ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਥਣਅਡਿਲੇਵ੍ਜੇ ਮਧ੍ਯਗਤੇ ਕਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਕੇਸ਼ਰਗਾਨ੍ ਸੁਰਾਨ੍ । ਸੁਭਦ੍ਰਾਜੋ ਰਵਿਃ ਪੂਜ੍ਯੋ ਬਹੁਰੂਪੋ ਬਲਿਰ੍ਵਹਿਃ ।। ੨੯੨.

ਥੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਰਾਜ, ਸੂਰਜ, ਜੋ ਬਹੁ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਖਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਚ ऋਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਰੋਹਿਣੀ । ਦਿਗ੍ਧੇਨਵੋ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਕृਸ਼ਰੈਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੯੨.

ਆਕਾਸ਼, ਸਭ ਰੂਪ, ਸਿਧੀ, ਵਾਧਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ; ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ।

ਦਿਕ੍‌ਪਾਲਾਃ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇषੁ ਕੁਮ੍ਭੇष੍ਵਗ੍ਨੌ ਚ ਹੋਮਯੇਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਮਿਧਃ ਸਰ੍षਪਾਕ੍ਸ਼ਤਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍ ।। ੨੯੨.

ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਘੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਸਰੋਂ, ਕੱਚਾ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ।

ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਂ ਸੁਵਰ੍ਣਞ੍ਚ ਕਾਂਸ੍ਯਾਦਿਕਂ ਦ੍ਵਿਜੇ ਦਦੇਤ੍ । ਗਾਵਃ ਪੂਜ੍ਯਾ ਵਿਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦਿਸਂਯੁਤਾਃ ।। ੨੯੨.

ਸੌ ਸੌ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਯ ਹਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । ਪਾਲਕਾਪ੍ਯੋऽਙ੍ਗਰਾਜਾਯ ਗਜਾਯੁਰ੍ਵੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨੯੨.

ਸ਼ਾਲੀਹੋਤਰ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਸਿਖਾਈ; ਪਾਲਕਾਪਿਆ ਨੇ ਅੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੱਸਿਆ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਨਾਗਾਦਯੋऽਥ ਭਾਵਾਦਿਦਸ਼ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਚ । ਸੂਤਕਂ ਦष੍ਟਚੇष੍ਟੇਤਿ ਸਪ੍ਤਲਕ੍ਸ਼ਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯੪.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਗ ਆਦਿ, ਭਾਵ, ਦਸ ਥਾਂ, ਕਰਮ, ਸੂਤਕ, ਡਸਣ ਦੀ ਲਕੜੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਲਕੜੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ੇषਵਾਸੁਕਿਤਕ੍ਸ਼ਾਖ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਕਟੋऽਬ੍ਜੋ ਮਹਾਮ੍ਬੁਜਃ । ਸ਼ਙ੍ਖਪਾਲਸ਼੍ਚ ਕੁਲਿਕ ਇਤ੍ਯਾष੍ਟੌ ਨਾਗਵਰ੍ਯ੍ਯਕਾਃ ।। ੨੯੪.

ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਕਰਕਟ, ਅਬਜ, ਮਹਾਂਅਬਜ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਅਤੇ ਕੁਲਿਕ—ਇਹ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਨਾਗ ਹਨ।

ਦਸ਼ਾष੍ਟਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਗੁਣਸ਼ਤਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਨ੍ਵਿਤੌ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਵਿਪ੍ਰੌ ਨृਪੋ ਵਿਸ਼ੌ ਸ਼ੂਦ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਨਾਗੇषੁ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੌ ।। ੨੯੪.

ਦਸ, ਅਠ, ਪੰਜ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਸੌ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਸਿਰ ਅਨੁਸਾਰ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਾ, ਆਮ ਲੋਕ, ਸ਼ੂਦਰ — ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਦੋ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਦਨ੍ਵਯਾਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾ ਅਸਂਖ੍ਯਕਾਃ । ਫਣਿਮਣ੍ਡਲਿਰਾਜੀਲਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕਾਃ ।। ੨੯੪.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਗੋਲ ਘੇਰੀ, ਧਾਰੀਦਾਰ, ਤੇ ਹਵਾ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਦੋषਮਿਸ਼੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਾ ਦਰ੍ਵ੍ਵੀਕਰਾਃ ਸਮृਤਾਃ । ਰਥਾਙ੍ਗਲਾਙ੍ਗਲਚ੍ਛਤ੍ਰਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਙ੍ਕੁਸ਼ਧਾਰਿਣਃ ।। ੨੯੪.

ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਖਾਮੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਿਚਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵੀਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ, ਹਥਿਆਰ, ਛਤਰੀ, ਸਵਸਤਿਕ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਗੋਨਸਾ ਮਨ੍ਦਗਾ ਦੀਰ੍ਘਾ ਮਣ੍ਡਲੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਚਿਤਾਃ । ਰਾਜਿਲਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਞ੍ਚ ਵਾਜਿਭਿਃ ।। ੨੯੪.

ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਨੱਕ ਵਾਲੇ, ਹੌਲੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਲੰਬੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਧਾਰੀਦਾਰ, ਚਮਕਦਾਰ, ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿਰਛੇ ਤੇ ਉਪਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ।

ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਮਿਸ਼੍ਰਚਿਹ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਭੂਵਰ੍षਾਗ੍ਨੇਯਵਾਯਵਃ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਸ੍ਤੇ षਡ੍‌ਵਿਂਸ਼ਭੇਦਾਃ षੋੜਸ਼ ਗੋਨਸਾਃ ।। ੨੯੪.

ਵਿਚਲੇ ਸੱਪ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ, ਮੀਂਹ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ; ਇਹ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਛਬੀਸ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਨੱਕ ਵਾਲੇ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਚ ਰਾਜੀਲਾ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਏਕਵਿਸ਼ਤਿਃ । ਯੇऽਨੁਕ੍ਤਕਾਲੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤੇ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੯੪.

ਤੇਰਾਂ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਚਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਵੀਹ ਹਨ; ਜੋ ਅਣਕਹੇ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਚਲੇ ਸੱਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆषਾਢਾਦਿਤ੍ਰਿਮਾਸੈਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਗਰ੍ਭੋ ਮਾषਟਤੁष੍ਟਯੇ । ਅਣ੍ਡਕਾਨਾਂ ਸ਼ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਤਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ।। ੨੯੪.

ਆਸ਼ਾਢ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ, ਛੇ ਦਾਲਾਂ ਨਾਲ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਸੌ ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਪਾ ਗ੍ਰਸਨ੍ਤਿ ਸੂਤੌਘਾਨ੍ ਵਿਨਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਨ੍ਨਪੁਂਸਕਾਨ੍ । ਉਨ੍ਮੀਲਤੇऽਕ੍ਸ਼ਿ ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ ਕृष੍ਣੋ ਮਾਸਾਦ੍ਭਵੇਦ੍ਵਹਿਃ ।। ੨੯੪.

ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਹਿਲਾ, ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਨਪੁੰਸਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ; ਅੱਖ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਸੱਪ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਾਤ੍ ਸੁਬੋਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਦਨ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਿਨਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾ ਚਤੁਸ੍ਰਸ੍ਤੇषੁ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਕਾਃ ।। ੨੯੪.

ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੰਦ ਸੂਰਜ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਤੀ ਤੇ ਉੱਨੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਰਾਲੀ ਮਕਰੀ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਚ ਯਮਦੂਤਿਕਾ । ਏਤਾਸ੍ਤੀਃ ਸਵਿषਾ ਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਵਾਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਾਃ ।। ੨੯੪.

ਕਰਾਲੀ, ਮਕਰੀ, ਕਾਲਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਯਮਦੂਤਿਕਾ — ਇਹ ਤਿੱਖੇ, ਵਿਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

षਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕृਤ੍ਤਿਂ ਜੀਵੇਤ੍षष੍ਟਿਸਮਾਦ੍ਵਯਂ । ਨਾਗਾਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਵਾਰੇਸ਼ਾਃ ਸਪ੍ਤ ਉਕ੍ਤਾ ਦਿਵਾ ਨਿਸ਼ਿ ।। ੨੯੪.

ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਚਮੜੀ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਠ ਸਾਲ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੱਪ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵੇषਾਂ षਟ੍ ਪ੍ਰਤਿਵਾਰੇषੁ ਕੁਲਿਕਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸਨ੍ਧਿषੁ । ਸ਼ਙ੍ਖੇਨ ਵਾ ਮਹਾਵ੍ਜੇਨ ਸਹ ਤਸ੍ਯੋਦਯੋऽਥਵਾ ।। ੨੯੪.

ਹਰ ਹਫਤੇ ਦੇ ਦਿਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਛੇ, ਕੁਲਿਕ ਸੱਪ ਹਰ ਜੋੜ 'ਤੇ; ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਉਤਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ।

ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਵ੍ਵਾ ਨਾੜਿਕਾਮਨ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਕੁਲਿਕੋਦਯਃ । ਦੁष੍ਟਃ ਸ ਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਦਂਸ਼ੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੨੯੪.

ਜਾਂ ਦੋ ਵਿੱਚ, ਨਾਰੀਅਲ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਮੰਤਰ, ਕੁਲਿਕ ਦਾ ਉਤਪਤ; ਉਹ ਸਮਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾੜਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਵਿੱਚ।

ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਭਰਣੀ ਸ੍ਵਾਤੀ ਮੂਲਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਤ੍ਰਯਾਸ਼੍ਵਿਨੀ । ਵਿਸ਼ਾਖਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਮਘਾਸ਼੍ਲੇषਾ ਸ਼੍ਰਵਣਰੋਹਿਣੋ ।। ੨੯੪.

ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ, ਭਰਣੀ, ਸਵਾਤੀ, ਮੂਲ, ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ; ਵਿਸ਼ਾਖਾ, ਆਰਦਰਾ, ਮਘਾ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਾ, ਸ਼੍ਰਵਣ, ਰੋਹਣੀ।

ਹਸ੍ਤਾ ਮਨ੍ਦਕੁਜੌ ਵਾਰੌ ਪਞ੍ਚਮੀ ਚਾष੍ਟਮੀ ਤਿਥਿਃ । षष੍ਠੀ ਰਿਕ੍ਤਾ ਸ਼ਿਵਾ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਮੀ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ੀ ।। ੨੯੪.

ਹਸਤ, ਮੰਦਾ, ਕੁਜ, ਵਾਰ, ਪੰਜਵੀਂ ਤੇ ਅਠਵੀਂ ਤਿਥੀ; ਛੇਵੀਂ, ਖਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ, ਪੰਜਵੀਂ ਤੇ ਚੌਦਵੀਂ।

ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਚਤੁष੍ਟਯਂ ਦੁष੍ਟਂ ਦਗ੍ਧਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਰਾਸ਼ਯਃ । ਏਕਦ੍ਵਿਬਹਵੋ ਦਂਸ਼ਾ ਦष੍ਟਵਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ ।। ੨੯੪.

ਚਾਰ ਸੰਧੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੜੇ ਹੋਏ ਯੋਗ ਤੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ; ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਕਈ ਡੱਸਣ, ਡੱਸਿਆ ਤੇ ਜਖਮੀ, ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ।

ਅਦਂਸ਼ਮਵਗੁਪ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਂਸ਼ਮੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ । ਤ੍ਰਯੋ ਦ੍‌ਵ੍ਯੇਕਕ੍ਸ਼ਤਾ ਦਂਸ਼ਾ ਵੇਦਨਾ ਰੁਧਿਰੋਲ੍ਵਣਾ ।। ੨੯੪.

ਨਾ ਡੱਸਿਆ ਤੇ ਬਚਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਡੱਸਿਆ; ਤਿੰਨ, ਦੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜਖਮੀ ਡੱਸਣ, ਦਰਦ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਵਾਲੇ।

ਨਕ੍ਤਨ੍ਤ੍ਵੇਕਾਙ੍‌ਘ੍ਰਿਕੂਰ੍ਮ੍ਮਾਬਾ ਦਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਯਮਚੋਦਿਤਾਃ । ਦੀਹੀਪਿਪੀਲਿਕਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੀ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਥਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੨੯੪.

ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਕਛੂਆ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਡੱਸਣ, ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਉਤਪਤ ਕੀਤੇ; ਚੀਟੀ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਗਲੇ ਦੀ ਸੋਜ ਤੇ ਦਰਦ ਵਾਲੇ।

ਸਤੋਦੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤੋ ਦਂਸ਼ਃ ਸਵਿषੋ ਨ੍ਯਸ੍ਤਨਿਰ੍ਵ੍ਵਿषਃ । ਦੇਵਾਲਯੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਗृਹੇ ਵਲ੍ਮੀਕੋਦ੍ਯਾਨਕੋਟਰੇ ।। ੨੯੪.

ਜੋ ਡੰਸ ਮਿੱਲਾ ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ, ਮੰਦਰ ਵਿਚ, ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿਚ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਟੋਬੇ ਜਾਂ ਬਾਗ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿਚ ਮਿਲੇ।

ਰਥ੍ਯਾਸਨ੍ਧੌ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚ ਨਦ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸਿਨ੍ਧੁਸਙ੍ਗਮੇ । ਦ੍ਵੀਪੇ ਚਤੁष੍ਪਥੇ ਸੌਧੇ ਗृਹੇऽਬ੍ਜੇ ਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਗ੍ਰਤਃ ।। ੨੯੪.

ਚੌਰਾਹੇ, ਰਸਤੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ, ਟਾਪੂ, ਚਾਰ ਰਸਤੇ, ਮਹਲ, ਘਰ, ਕਮਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ।

ਵਿਲਦ੍ਵਾਰੇ ਜੀਰ੍ਣਕੂਪੇ ਜੀਰ੍ਣਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਕੁਡ੍ਯਕੇ । ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕਾਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਜਮ੍ਬੂ ਡੁਮ੍ਬਰਣੇषੁ ਚ ।। ੨੯੪.

ਝੂਲਦੇ ਦਰਵਾਜੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੂਏ, ਢਹਿੜੇ ਘਰ, ਕੰਧ, ਸੇਜਣ, ਸਲੇਸਮਾਤਕ, ਆਮਲਾ, ਜਾਮੁਨ ਤੇ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ।

ਵਟੇ ਚ ਜੀਰ੍ਣਪ੍ਰਾਕਾਰੇ ਖਾਸ੍ਯਹृਤ੍‌ਕਕ੍ਸ਼ਜਤ੍ਰੁਣਿ । ਤਾਲੌ ਸ਼ਙ੍ਖੇ ਗਲੇ ਮੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚਿਵੁਕੇ ਨਾਭਿਪਾਦਯੋਃ ।। ੨੯੪.

ਵਟ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਪੁਰਾਣੀ ਟਿੱਲ, ਮੂੰਹ, ਦਿਲ, ਬਾਂਹ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਗਰਦਨ, ਹਥੇਲੀ, ਸਾਂਪ ਦੀ ਸ਼ੰਖ, ਗਲਾ, ਸਿਰ, ਗਲ, ਨਾਭੀ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ।