀ ਖਿਚੜੀ ਦਿਓ; ਘੀ, ਸ਼ਹਦ, ਗੋਮੂਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰੀਤਤਿਆ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਕृष੍ਣਾਖਣ੍ਡਦੁਗ੍ਧਾਜ੍ਯਂ ਪਾਤਵ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਂ । ਵ੍ਯੋषਂ ਪਿਚ੍ਛਂ ਵਿਡਾਲਾਸ੍ਥਿ ਨਕੁਲਾਙ੍ਗਰੁਹੈਃ ਸਮੈਃ ।। ੨੯੮.

ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਅਣਮਥਿਆ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਆਖਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਦ ਦਿਓ; ਵਯੋਸ਼ਾ, ਪੰਛੀ ਦੀ ਪੰਖ, ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਦੇ ਅੰਗ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰ੍ਮ੍ਮੇषਦੁਗ੍ਧਾਕ੍ਤੈਰ੍ਧੂਪਃ ਸਰ੍ਵਵਿषਾਪਹਃ । ਰੋਮਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਕਾਕੋਲਵਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਲਸ਼ੁਨਂ ਸਮਂ ।। ੨੯੮.

ਭੇਡ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਚੂਰਨ ਦੀ ਧੂਪ, ਸਾਰਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਲਸਣ, ਰੋਮਨਿਰਗੁੰਡਿਕਾ ਅਤੇ ਕੋਲਾ ਦੇ ਪੱਤੇ ਸਮੇਤ।

ਮੁਨਿਪਤ੍ਰੈਃ ਕृਤਸ੍ਵੇਦਂ ਦष੍ਟਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਪਾਚਿਤੈਃ । ਮੂषਿਕਾਃ षੋਡਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਸਙ੍ਕਾਰ੍ਪਾਸਕਜਮ੍ਪਿਵੇਤ੍ ।। ੨੯੮.

ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵੈਦ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਡਸਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਜੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ; ਸੋਲਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਚੂਹੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸੰਕਾ, ਅਰਪਾਸਕਾ ਅਤੇ ਜਾਮ ਪਿਲਾਓ।

ਸਤੈਲਂ ਮੂषਿਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਘ੍ਨਂ ਫਲਿਨੀਕੁਸੁਮਨ੍ਤਥਾ । ਸਨਾਗਰਗੁਡਮ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿषਾਰੋਚਕਾਪਹਂ ।। ੨੯੮.

ਤੇਲ ਸਮੇਤ, ਚੂਹੇ ਦੇ ਡਸਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਲਿਨੀ ਅਤੇ ਕੁਸੁਮ, ਨਾਗਰ ਅਤੇ ਗੁੜ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਮੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਭੂਤਾ ਲੂਤਾਵਿषਹਰੋ ਗਣਃ । ਪਦ੍ਮਕਂ ਪਾਟਲੀ ਕੁष੍ਠਂ ਨਤਮੂਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਂ ।। ੨੯੮.

ਵੀਹ ਥੇਰਾਪੀਆਂ ਹਨ; ਲੂਤਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ: ਪਦਮਕਾ, ਪਾਟਲੀ, ਕੁਸ਼ਠ, ਨਤਾ, ਉਸ਼ੀਰਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਸ਼ਾਰਿਵਾ ਸ਼ੇਲੁ ਲੂਤਾਰ੍ਤ੍ਤਂ ਸੇਚਯੇਜ੍ਜਲੈਃ । ਗੁਞ੍ਜਾਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡਿਕਙ੍ਕੋਲਪਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਂ ।। ੨੯੮.

ਨਿਰਗੁੰਡੀਆ, ਸ਼ਾਰਿਵਾ, ਸ਼ੇਲੂ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ ਲੂਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ; ਗੂੰਜਾ, ਨਿਰਗੁੰਡਿਕਾ, ਕੋਲਾ ਪੱਤਾ, ਸੁੰਠ ਅਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾ।

ਕਰਞ੍ਜਾਸ੍ਥਿ ਚ ਤਤ੍ਪਙ੍ਕੈਃ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਹਰਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾ ਵ੍ਯੋषਪੁष੍ਪਂ ਸ਼ਿਰੀषਕੌਮੁਦਂ ।। ੨੯੮.

ਕਰੰਜ ਦੀ ਹੱਡੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੇਸਟ ਨਾਲ, ਬਿਚੂ ਦੇ ਡਸਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਸੁਣੋ: ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਵਯੋਸ਼ਾ, ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕਮੁਦਾ।

ਸਂਯੋਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਯੋਗਾ ਲੇਪਾਦੌ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਪਹਾਃ ।। ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਚਿਵਿ ਛਿਨ੍ਦ ਕਿਰਿ ਭਿਨ੍ਦ ਖਙ੍ਗੇਨ ਛੇਦਯ ਸ਼ੁਲੇਨ ਭੇਦਯ ਚਕ੍ਰੇਣ ਦਾਰਯ ਓਂ ਹ੍ਰੂਁ ਫਟ੍ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੋ ਦੇਯੋ ਗਰ੍ਦ੍ਧਭਾਦੀਨ੍ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ ।। ੨੯੮.

ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬਿਛੂ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓṃ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ: ਕੱਟੋ, ਵੱਖ ਕਰੋ, ਚੀਰੋ, ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢੋ, ਬਰਛੀ ਨਾਲ ਛੇਦੋ, ਚਕਰ ਨਾਲ ਫਾੜੋ—ਓṃ ਹ੍ਰੂṃ ਫਟ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰ ਕੇ, ਇਹ ਦਵਾਈ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗਧੇ ਆਦਿ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲੋਸ਼ੀਰਮੁਸ੍ਤਾਮ੍ਬੁਮਾਂਸੀਪਦ੍ਮਕਚਨ੍ਦਨਂ । ਅਜਾਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਪਾਨਾਦੇਰ੍ਗਰ੍ਦ੍ਧਭਾਦੇਰ੍ਵਿषਂ ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੯੮.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਉਸ਼ੀਰਾ, ਮੁਸਤ, ਪਾਣੀ, ਮਾਂਸੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗਧੇ ਆਦਿ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਹਰੇਤ੍ ਸ਼ਿਰੀषਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯੋषਂ ਸ਼ਤਪਦੀਵਿषਂ । ਸਕਨ੍ਧਰਂ ਸ਼ਿਰੀषਾਸ੍ਥਿ ਹਰੇਦੁਨ੍ਦੂਰਜਂ ਵਿषਂ ।। ੨੯੮.

ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਵਿਓਸ਼ਾ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੌਪੈਰੀ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੀ ਡੰਡੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚੂਹੇ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯੋषਂ ਸਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਣ੍ਡੀਤਮੂਲਮਸ੍ਯ ਵਿषਂ ਹਰੇਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ਾਰਵ੍ਯੋषਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਵਿਡਙ੍ਗਂ ਸੈਨ੍ਧਵਨ੍ਨਤਂ ।। ੨੯੮.

ਵਿਓਸ਼ਾ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਗੋਲੇ ਬਣਾਕੇ, ਇਹ ਜ਼ਹਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਾਰ, ਵਿਓਸ਼ਾ, ਵਚ, ਹਿੰਗ, ਵਿਡੰਗ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ।