ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਪਦ੍ਵਾਰਗਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਮਾਦੀ ਭੂਗਤੇਕ੍ਸ਼੍ਣਃ । ਵਿਵਰ੍ਣਵਾਸਾਃ ਪਾਸ਼ਾਦਿਹਸ੍ਤੋ ਗਦਗਦਵਰ੍ਣਭਾਕ੍ ।। ੨੯੪.

ਗਲਤ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ, ਲਾਪਰਵਾਹ, ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਤੇਜ਼, ਮਲਿਨ ਕਪੜਾ ਪਹਿਨੇ, ਫੰਨ੍ਹਾ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ, ਹੌਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ।

ਸ਼ੁष੍ਕਕਾष੍ਠਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਖਿਨ੍ਨਸ੍ਤਿਲਾਕ੍ਤਕਕਰਾਂਸ਼ੁਕਃ । ਆਰ੍ਦ੍ਰਵਾਸਾਃ ਕृष੍ਣਾਰਕ੍ਤਪੁष੍ਪਯੁਕ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਃ ।। ੨੯੪.

ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਥੱਕਿਆ, ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਹੱਥ ਲਗੇ, ਗਿੱਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਵਾਲੇ ਵਾਲ।

ਕੁਚਮਰ੍ਦੀਂ ਨਖਚ੍ਛੇਦੀ ਗੁਦਸ੍ਪृਕ੍ ਪਾਦਲੇਖਕਃ । ਕੇਸ਼ਮੁਞ੍ਚੀ ਤृਣਚ੍ਛੇਦੀ ਦੁष੍ਟਾ ਦੂਤਾਸ੍ਤਥੈਕਸ਼ਃ ।। ੨੯੪.

ਜੋ ਛਾਤੀ ਦਬਾਉਂਦਾ, ਨਖ ਕੱਟਦਾ, ਪਿਛਵਾਡਾ ਛੂਹਦਾ, ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਂਦਾ, ਵਾਲ ਖੋਲ੍ਹਦਾ, ਘਾਹ ਕੱਟਦਾ—ਇਹ ਦੂਤ ਬੁਰੇ ਹੁੰਦੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।

ਇੜਾਨ੍ਯਾ ਵਾ ਵਹੇਦ੍‌ਦ੍ਵੇਧਾ ਯਦਿ ਦੂਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਨਃ । ਆਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁष੍ਟਯਾਸ੍ਮਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਨ੍ਨਪੁਂਸਕਾਨ੍ ।। ੨੯੪.

ਜੇ ਦੂਤ ਜਾਂ ਆਪ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਲਾਠੀ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਨਤੀਜਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ: ਮਹਿਲਾ, ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਨਪੁੰਸਕ।

ਦੂਤਃ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਯਦ੍‌ਗਾਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਂਸ਼ਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ । ਦੂਤਾਙ੍‌ਘ੍ਰਿਚਲਨਂ ਦੁष੍ਟਮੁਤ੍ਥਿਤਿਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੨੯੪.

ਜਿੱਥੇ ਦੂਤ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ, ਉਥੇ ਡੰਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਦੂਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦੀ, ਬਿਨਾ ਹਿਲੇ ਉਠਣਾ ਸ਼ੁਭ।

ਜੀਵਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ਼ੁਭੋ ਦੂਤੋ ਦੁष੍ਟੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮਾਗਤਃ । ਜੀਵੋ ਗਤਾਗਤੈਰ੍ਦੁष੍ਟਃ ਸ਼ੁਭੋ ਦੂਤਨਿਵੇਦਨੇ ।। ੨੯੪.

ਜੀਵ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੂਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਅਸ਼ੁਭ। ਜੀਵ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅਸ਼ੁਭ, ਪਰ ਦੂਤ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਸ਼ੁਭ।

ਦ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ ਪ੍ਰਦੁष੍ਟਾ ਸਾ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਮਜਾਰ੍ਦ੍ਧਨਿਨ੍ਦਿਤਾ । ਵਿਭਕ੍ਤੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਾਨ੍ਤੈਰ੍ਵਿषੈਰ੍ਨਿਰ੍ਵ੍ਵਿषਕਾਲਤਾ ।। ੨੯੪.

ਦੂਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਦੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਵੰਡ, ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਜ਼ਹਿਰ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ।

ਆਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਰੈਸ਼੍ਚ ਕਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਗੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਲਿਪਿਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ । ਸ੍ਵਰਜੋ ਵਸੁਮਾਨ੍ਵਰ੍ਗੀ ਇਤਿਕ੍ਸ਼ੇਪਾ ਚ ਮਾਤृਕਾ ।। ੨੯੪.

ਪਹਿਲੇ ਸੁਰ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅੰਜਨ ਨਾਲ ਲਿਪੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ; ਸੁਰ, ਰਜ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਸਮੂਹ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਾਤਾਗ੍ਨੀਨ੍ਦ੍ਰਜਲਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਰ੍ਗੇषੁ ਚ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਨਪੁਂਸਕਾਃ ਪਞ੍ਚਮਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਵਰਾਃ ਸ਼ਕ੍ਰਾਮ੍ਬੁਯੋਨਯਃ ।। ੨੯੪.

ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਇੰਦਰ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਚਾਰ ਸਮੂਹ ਹਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਨਪੁੰਸਕ, ਸੁਰ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਤਪੰਨ।

ਦੁष੍ਟੌ ਦੂਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍‌ਪਾਦੌ ਵਾਤਗ੍ਨੀ ਮਧ੍ਯਮੋ ਹਰਿਃ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਵਾਰੁਣਾ ਵਰ੍ਣਾ ਅਤਿਦੁष੍ਟਾ ਨਪੁਂਸਕਾਃ ।। ੨੯੪.

ਦੂਤ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਪੈਰ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ; ਵਿਚਕਾਰ ਹਰੀ, ਸ਼ੁਭ ਵਾਰੁਣ ਰੰਗ ਦੇ; ਬਹੁਤ ਅਸ਼ੁਭ ਨਪੁੰਸਕ।

ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਙ੍ਗਲਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਗਰ੍ਜ੍ਜਿਤਂ ਮੇਘਹਸ੍ਤਿਨੋਃ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਫਲੇ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾਮਸ੍ਯ ਚ ਰੁਤਂ ਜਿਤਂ ।। ੨੯੪.

ਰਵਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਗੱਜਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦੀ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਣਾ, ਦਰੱਖਤ 'ਤੇ ਫਲ, ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੋਲਾ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁਭਾ ਗੀਤਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਃ ਸ੍ਯੁਰੀਦृਸ਼ਂ ਸ੍ਯਾਦਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਅਨਰ੍ਥਗੀਰਥਾਕ੍ਰਨ੍ਦੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵਿਰੁਤਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤਮ੍ ।। ੨੯੪.

ਗੀਤ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬੇਮਤਲਬ ਬੋਲ, ਉੱਚਾ ਰੋਲਾ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਆਵਾਜ਼, ਛੀਂਕ ਅਸ਼ੁਭ।

ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ੁਤੋ ਨृਪਃ ਕਨ੍ਯਾ ਗੌਰ੍ਦ੍ਦਨ੍ਤੀ ਮੁਰਜਧ੍ਵਜੌ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਜ੍ਯਦਧਿਙ੍ਖਾਮ੍ਬੁ ਛਤ੍ਰਂ ਭੇਰੀ ਫਲਂ ਸੁਰਾਃ ।। ੨੯੪.

ਵੇਸ਼ਿਆ, ਛੀਂਕ, ਰਾਜਾ, ਕੁੜੀ, ਦੋ ਦੰਦ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਮਿਰਜ ਤੇ ਝੰਡਾ, ਦੁੱਧ, ਘੀ, ਦਹੀਂ, ਪਾਣੀ, ਛਤਰੀ, ਭੇਰੀ, ਫਲ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ।

ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਹੇਮ ਰੂਪ੍ਯਞ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਯੇऽਭਿਮੁਖਾ ਅਮੀ । ਸਕਾष੍ਠਃ ਸਾਨਲਃ ਕਾਰੁਰ੍ਮ੍ਮਲਿਨਾਮ੍ਬਰਭਾਵਭृਤ੍ ।। ੨੯੪.

ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਚਾਂਦੀ — ਇਹ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਕੜ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰੀਗਰ, ਜੇ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਲਸ੍ਥਟਙ੍ਕੋ ਗੋਮਾਯੁਗृਧ੍ਰੋਲੂਕਕਪਰ੍ਦ੍ਦਿਕਾਃ । ਤੈਲਂ ਕਪਾਲਕਾਰ੍ਪਾਸਾ ਨਿषੇਧੇ ਭਸ੍ਮ ਨष੍ਟਯੇ ।। ੨੯੪.

ਗਲ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਗਿੱਧ, ਲਕੜਬੱਗਾ, ਉਲੂ ਤੇ ਖੋਪੜੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ; ਤੇਲ, ਖੋਪੜੀ ਤੇ ਰੂਈ — ਇਹ ਸਭ ਮਨਾਹ ਹਨ, ਤੇ ਭਸਮ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿषਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਯੁਰ੍ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਪ੍ਤਿਤਃ । ਵਿषਦਂਸ਼ੋ ਲਲਾਟਂ ਯਾਤ੍ਯਤੋ ਨੇਤ੍ਰਂ ਤਤੋ ਮੁਖਮ੍ । ਆਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਚਨੀਨਾਡ੍ਯੌ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਹਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੯੪.

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਧਾਤੂ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਹਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ, ਫਿਰ ਮੂੰਹ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਾਂ ਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਧ੍ਯਾਨੌषਧੈਰ੍ਦष੍ਟਤਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪ੍ਰਵਦਾਮਿ ਤੇ । ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਨੀਲਕਣ੍ਠਾਯੇਤਿ । ਜਪਨਾਦ੍ਵਿषਹਾਨਿਃ ਸ੍ਯਾਦੌषਧਂ ਜੀਵਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ।। ੨੯੫.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਡਸਣ ਦੀ ਇਲਾਜ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। 'ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਨੀਲਕੰਠ' ਜਪਣ ਨਾਲ ਜ਼ਹਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਵਾਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਕਜ੍ਯਂ ਸਕृਦ੍ਰਸਂ ਪੇਯਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਵਿषਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਜਙ੍ਗਮਂ ਸਰ੍ਪਮੂषਾਦਿ ਸ਼੍ਰृਙ੍‌ਗ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਵਿषਂ ।। ੨੯੫.

ਜ਼ਹਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਜੋ ਨਹੀਂ। ਜੰਗਲੀ ਜ਼ਹਰ ਸੱਪ, ਬਿਛੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪੌਦੇ ਵਾਲਾ ਜ਼ਹਰ ਸਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਹਿਤਂ ਤਾਰਕਂ ਸ਼ਿਵਃ । ਵਿਯਤੇਰ੍ਨਾਮਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਬ੍ਦਮਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੯੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਰਮ ਸੁਰ ਨਾਲ, ਲਹੂ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਤਾਰੇ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਤਾਰਕਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੀਤਂ ਵਜ੍ਰਚਤੁष੍ਕੋਣਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਸ਼ਕ੍ਰਦੈਵਤਂ । ਵृਤ੍ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਪ੍ਯਪਦ੍ਮਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਰੁਣਦੈਵਤਂ ।। ੨੯੫.

ਪ੍ਰਥਵੀ ਤੱਤ ਪੀਲਾ ਹੈ, ਚੌਕੋਣੀ ਵਜਰ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਇੰਦਰ ਹੈ; ਜਲ ਤੱਤ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਅੱਧਾ ਗੋਲ ਤੇ ਅੱਧਾ ਕਮਲ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣ ਹੈ।

ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯੁਕ੍ਤਞ੍ਚ ਤੈਜਸਂ ਵਹ੍ਨਿਦੈਵਤਂ । ਵृਤ੍ਤਂ ਵਿਨ੍ਦੁਵृਤਂ ਵਾਯੁਦੈਵਤਂ ਕृष੍ਣਮਾਲਿਨਮ੍ ।। ੨੯੫.

ਅੱਗ ਤੱਤ ਤਿਕੋਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨਿ ਹੈ; ਹਵਾ ਤੱਤ ਗੋਲ ਹੈ, ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਲਾ ਤੇ ਮਾਲਾ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਯੁ ਹੈ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਾਦ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਮਧ੍ਯੇ ਪਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਤੇषੁ ਸ੍ਵਵੇਸ਼੍ਮਸੁ । ਸੁਵਰ੍ਣਨਾਗਵਾਹੇਨ ਵੇष੍ਟਿਤੇषੁ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੯੫.

ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖੋ।

ਵਿਯਤੇਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਸੁਮਣ੍ਡਲਸਮਤ੍ਵਿषਃ । ਅਰੂਪੇ ਰਵਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਆਕਾਸ਼ੇਸ਼ਿਵਦੇਵਤੇ ।। ੨੯੫.

ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਚਾਰ ਅੱਖਰ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਗੋਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੂਹੀ, ਸੂਰਜੀ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖੋ।

ਕਨਿष੍ਠਾਮਦ੍ਯਪਰ੍ਵਸ੍ਥੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਨਾਗਾਨਾਮਾਦਿਵਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਮਣ੍ਡਲਗਤਾਨ੍ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ।। ੨੯੫.

ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਜੋੜ 'ਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਰੱਖੋ; ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਥੇ ਰੱਖੋ।

ਭੂਤਾਦਿਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਵਿਨ੍ਯਸੇਦਙ੍ਗੁष੍ਠਾਦ੍ਯਨ੍ਤਪਰ੍ਵਸੁ । ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਗੁਣਾਭ੍ਯਰ੍ਣਾਨਙ੍ਗੁਲੀषੁ ਨ੍ਯਸੇਦ੍‌ਬੁਧਃ ।। ੨੯੫.

ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਰੀ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ; ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਖਮ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇਣ ਹਸ੍ਤੇ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵਿषਦ੍ਵਯਂ । ਮਣ੍ਡਲਾਦਿषੁ ਤਾਨ੍ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਵਿਯਤੇਃ ਕਵਯੋ ਜਿਤਾਨ੍ ।। ੨੯੫.

ਤਾਰਕਸ਼ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੰਡਲ ਆਦਿ 'ਚ, ਕਵੀ ਜੋ ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਦ੍ਵਯ੍ਹ੍ਗੁਲਿਭਿਰ੍ਦ੍ਦੇਹਨਾਭਿਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਪਰ੍ਵਸੁ । ਆਜਾਨੁਤਃ ਸੁਵਰ੍ਣਾਭਮਾਨਾਭੇਸ੍ਤੁਹਿਨਪ੍ਰਭਮ੍ ।। ੨੯੫.

ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਦੋ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਨਾਭੀ ਤੱਕ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਬਰਫ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ।

ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਰੁਣਮਾਕਣ੍ਠਾਦਾਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ ਸਿਤੇਤਰਂ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯਾਪਿਨਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ਞ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਖ੍ਯਂ ਨਾਗਭੂषਣਮ੍ ।। ੨੯੫.

ਗਲੇ ਤੋਂ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਤੱਕ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ 'ਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤਾਰਕਸ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ।