ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਨਾਨਂ ਪਾਨਂ ਸ਼ਕृਤ੍ਕ੍ਰੂष੍ਠਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਸਲਿਲਾਗਮੇ । ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਰ੍ਦ੍ਦਿਨੇ ਕਾਲੇ ਪਾਨਮੇਕਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੮੯.

ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਪੀਣਾ ਤੇ ਪਖਾਣਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਪੀਣੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ।

ਯੁਕ੍ਤਸ਼ੀਤਾਤਪੇ ਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਃਪਾਨਂ ਸ੍ਨਪਨਂ ਸਕृਤ੍ । ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਤ੍ਰਿਸ੍ਨਾਨਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਿਰਂ ਤਸ੍ਯਾਵਗਾਹਨਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਠੰਡਾ ਤੇ ਧੁੱਪਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੈ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਿਸ੍ਤੁषਾਣਾਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਯਵਾਨਾਂ ਚਤੁਰਾਢਕੀ । ਚਣਕਵ੍ਰੀਹਿਮੌਦ੍‌ਗਾਨਿ ਕਲਾਯਂ ਵਾਪਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੮੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਛਿਲਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਦੇ ਚਾਰ ਆਢਕ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਚਣੇ, ਚਾਵਲ, ਮੂੰਗ ਜਾਂ ਕਲਾਇਆ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਚਾਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਵਸਸ੍ਯ ਤੁਲਾ ਦਸ਼ । ਅष੍ਟੌ ਸ਼ੁष੍ਕਸ੍ਯ ਦਾਤਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋऽਥ ਵੁषਸ੍ਯ ਵਾ ।। ੨੮੯.

ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਅੱਧੇ ਲਈ ਜੌ ਦੀ ਦਸ ਤੁਲਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸੁੱਕੇ ਜੌ ਦੀ ਅੱਠ ਤੁਲਾ ਜਾਂ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲੀ ਚਾਰ ਤੁਲਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਦੂਰ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਵਃ ਕਾਸਂ ਵੁषਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਸਞ੍ਚਯਮ੍ । ਨਾਸ਼ਯਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਤਥਾ ਮਾਨੋ ਬਲਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਦੂਬ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੌ ਖੰਘ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਛਿਲਕੇ ਵਾਲਾ ਜੌ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਰਜੁਨ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਤਿਕਾਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਜਾਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਾਃ । ਨ ਰੋਗਾਃ ਪੀਡਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੂਰ੍ਵਾਹਾਰਨ੍ਤੁਰਙ੍ਗਮਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ਼ ਅਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਉਹ ਘੋੜਾ ਜੋ ਦੂਬ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।

ਦ੍ਵੌ ਰਜ੍ਜੁਬਨ੍ਧੌ ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ । ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਨੁਸ੍ਚ ਕਰ੍ਤ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯੋ ਦੂਰਕੀਲਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ ।। ੨੮੯.

ਬਿਮਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਰੱਸੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਧਨੁਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਦੂਰਲੇ ਖੂਟਿਆਂ ਲਈ ਸਹਾਰਾ ਬਣੇ।

ਵਾਸੇਯੁਸ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤृਤੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕृਤਧੂਪਨਭੂਮਯਃ । ਯਤ੍ਨੋਪਨ੍ਯਸ੍ਤਯਵਸਾਃ ਸਪ੍ਰਦੀਪਾਃ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ।। ੨੮੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੋੜੀਆਂ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਧੂਪ ਤੇ ਸਹੀ ਬਿਸਤਰਾ ਹੋਵੇ; ਜੌ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਦੀਵੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ, ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਕृਕਵਾਕ੍ਕਜਕਪਯੋ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਗृਹੇ ਮृਗਾਃ ।। ੨੮੯.

ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਸਤਬਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂ, ਬਾਂਦਰ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਵੀ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਅਸ਼੍ਵਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਾਜਿਰੋਗਵਿਮਰ੍ਦ੍ਦਨੀਂ । ਨਿਤ੍ਯਾਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੀਂ ਕਾਮ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ।। ੨੯੦.

ਸ਼ਾਲੀਹੋਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ। ਸੁਸ਼ਰੁਤ, ਤੂੰ ਸੁਣ।

ਸ਼ੁਭੇ ਦਿਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰਿਯਮੁਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਤਂ । ਹਯਰਾਜਂ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸਾਵਿਤ੍ਰੈਰ੍ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਘृਤਂ ।। ੨੯੦.

ਚੰਗੇ ਦਿਨ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਤੇ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾਸ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦਸ਼੍ਵਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਅਸ਼੍ਵਯੁਕ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਞ੍ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਂ ।। ੨੯੦.

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋੜਾ ਵਧੇਗਾ; ਚੰਦ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਘੋੜੇ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਬਹਿਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਨਾਸਤ੍ਯੌ ਵਰੁਣਂ ਯਜੇਤ੍ । ਸਮੁਲ੍ਲਿਖ੍ਯ ਤਤੋ ਦੇਵੀਂ ਸ਼ਾਖਾਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੯੦.

ਬਾਹਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਸਤਯ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਡਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਘਟਾਨ੍ਸਰ੍ਵ੍ਵਰਸੈਃ ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਵਸ੍ਤ੍ਰਕਾਨ੍ । ਯਵਾਜ੍ਯਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯ ਯਜੇਦਸ਼੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸਾਸ਼੍ਵਿਨਾਨ੍ ।। ੨੯੦.

ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜੌ ਤੇ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਮਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਮਕਰਾਦੌ ਹਯਾਨਾਞ੍ਚ ਪਦ੍ਮੈਰ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਯਜੇਤ੍ ।। ੨੯੦.

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਮ ਸੁਣ: ਮਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਮਲ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਸੋਮਮਾਦਿਤ੍ਯਞ੍ਚ ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ । ਰੇਵਨ੍ਤਮੁਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਸਨ੍ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਂਸ਼੍ਚ ਦਲੇष੍ਵਪਿ ।। ੨੯੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸੋਮ, ਆਦਿਤਯ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਰੇਵੰਤ, ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪੂਰ੍ਣਂਕੁਮ੍ਭੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦ੍ਯਾਨ੍ਤਤ੍ਸੌਮ੍ਯਤਃ ਸ੍ਥਲੇ । ਤਿਲਾਕ੍ਸ਼ਤਾਜ੍ਯਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਂ ।। ੨੯੦.

ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ, ਵੇਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪੂਰੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਤਿਲ, ਚੌਲ, ਘੀ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸੌ ਸੌ ਵਾਰੀ ਭੇਟ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਉਪੋषਿਤੇਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਚਾਸ਼੍ਵਰੁਜਾਪਹਂ ।। ੨੯੦.

ਇਹ ਕਰਮ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਪਵਾਸੀ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਗਜਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਜਰੋਗਵਿਮਰ੍ਦ੍ਦਨੀਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਨਾਗਮੈਰਾਵਤਂ ਯਜੇਤ੍ ।। ੨੯੧.

ਸ਼ਾਲੀਹੋਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਹਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਨਾਗ ਏਰਾਵਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਂ ਯਮਂ । ਚਦ੍ਰਾਰ੍ਕੌ ਵਰੁਣਂ ਵਾਯੁਮਗ੍ਨਿਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਤਥਾ ਚ ਖਂ ।। ੨੯੧.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਰਵਣ, ਯਮ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਅੱਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੇषਂ ਸ਼ੈਲਾਨ੍ ਕੁਞ੍ਜਰਾਂਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੇऽष੍ਟੌ ਦੇਵਯੋਨਯਃ । ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਹਾਪਦ੍ਮਂ ਭਦ੍ਰਂ ਸੁਮਨਸਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੯੧.

ਸ਼ੇਸ਼, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਹਥੀ — ਇਹ ਅੱਠ ਦਿਵਿਆ ਵੰਸ਼ ਹਨ: ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼, ਮਹਾਪਦਮ, ਭਦ੍ਰ, ਸੁਮਨਸ।

ਕੁਮੁਦੈਰਾਵਣਃ ਪਦ੍ਮਃ ਪੁष੍ਪਦਨ੍ਤੋऽਥ ਵਾਮਨਃ । ਸੁਪ੍ਰਤੀਕੋਞ੍ਜਨੋ ਨਾਗਾ ਅष੍ਟੌ ਹੋਮੋऽਥ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ ।। ੨੯੧.

ਕੁਮੁਦ, ਏਰਾਵਤ, ਪਦਮ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਵਾਮਨ, ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ, ਅੰਜਨ — ਇਹ ਅੱਠ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਜਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੁਦਕਾਸਿਕ੍ਤਾ ਵृਦ੍ਧੌ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਗਜਾਨਾਂ ਮਕਰਾਦੌ ਚ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਨਗਰਾਦ੍ਬਹਿਃ ।। ੨੯੧.

ਹਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਹਥੀਆਂ ਲਈ ਮਕਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਣੋ।

ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਕਮਲੇ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਞ੍ਚ ਕੇਸ਼ਰੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਯਜੇਤ੍ ਸ੍ਕਨ੍ਦਂ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਕਂ ।। ੨੯੧.

ਪਲੱਠੇ ਉੱਤੇ, ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਕੇਸਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ, ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਦੀ ਵੀ।

ਖਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸੋਮਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਂਸ੍ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਦਲੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਵਜ੍ਰਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਞ੍ਚ ਦਣ੍ਡਞ੍ਚ ਤੋਮਰਂ ਪਾਸ਼ਕਂ ਗਦਾਂ ।। ੨੯੧.

ਆਕਾਸ਼, ਸ਼ਿਵ, ਸੋਮ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖਣੇ ਹਨ: ਵਜਰ, ਸ਼ਕਤੀ, ਦੰਡ, ਤੋਮਰ, ਪਾਸ, ਅਤੇ ਗਦਾ।

ਸ਼ੂਲਂ ਪਦ੍ਮਂ ਬਹਿਰ੍ਵृਨ੍ਤੇ ਚਕ੍ਰੇ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ । ਵਸੂਨष੍ਟੌ ਤਥਾ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਯਾਮ੍ਯੇऽਥ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਦਲੇ ।। ੨੯੧.

ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਕਮਲ ਬਾਹਰ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੇ ਹਨ; ਚਕਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ; ਅੱਠ ਵਸੂ ਅਤੇ ਸਾਧਿਆ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੰਡ ਵਿੱਚ।

ਦੇਵਾਨਾਙ੍ਗਿਰਸਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਿਭृਗਵੋ ਮਰੁਤੋऽਨਿਲੇ । ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਰੌਦ੍ਰੇऽਥ ਮਣ੍ਡਲੇ ।। ੨੯੧.

ਦੇਵਤਾ, ਆਂਗਿਰਸ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮਰੁਤ, ਵਾਯੂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਦਕਸ਼, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਚਕਰ।

ਤਤੋ ਵृਤ੍ਤਯਾ ਰੇਖਯਾ ਤੁ ਦੇਵਾਨ੍ ਵੈ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਯਜੇਤ੍ । ਸੂਤ੍ਰਕਾਰਾਨृषੀਨ੍ ਵਾਣੀਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦੌ ਸਰਿਤੋ ਗਿਰੀਨ੍ ।। ੨੯੧.

ਫੇਰਦਾਰ ਲਕੀਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸੂਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਾਣੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ।

ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਕੋਣੇषੁ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਦਿषੁ ਸਂਯਜੇਤ੍ । ਪਦ੍ਮਂ ਚਕ੍ਰਂ ਗਦਾਂ ਸ਼ਂਖਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਂ ।। ੨੯੧.

ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਮਲ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਸ਼ੰਖ, ਚੌਕੋਣ ਅਤੇ ਗੋਲ ਆਕਾਰ।