ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੁष੍ਣਂ ਪਿਵੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੁष੍ਣਂ ਘृਤਂ ਪਿਵੇਤ੍ । ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੁष੍ਣਂ ਪਯਃ ਪੀਤ੍ਵਾਃ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼ਃ ਪਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍ ।। ੨੯੨.

ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗਰਮ ਮੂਤਰ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗਰਮ ਘੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰਵ੍ਰਤਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਪਾਪਘ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਦਂ । ਸ਼ੀਤੈਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਦ੍‌ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਦਂ ।। ੨੯੨.

ਤਪਤ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛਰ ਵਰਤ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਠੰਢਾ ਸੀਤਾ-ਕ੍ਰਿਚ੍ਛਰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣਾਚਰੇਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਚ ਗੋਰਸੈਃ । ਗੋਭਿਰ੍ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚ ਭੁਕ੍ਤਾਸੁ ਭੁਞ੍ਜੀਤਾਥ ਚ ਗੋਵ੍ਰਤੀ ।। ੨੯੨.

ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੋ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਾਸੇਨੈਕੇਨ ਨਿष੍ਪਾਪੋ ਗੋਲੋਕੀ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਞ੍ਚ ਗੋਮਤੀਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਗੋਲੋਕਂ ਪਰਮਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੨੯੨.

ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੋ ਲੋਕ ਤੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਮਤੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ ਉੱਚਾ ਗੋ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੌਤੈਰ੍ਨ੍ਨृਤ੍ਯੇਰਪ੍ਸਰੋਭਿਵਿਂਮਾਨੇ ਤਤ੍ਰ ਮੋਦਤੇ । ਗਾਵਃ ਸੁਰਭਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਾਵੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲਗਨ੍ਧਿਕਾਃ ।। ੨੯੨.

ਉਥੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦਿਆਂ ਵਿਮਾਨਾਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੁਗਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਗਾਵਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਗਾਵਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਪਰਂ । ਅਨ੍ਨਮੇਵ ਪਰਂ ਗਾਵੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਹਵਿਰੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨੯੨.

ਗਾਂਵਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਭਾਗਤਾ ਦੀ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹਵਨ ਹਨ।

ਪਾਵਨਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ ਚ । ਹਵਿषਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਤੇਨ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਵਮਰਾਨ੍ਦਿਵਿ ।। ੨੯੨.

ਗਾਂਵਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹਵਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ऋषੀਣਾਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੇषੁ ਗਾਵੋ ਹੋਮੇषੁ ਯੋਜਿਤਾਃ । ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਗਾਵਃ ਸ਼ਰਣਮੁਤ੍ਤਮਂ ।। ੨੯੨.

ਗਾਂਵਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਗਨਿ-ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸਰਾ ਹਨ।

ਗਾਵਃ ਪਚਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਂ ਗਾਵੋ ਮਾਙ੍ਗਲ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਂ । ਗਾਵਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸੋਪਾਨਂ ਗਾਵੋ ਧਨ੍ਯਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ ।। ੨੯੨.

ਗਾਂਵਾਂ ਬਹੁਤ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਗਲ ਦੀ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਨਵੰਤ ਹਨ।

ਨਮੋ ਗੋਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀਭ੍ਯਃ ਸੌਰਭੇਯੀਭ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਨਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾਬ੍ਯੋ ਨਮੋ ਨਮਃ ।। ੨੯੨.

ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਵਸ਼੍ਚ ਕੁਲਮੇਕਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤਮ੍ । ਏਕਤ੍ਰ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਹਵਿਰੇਕਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੨੯੨.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਚ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਹਵਨ।

ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗੋਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵੀਭਿਃ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍ । ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਵੈ ਸਦਾ ਸਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਪੂਜ੍ਯਤਮਾ ਮਤਾਃ ।। ੨੯੨.

ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਸਾਧਵੀਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਨਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਿਵਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਗਹ੍ਗਾਦ੍ਯਾ ਗਾਵ ਏਵ ਹਿ । ਗਵਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਹਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਞ੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰृਣੁ ।। ੨੯੨.

ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵੀ ਸੁਣੋ।

ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਾਮਯੇषੁ ਧੇਨੂਨਾਂ ਤੈਲਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ । ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵੇਰਬਲਾਮਾਂਸਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਂ ।। ੨੯੨.

ਜਦੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਂਧਾ ਲੂਣ, ਅਦਰਕ, ਬਲਾ, ਮਾਸ ਦਾ ਪੇਸਟ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।

ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵੈਃ । ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਰਸੋਨੇਨੈਥ ਵਾ ਪੁਨਃ ।। ੨੯੨.

ਕੰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਦਾਂ ਲਈ, ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਹੀੰਗ ਤੇ ਸਾਂਧਾ ਲੂਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਲਸਣ ਨਾਲ।

ਵਿਲ੍ਵਮੂਲਮਪਾਮਾਰ੍ਗਨ੍ਧਾਤਕੀ ਚ ਸਪਾਟਲਾ । ਕੁਟਜਨ੍ਦਨ੍ਤਮੂਲੇषੁ ਲੇਪਾਤ੍ਤਚ੍ਛੂਲਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੯੨.

ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਧਾਤਕੀ, ਪਾਟਲਾ, ਕੁਟਜ ਤੇ ਦੰਦ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਨ੍ਤਸ਼ੂਲਹਰੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਘृਤਂ ਰਾਮ ਵਿਪਾਚਿਤਂ । ਮੁਖਰੋਗਹਰਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਜਿਹ੍ਵਾਰੋਗੇषੁ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ।। ੨੯੨.

ਦੰਦ ਦੇ ਦਰਦ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਘੀ, ਰਾਮਾ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀਭ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਂਧਾ ਲੂਣ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵੇਰਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚ ਗਲਗ੍ਰਹੇ । ਹृਚ੍ਛੂਲੇ ਵਸ੍ਤਿਸ਼ੁਲੇ ਚ ਵਾਤਰੋਗੇ ਕ੍ਸ਼ਯੇ ਤਥਾ ।। ੨੯੨.

ਅਦਰਕ, ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਲਦੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਗਲੇ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਲ ਦੇ ਦਰਦ, ਮੂਤਰ-ਥੈਲੀ ਦੇ ਦਰਦ, ਵਾਤ ਰੋਗ ਤੇ ਖੇਹ ਲਈ ਵੀ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਘृਤਮਿਸ਼੍ਰਾ ਚ ਗਵਾਂ ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਅਤੀਸਾਰੇ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਪਾਠਾਞ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੯੨.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਸਤ ਲਈ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਲਦੀ ਤੇ ਪਾਠਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕੋष੍ਠਰੋਗੇषੁ ਤਥਾ ਸ਼ਾਖਾਗਦੇषੁ ਚ । ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵੇਰਞ੍ਚ ਭਾਰ੍ਗੀਞ੍ਚ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੯੨.

ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ-ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਵਿੱਚ, ਖੰਙ ਅਤੇ ਪੀਪਲ ਦਾ ਸੇਵਨ ਖਾਂਸੀ ਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ 'ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਨੇ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰ੍ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਤੈਲਂ ਵਾਤਹਰਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਧੁਯष੍ਟੀਵਿਪਾਚਿਤਂ ।। ੨੯੨.

ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਾਤ ਨਿਵਾਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇਲ, ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਲਈ, ਮੁਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾਲ ਉਬਲਿਆ ਤੇਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਫੇ ਵ੍ਯੋषਞ੍ਚ ਸਮਧੁ ਸਪੁष੍ਟਕਰਜੋऽਸ੍ਰਜੇ । ਤੈਲਾਜ੍ਯਂ ਹਰਿਤਾਲਞ੍ਚ ਭਗ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤਿਸ਼੍ਰृਤਨ੍ਦਦੇਤ੍ ।। ੨੯੨.

ਕਫ ਲਈ, ਤ੍ਰਿਕਟੂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟਿਕਰ ਦੀ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ, ਜਖਮ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਲਈ ਤੇਲ, ਘੀ ਅਤੇ ਹਰਿਤਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਾषਾਸ੍ਤਿਲਾਃ ਸਗੋਧੂਮਾਃ ਪਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਘृਤਂ ਤਥਾ । ਏषਾਂ ਪਿਣ੍ਡੀ ਸਲਵਣਾ ਵਤ੍ਸਾਨਾਂ ਪੁष੍ਟਿਦਾ ਤ੍ਵਿਯਂ ।। ੨੯੨.

ਮਾਸ, ਤਿਲ, ਗੋਧੂ, ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਪਿੰਡੀ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਬਲਪ੍ਰਦਾ ਵਿषਾਣਾਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਗ੍ਰਹਨਾਸ਼ਾਯ ਧੂਪਕਃ । ਦੇਵਦਾਰੁ ਵਚਾ ਮਾਂਸੀ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਹਿਙ੍ਗੁਸਰ੍षਪਾਃ ।। ੨੯੨.

ਤਾਕਤਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਧੂਣ ਸੇਜ਼ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ; ਦੇਵਦਾਰੂ, ਵਚ, ਮਾਂਸੀ, ਗੁਗਲ, ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਬੀਜ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗ੍ਰਹਾਦਿਗਦਨਾਸ਼ਾਯ ਏष ਧੁਪੋ ਗਵਾਂ ਹਿਤਃ । ਘष੍ਟਾ ਚੈਵ ਗਵਾਂ ਕਾਰ੍ਯਾ ਧੂਪੇਨਾਨੇਨ ਧੂਪਿਤਾ ।। ੨੯੨.

ਇਹ ਧੂਣ ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ; ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਸ ਧੂਣ ਨਾਲ ਧੂਪ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਤਿਲੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਤੇਨ ਗੌਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਿਣੀ ਭਵੇਤ੍ । ਰਸਾਯਨਞ੍ਚ ਪਿਨ੍ਯਾਕਂ ਮਤ੍ਤੋ ਯੋ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਗृਹੇ ।। ੨੯੨.

ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਪਿੰਡ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਰਸਾਇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਗਵਾਂ ਪੁਰੀषੇ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਯਜੇਤ੍ । ਵਾਸੁਦੇਵਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰਪਰਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯੨.

ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਗਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਸੁਗੰਧੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਯੁਕ੍‌ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਯਜੇਦ੍ਧਰਿਂ । ਹਰਿਰੁਦ੍ਰਮਜਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮਗ੍ਨਿਂ ਘृਤੇਨ ਚ ।। ੨੯੨.

ਅਸ਼ਵਯੁਜ ਦੇ ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਜ, ਸੂਰਜ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਘੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦਧਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਗਾਃ ਪੂਜ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਵਹ੍ਨਿਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ । ਵृषਾਣਾਂ ਯੋਜਯੇਦ੍ ਯੁਦ੍ਧਂ ਗੀਤਵਾਦ੍ਯਰਵੈਰ੍ਵਹਿਃ ।। ੨੯੨.

ਦਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਹਰ ਗੀਤ-ਵਾਦਨ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।