ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਦਕ੍ਸ਼ੀਣਸ੍ਯ ਨਾਗਸ੍ਯ ਪਯਃਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਦੀਪਨੀਯੈਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼੍ਰृਤੋ ਮਾਂਸਰਸਃ ਸ਼ੁਭਃ ।। ੨੮੭.

ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਉਬਲਿਆ ਮਾਸ ਦਾ ਰਸ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਕਟੁਮਤ੍ਸ੍ਯਵਿੜਙ੍ਗਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ਾਰਃ ਕੋषਾਤਕੀ ਪਯਃ । ਹਰਿਦ੍ਰਾਚੇਤਿ ਧੂਪੋਯਂ ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਜਯਾਵਹਃ ।। ੨੮੭.

ਤੀਖੇ ਮੱਛੀ, ਵਿਰੰਗਾ, ਖਾਰ, ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਹਲਦੀ — ਇਹ ਧੂਪ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀਤਣ੍ਡੁਲਾਸ੍ਤੈਲਂ ਮਾਧ੍ਵੀਕਂ ਮਾਕ੍ਸ਼ਇਕਮ੍ ਤਥਾ । ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਪਰਿषੇਕੋਯਂ ਦੀਪਨੀਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੮੭.

ਪੀਪਲੀ, ਚਾਵਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਮਧੁ ਤੇ ਸ਼ਹਦ — ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਧੋਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਪੁਰੀषਞ੍ਜਤਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਪਾਰਾਵਤਸ੍ਯ ਚ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਵृਕ੍ਸ਼ਕਰੀषਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਯੇष੍ਟਮਞ੍ਜਨਂ ।। ੨੮੭.

ਕਬੂਤਰ ਤੇ ਪਾਰਾਵਤ ਦੀ ਲੈ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੈ, ਸਾਫ਼ਤਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਨੇਨਾਞ੍ਜਿਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਕਰੋਤਿ ਕਦਨਂ ਰਣੇ । ਉਤ੍‌ਪਲਾਨਿ ਚ ਨੀਲਾਨਿ ਸੁਸ੍ਤਨ੍ਤਗਰਮੇਵ ਚ ।। ੨੮੭.

ਇਸ ਅੰਜਨ ਨਾਲ ਅੱਖ ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੀਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤੰਦ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਪਿष੍ਟਾਨਿ ਨੇਤ੍ਰਨਿਰ੍ਵਾਪਨਂ ਪਰਮ੍ । ਨਖਵृਦ੍ਧੌ ਨਖਚ੍ਛੇਦਸ੍ਤੈਲਸੇਕਸ਼੍ਚ ਮਾਸ੍ਯਪਿ ।। ੨੮੭.

ਚਾਵਲ ਦਾ ਆਟਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਕੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਨਖ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਖ ਕੱਟ ਕੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਂ ਭਵੇਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਕਰੀषੈਃ ਪਾਂਸ਼ੁਭਿਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ਰਨ੍ਨਿਦਾਘਯੋਃ ਸੇਕਃ ਸਰ੍ਪਿषਾ ਚ ਤਥੇष੍ਯਤੇ ।। ੨੮੭.

ਉਸ ਦੀ ਸੌਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਲੈ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਰਦ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਘੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਅਸ਼੍ਵਵਾਹਨਸਾਰਞ੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚਾਸ਼੍ਵਚਿਕਿਤ੍ਸਨਮ੍ । ਵਾਜਿਨਾਂ ਸਂਗ੍ਰਹਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਕਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ।। ੨੮੮.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀ ਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਰਮ, ਕਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਹਸ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਾਤ੍ਰਿਤਯਨ੍ਤਥਾ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਹਯਾਨਾਮਾਦਿਵਾਹਨੇ ।। ੨੮੮.

ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਸ਼ਰਵਣ, ਹਸਤ, ਉੱਤਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਤਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹੇਮਨ੍ਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਾਵਾਹਨੇ । ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਵਰ੍षਾਸੁ ਨਿषਿਦ੍ਧਂ ਬਾਹਨਂ ਹਯੇ ।। ੨੮੮.

ਹੇਮੰਤ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ, ਸ਼ਰਦ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਘੋੜਾ ਚਲਾਉਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।

ਤੀਬ੍ਰੈਰ੍ਨ੍ਨ ਚ ਪਰੈਰ੍ਦ੍ਦਣ੍ਡੈਰਦੇਸ਼ੇ ਨ ਚ ਤਾਡਯੇਤ੍ । ਕੀਲਾਸ੍ਥਿਸਂਕੁਲੇ ਚੈਵ ਵਿषਮੇ ਕਣ੍ਟਕਾਨ੍ਵਿਤੇ ।। ੨੮੮.

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਅਣਉਚਿਤ ਥਾਂ 'ਤੇ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਹੱਡੀਆਂ, ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਜਾਂ ਕਾਂਟੇ ਹੋਣ।

ਵਾਲੁਕਾਪਙ੍ਕਸਂਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਗਰ੍ਤ੍ਤਾਗਰ੍ਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂषਿਤੇ । ਅਚਿਤ੍ਤਜ੍ਞੋ ਵਿਨੋਪਾਯੈਰ੍ਵਾਹਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤੁ ਯਃ ।। ੨੮੮.

ਜਿੱਥੇ ਰੇਤ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਖੱਡਾਂ-ਗੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਬੇਧਿਆਨ ਜਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਹਨ ਚਲਾਏ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ।

ਸ ਵਾਹ੍ਯਤੇ ਹਯੇਨੈਵ ਪृष੍ਠਸ੍ਥਃ ਕਟਿਕਾਂ ਵਿਨਾ । ਛਨ੍ਦਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯੇਤ੍ ਕੋਪਿ ਸੁਕृਤੀ ਧੀਮਤਾਂ ਵਰਃ ।। ੨੮੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਟੀਕਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦੱਸੇ; ਨੇਕ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਬ੍ਯਾਸਾਦਬਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਵਿਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਵਾਹਕਃ । ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਸ੍ਯਾਥ ਦੇਵਾਨ੍ ਵਪੁषਿ ਯੋਜਯੇਤ੍ ।। ੨੮੮.

ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਘਾਟ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਘੋੜਾ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵਾਦਿਨਮੋਨ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਵੀਜੇਨ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਲੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵੈਨਤੇਯਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮੇ ।। ੨੮੮.

ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ: ਮਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ।

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਗੁਰੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੌ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮਸੁ । ਦृਗਾਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਦृਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕੌ ਕਰ੍ਣਯੋਰਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤਥਾ ।। ੨੮੮.

ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਾਸੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ, ਮਰਮ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨ।

ਜਠਰੇऽਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਵਧਾ ਸ੍ਵੇਦੇ ਵਾਗ੍ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਜਵੇऽਨਿਲਃ । ਪृष੍ਠਤੋ ਨਾਕਪृष੍ਠਸ੍ਤੁ ਖੁਰਾਗ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਪਰ੍ਵਤਾ ।। ੨੮੮.

ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਪਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਧਾ, ਜੀਭ 'ਤੇ ਵਾਕ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ; ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ, ਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ।

ਤਾਰਾਸ਼੍ਚ ਰੋਮਕੂਪੇषੁ ਹृਦਿ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਮਸੀ ਕਲਾ । ਤੇਜਸ੍ਯਗ੍ਨੀਰਤਿਃ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਲਲਾਟੇ ਚ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ ।। ੨੮੮.

ਤਾਰੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਮਕੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣ; ਕਮਰ 'ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ; ਤੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ।

ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ਹੇषਿਤੇ ਚੈਵ ਤਥੈਵੋਰਸਿ ਵਾਸੁਕਿਃ । ਉਪੋषਿਤੋऽਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍ ਸਾਦੀ ਹਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਜਪੇਤ੍ ।। ੨੮੮.

ਘੋੜੇ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ; ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ।

ਹਯ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਜਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰृਣੁष੍ਵ ਵਚਨਂ ਮਮ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕੁਲਕਜਾਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾਭੂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕੁਲਦੂषਕਃ ।। ੨੮੮.

ਘੋੜੇ, ਤੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਗੰਧਰਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਨਾ ਕਰ।

ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸੋਮਸ੍ਯ ਗਰੁਡਸ੍ਯ ਚ । ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਰੁਣਸ੍ਯੈਵ ਪਵਨਸ੍ਯ ਬਲੇਨ ਚ ।। ੨੮੮.

ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਬਾਤ, ਤੇ ਸੋਮਾ, ਗਰੁੜ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ,

ਹੁਤਾਸ਼ਨਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਸ੍ਮਰ ਜਾਤਿ ਤੁਰਙ੍ਗਮ । ਸ੍ਮਰ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਮਨੁਸ੍ਮਰ ।। ੨੮੮.

ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰ, ਘੋੜੇ। ਯਾਦ ਕਰ, ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੱਚੀ ਬਾਤ ਯਾਦ ਰੱਖ।

ਸਮਰ ਤ੍ਵਂ ਵਾਰੁਣੀਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸ੍ਮਰ ਤ੍ਵਂ ਕੌਸ੍ਤੁਭਂ ਮਣਿਂ । ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਸਾਗਰੇ ਚੈਵ ਮਥ੍ਯਮਾਨੇ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ।। ੨੮੮.

ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਜੋ ਖੀਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਥਣ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲੀ ਸੀ।

ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਕੁਲੇ ਜਾਤਃ ਸ੍ਵਵਾਕ੍ਯਂ ਪਰਿਪਾਲਯ । ਕੁਲੇ ਜਾਤਸ੍ਤ੍ਵਮਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮੇ ਭਵ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।। ੨੮੮.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰ; ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦੋਸਤ ਬਣ।

ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮਿਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮੇਤਚ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੋ ਮੇ ਭਵ ਵਾਹਨ । ਵਿਜਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਮਾਞ੍ਚੈਵ ਸਮਰੇ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਵਹ ।। ੨੮੮.

ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਇਹ ਵੀ ਸੁਣ: ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਵਾਹਨ ਬਣ; ਮੇਰੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ।

ਤਵ ਪृष੍ਠਂ ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਹਤਾ ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਸੁਰੈਃ ਪੁਰਾ । ਅਧੁਨਾ ਤ੍ਵਾਂ ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਜੇष੍ਯਾਮਿ ਰਿਪੁਵਾਹਿਨੀਂ ।। ੨੮੮.

ਤੇਰੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਾਂਗਾ।

ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਨਯੇਦ੍ਧਯਂ ਸਾਦੀ ਵਾਹਯੇਦ੍ ਯੁਦ੍ਧਤੋ ਜਯਃ ।। ੨੮੮.

ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਞ੍ਜਾਤਾਃ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਣ ਦੋषਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਾਜਿਨਾਂ । ਹਨ੍ਯਨ੍ਤੇऽਤਿਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਗੁਣਾਃ ਸਾਦਿਵਰੈਃ ਪੁਨਃ।। ੨੮੮.

ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਜੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਹਜਾ ਇਵ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਗੁਣਾਃ ਸਾਦਿਵਰੋਦ੍ਭਵਾਃ । ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਗੁਣਾਨਨ੍ਯੇ ਸਾਦਿਨਃ ਸਹਜਾਨਪਿ ।। ੨੮੮.

ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਆਈਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਹੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।