ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰਿषੇਕਕ੍ਰਿਯਾ ਤੇषਾਂ ਤੈਲੇਨਾਸ਼ੁ ਰੁਜਾਪਹਾ । ਦੋषਕੋਪਾਭਿਘਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਕਭਿਨ੍ਨੇ ਬ੍ਰਣਕ੍ਰਮਃ ।। ੨੮੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਰਮ ਤੇਲ ਨਾਲ ਛਿਟਾ ਦੇਣਾ ਦਰਦ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਵਧਣ ਜਾਂ ਚੋਟ ਕਾਰਨ ਸੂਜਨ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜ਼ਖਮ ਪੱਕ ਕੇ ਖੁਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ ਢੰਗ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥੋਡੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮਧੂਕਵਟਕਲ੍ਕਨੈਃ ।। ੨੮੯.

ਅਸ਼ਵਥ, ਉਡੁੰਬਰ, ਪਲਕ, ਮਧੂਕ ਤੇ ਵਟ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ।

ਪ੍ਰਭੂਤਸਲਿਲਃ ਕ੍ਕਾਥਃ ਸੁਖੋष੍ਣੋ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ । ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਨਾਗਰਂ ਰਾਸ੍ਨਾ ਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾਕੁष੍ਠਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ।। ੨੮੯.

ਵਧੀਆ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢਾ ਜ਼ਖਮ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਾਹਵਾ, ਨਾਗਰ, ਰਾਸਨਾ, ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਦਾਰੁਵਚਾਯੁਗ੍ਮਰਜਨੀਰਕ੍ਤਵਨ੍ਦਨੈਃ । ਤੈਲਸਿਦ੍ਧਂ ਕषਾਯੇਣ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਃ ਪਯਸਾ ਸਹ ।। ੨੮੯.

ਦੇਵਦਾਰੂ, ਵਚ, ਯੁਗਮ, ਹਲਦੀ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ; ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਕਾਢਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਡੂਚੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਮ੍ਰਕ੍ਸ਼ਣੇ ਵਸ੍ਤਿਨਸ਼੍ਯੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਲਿਙ੍ਗਿਨੇ । ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੋ ਜਲੌਕਾਭਿਰ੍ਨ੍ਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਿਣਃ ।। ੨੮੯.

ਮਸਾਜ਼, ਵਸਤਿ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਰਕਤ ਵਗਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਜੌਕਾਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਅੱਖ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ।

ਖਾਦਿਰੋਡੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਕषਾਯੇਣ ਚ ਸਾਧਨਮ੍ । ਥਾਤ੍ਰੀਦੁਰਾਲਭਾਤਿਕ੍ਤਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕੁਙ੍ਕੁਮੈਃ ।। ੨੮੯.

ਖਾਦਿਰ, ਉਡੁੰਬਰ ਤੇ ਅਸ਼ਵਥ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਥਾਤਰੀ, ਦੁਰਾਲਭਾ, ਤਿਕਤਾ, ਪ੍ਰਿਅੰਗੁ ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਵੀ।

ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਚ ਕृਤਃ ਕਲ੍ਕੋ ਹਿਤੋ ਯੁਕ੍ਤਾਵਲਮ੍ਬਿਨੇ । ਉਤ੍ਪਾਤੇ ਚ ਸ਼ਿਲੇ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯੇ ਸ਼ੁष੍ਕਸ਼ੇਫੇ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੮੯.

ਗੁਡੂਚੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਢਿੱਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ; ਉਤਪਾਤ, ਪੀੜਾ, ਰਸ ਵਗਣ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਸ਼ੇਫੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ।

ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਕਾਰਿਣਿ ਦੋषੇ ਚ ਸਦ੍ਯੋ ਵਿਦਲਮਿष੍ਯਤੇ । ਗੋਸ਼ਕृਨ੍ਮਞ੍ਜਿਕਾਕੁष੍ਠਰਜਨੀਤਿਲਸਰ੍षਪੈਃ ।। ੨੮੯.

ਜਦੋਂ ਰੋਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਚੀਰਾ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗੋ-ਗੋਬਰ, ਮੰਜਿਕਾ, ਕੁਸ਼ਠ, ਹਲਦੀ, ਤਿਲ ਤੇ ਸਰੋਂ ਨਾਲ।

ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿष੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਦ੍ਦਨਂ ਕਣ੍ਡੁਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ਼ੀਤੋ ਮਧੁਯੁਤਃ ਕ੍ਕਾਥੋ ਨਾਸ਼ਿਕਾਯਾਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ ।। ੨੮੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਮਸਾਜ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖੁਜਲੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਠੰਢਾ ਕਾਢਾ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਪਾਨਾਦਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣੈਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਸਪ੍ਤਮੇ ਸਪ੍ਤਮੇ ਦੇਯਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਲਵਣਂ ਦਿਨੇ ।। ੨੮੯.

ਅਸ਼ਵਕਰਨ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਕਤ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਥਾ ਭੁਕ੍ਤਵਤਾਨ੍ਦੇਯਾ ਅਤਿਪਾਨੇ ਤੁ ਵਾਰੁਣੀ । ਦੀਵਨੀਯੈਃ ਸਮਧੁਰੈਰ੍ਮृਦ੍ਵੀਕਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤੈਃ ।। ੨੮੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੁਣੀ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਹਲਕੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਿਉਂ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ।

ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕੈਃ ਸ਼ਰਦਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਨਂ ਸਪਦ੍ਮਕੈਃ । ਵਿੜਙ੍ਗਾਪਿਪ੍ਪਲੀਧਾਨ੍ਯਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਲੋਧ੍ਰਸੈਨਧਵੈਃ ।। ੨੮੯.

ਪਿਪਲੀ ਨਾਲ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਿਡੰਗਾ, ਪਿਪਲੀ, ਧਨੀਆ, ਸ਼ਤਾਹਵਾ, ਲੋਧਰ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ।

ਸਚਿਤ੍ਰਕੈਸ੍ਤੁਰਙ੍ਗਾਣਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਨਂ ਹਿਮਾਗਮੇ । ਲੋਧ੍ਰਪਿਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਮੁਸ੍ਤਾਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇषਜੈ ।। ੨੮੯.

ਚਿਤਰਕ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਰਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲੋਧਰ, ਪ੍ਰਿਅੰਗੁ, ਕਾਮੁਸਤ, ਪਿਪਲੀ ਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ।

ਸਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਫਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਪਿਪ੍ਪਲੀਲੋਧ੍ਰਯष੍ਟ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੈਃ ਸਮਹੌषਧੈਃ ।। ੨੮੯.

ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ; ਪ੍ਰਿਅੰਗੁ, ਪਿਪਲੀ, ਲੋਧਰ ਤੇ ਮੁਲੀਠੀ, ਹੋਰ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ।

ਨਿਦਾਘੇ ਸਗੁੜਾ ਦੇਯਾ ਮਦਿਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਨਕੇ । ਲੋਧ੍ਰਕਾष੍ਠਂ ਸਲਵਣਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇषਜਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਵਾਲੀ ਮਦਿਰਾ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਲੋਧਰ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਨਮਕ ਤੇ ਪਿਪਲੀ, ਇਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਵृਡ੍‌ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀषਾਸ਼੍ਚ ਪਿਵੇਯੁਰ੍ਵਾਜਿਨੋ ਘृਤਮ੍ । ਪਿਵੇਯੁਰ੍ਵਾਜਿਨਸ੍ਤੈਲਂ ਕਫਵਾਯ੍ਵਧਿਕਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ।। ੨੮੯.

ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪਖਾਣੀ ਢਿੱਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਫ ਤੇ ਵਾਤ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਵृਡ੍‌ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀषਾਸ਼੍ਚ ਪਿਵੇਯੁਰ੍ਵਾਜਿਨੋ ਘृਤਮ੍ । ਪਿਵੇਯੁਰ੍ਵਾਜਿਨਸ੍ਤੈਲਂ ਕਫਵਾਯ੍ਵਧਿਕਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ।। ੨੮੯.

ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪਖਾਣੀ ਢਿੱਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਫ ਤੇ ਵਾਤ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੇਹਵ੍ਯਾਪਦ੍ਭ੍ਵੋ ਯੇषਾਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤੇषਾਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਯਵਾਗੂ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭੋਜਨਂ ਤਕ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਸੁੱਕੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਦੀ ਰੁੱਖੀ ਖੀਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛਾਛ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਖਵਾਈ ਜਾਵੇ।

ਸ਼ਰਨ੍ਨਿਦਾਘ੍ਯੋਃ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਸ਼ੀਤਵਸਨ੍ਤਯੋਃ । ਵਰ੍षਾਸੁ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚੈਵ ਵਸ੍ਤੌ ਯਮਕਮਿष੍ਯਤੇ ।। ੨੮੯.

ਪਤਝੜ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਘੀ ਤੇ ਤੇਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰਦੀ, ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰ੍ਵਭਿष੍ਯਨ੍ਦਿਭਕ੍ਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਸ੍ਨਾਨਮਾਤਪਮ੍ । ਵਾਯੁਵਰ੍ਜਞ੍ਚ ਵਾਹਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਭਾਰੀ ਤੇ ਚਰਬੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਕਸਰਤ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਹਵਾ, ਇਹ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨਾਹ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਰਬੀ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਸ੍ਨਾਨਂ ਪਾਨਂ ਸ਼ਕृਤ੍ਕ੍ਰੂष੍ਠਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਸਲਿਲਾਗਮੇ । ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਰ੍ਦ੍ਦਿਨੇ ਕਾਲੇ ਪਾਨਮੇਕਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੮੯.

ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਪੀਣਾ ਤੇ ਪਖਾਣਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਪੀਣੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ।

ਯੁਕ੍ਤਸ਼ੀਤਾਤਪੇ ਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਃਪਾਨਂ ਸ੍ਨਪਨਂ ਸਕृਤ੍ । ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਤ੍ਰਿਸ੍ਨਾਨਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਿਰਂ ਤਸ੍ਯਾਵਗਾਹਨਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਠੰਡਾ ਤੇ ਧੁੱਪਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੈ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਿਸ੍ਤੁषਾਣਾਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਯਵਾਨਾਂ ਚਤੁਰਾਢਕੀ । ਚਣਕਵ੍ਰੀਹਿਮੌਦ੍‌ਗਾਨਿ ਕਲਾਯਂ ਵਾਪਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੮੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਛਿਲਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੌ ਦੇ ਚਾਰ ਆਢਕ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਚਣੇ, ਚਾਵਲ, ਮੂੰਗ ਜਾਂ ਕਲਾਇਆ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਚਾਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਵਸਸ੍ਯ ਤੁਲਾ ਦਸ਼ । ਅष੍ਟੌ ਸ਼ੁष੍ਕਸ੍ਯ ਦਾਤਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋऽਥ ਵੁषਸ੍ਯ ਵਾ ।। ੨੮੯.

ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਅੱਧੇ ਲਈ ਜੌ ਦੀ ਦਸ ਤੁਲਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸੁੱਕੇ ਜੌ ਦੀ ਅੱਠ ਤੁਲਾ ਜਾਂ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲੀ ਚਾਰ ਤੁਲਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਦੂਰ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਵਃ ਕਾਸਂ ਵੁषਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਸਞ੍ਚਯਮ੍ । ਨਾਸ਼ਯਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਤਥਾ ਮਾਨੋ ਬਲਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਦੂਬ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੌ ਖੰਘ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਛਿਲਕੇ ਵਾਲਾ ਜੌ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਰਜੁਨ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਤਿਕਾਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਜਾਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਾਃ । ਨ ਰੋਗਾਃ ਪੀਡਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੂਰ੍ਵਾਹਾਰਨ੍ਤੁਰਙ੍ਗਮਮ੍ ।। ੨੮੯.

ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ਼ ਅਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਉਹ ਘੋੜਾ ਜੋ ਦੂਬ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।

ਦ੍ਵੌ ਰਜ੍ਜੁਬਨ੍ਧੌ ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ । ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਨੁਸ੍ਚ ਕਰ੍ਤ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯੋ ਦੂਰਕੀਲਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ ।। ੨੮੯.

ਬਿਮਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਰੱਸੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਧਨੁਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਦੂਰਲੇ ਖੂਟਿਆਂ ਲਈ ਸਹਾਰਾ ਬਣੇ।

ਵਾਸੇਯੁਸ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤृਤੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕृਤਧੂਪਨਭੂਮਯਃ । ਯਤ੍ਨੋਪਨ੍ਯਸ੍ਤਯਵਸਾਃ ਸਪ੍ਰਦੀਪਾਃ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ।। ੨੮੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੋੜੀਆਂ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਧੂਪ ਤੇ ਸਹੀ ਬਿਸਤਰਾ ਹੋਵੇ; ਜੌ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਦੀਵੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ, ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਕृਕਵਾਕ੍ਕਜਕਪਯੋ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਗृਹੇ ਮृਗਾਃ ।। ੨੮੯.

ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਸਤਬਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂ, ਬਾਂਦਰ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਵੀ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।