ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੈਲਮੂषਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗਲਗ੍ਰਹਗਦਾਪਹਮ੍ । ਅष੍ਟਭਿਰ੍ਲਵਣੈਃ ਪਿष੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਃ ਪਾਯਯੇਦ੍ਘृਤਮ੍ ।। ੨੮੭.

ਤੇਲ ਜੋ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਗਲੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਸੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਘੀ ਸਾਫਤਾ ਲਈ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੂਤ੍ਰਭਙ੍ਗੇऽਥ ਵਾ ਵੀਜਂ ਕ੍ਕਥਿਤਂ ਤ੍ਰਪੂषਸ੍ਯ ਚ । ਤ੍ਵਗ੍ਦੋषੇषੁ ਪਿਵੇਨ੍ਨਿਮ੍ਬਂ ਵृषਂ ਵਾ ਕ੍ਕਥਿਤਂ ਦ੍ਵਿਪਃ ।। ੨੮੭.

ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਵੀਰਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਰੰਡ ਦੇ ਬੀਜ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਨਿੰਬਾ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰਯਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਾਥੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿੜਙ੍ਗਾਨਿ ਕृਮਿਕੋष੍ਠੇषੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵੇਰਕਣਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਃ ਸ਼੍ਰृਤਂ ਪਯਃ ।। ੨੮੭.

ਗਾਂ ਦਾ ਮੂਤਰ ਤੇ ਵਿਰੰਗਾ ਪੇਟ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਅਦਰਕ, ਅੰਗੂਰ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਉਬਲਿਆ ਦੁੱਧ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ਤਕ੍ਸ਼ਯਕਰਂ ਪਾਨਂ ਤਥਾ ਮਾਂਸਰਸਃ ਸ਼ੁਭਃ । ਮੁਦ੍‌ਗੋਦਨਂ ਵ੍ਯੋषਯੁਤਮਰੁਚੌ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੮੭.

ਜਖਮਾਂ ਤੇ consumption ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਨੇ ਅਤੇ ਮਾਸ ਦਾ ਰਸ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੁੰਗ ਦੀ ਖਿਚੜੀ ਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਖਾਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਵ੍ਯੋषਾਗ੍ਨਿਦਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਕਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ੀਰੇ ਭਪਿਪ੍ਪਲੀ । ਏਤੈਰ੍ਗੁਲ੍ਮਹਰਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕृਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਪਰਃ ।। ੨੮੭.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਮਸਾਲੇ, ਅਗਨਿਦੰਤੀ, ਅਰਕ, ਸ਼ਿਆਮਾ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਪੀਪਲੀ ਨਾਲ ਤੇਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੇਟ ਦੀ ਗਠ ਵਾਸਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਭੇਦਨਦ੍ਰਾਵਣਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਨੁਵਾਸਨੈਃ । ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਸਮੁਪਾਹਰੇਤ੍ ।। ੨੮੭.

ਬੇਧਨ, ਪਿਘਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਮਲਿਸ਼, ਤੇਲ ਪੀਣ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਇਨਮਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤਰਲ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯष੍ਟਿਕਂ ਮੁਦ੍‌ਗਸੂਪੇਨ ਸ਼ਾਰਦੇਨ ਤਥਾ ਪਿਵੇਤ੍ । ਬਾਲਵਿਲ੍ਵੈਸ੍ਤਥਾ ਲੇਪਃ ਕਟੁਰੋਗੇषੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੮੭.

ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ਟਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁੰਗ ਦੀ ਸੂਪ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਲ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਲੇਪ ਤੇਜ਼ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਵਿਡਙ੍ਗੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵੌ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸਰਲਂ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ੂਲੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ।। ੨੮੭.

ਵਿਡੰਗ, ਇੰਦਰਯਵ, ਹਿੰਗ, ਸਰਲਾ ਅਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਲਦੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਗੋਲੇ ਬਣਾਕੇ ਪਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੇਟ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਧਾਨਭੋਜਨੇ ਤੇषਾਂ ਯष੍ਟਿਕਬ੍ਰੀਹਿਸ਼ਾਲਯਃ । ਮਧ੍ਯਮੌ ਯਵਗੋਧੂਮੌ ਯਵਗੋਧੂਮੌ ਸ਼ੇषਾ ਦਨ੍ਤਿਨਿ ਚਾਧਮਾਃ ।। ੨੮੭.

ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਲਈ ਯਸ਼ਟਿਕਾ, ਬ੍ਰੀਹੀ ਤੇ ਸ਼ਾਲੀ ਚਾਵਲ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਮੱਧ ਭੋਜਨ ਲਈ ਜੌ ਤੇ ਗਹੂੰ। ਬਾਕੀ ਲਈ ਜੌ, ਗਹੂੰ ਤੇ ਦੰਤਿਨੀ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਯਵਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੈਵੇਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਾਗਾਨਾਂ ਬਲਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ । ਨਾਗਾਨਾਂ ਯਵਸਂ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਤਥਾ ਧਾਤੁਪ੍ਰਕੋਪਣਂ ।। ੨੮੭.

ਜੌ ਤੇ ਗੰਨੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਸੁੱਕਾ ਜੌ ਦਾ ਘਾਹ ਧਾਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ।

ਮਦਕ੍ਸ਼ੀਣਸ੍ਯ ਨਾਗਸ੍ਯ ਪਯਃਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਦੀਪਨੀਯੈਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼੍ਰृਤੋ ਮਾਂਸਰਸਃ ਸ਼ੁਭਃ ।। ੨੮੭.

ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਉਬਲਿਆ ਮਾਸ ਦਾ ਰਸ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਕਟੁਮਤ੍ਸ੍ਯਵਿੜਙ੍ਗਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ਾਰਃ ਕੋषਾਤਕੀ ਪਯਃ । ਹਰਿਦ੍ਰਾਚੇਤਿ ਧੂਪੋਯਂ ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਜਯਾਵਹਃ ।। ੨੮੭.

ਤੀਖੇ ਮੱਛੀ, ਵਿਰੰਗਾ, ਖਾਰ, ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਹਲਦੀ — ਇਹ ਧੂਪ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀਤਣ੍ਡੁਲਾਸ੍ਤੈਲਂ ਮਾਧ੍ਵੀਕਂ ਮਾਕ੍ਸ਼ਇਕਮ੍ ਤਥਾ । ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਪਰਿषੇਕੋਯਂ ਦੀਪਨੀਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੮੭.

ਪੀਪਲੀ, ਚਾਵਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਮਧੁ ਤੇ ਸ਼ਹਦ — ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਧੋਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਪੁਰੀषਞ੍ਜਤਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਪਾਰਾਵਤਸ੍ਯ ਚ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਵृਕ੍ਸ਼ਕਰੀषਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਯੇष੍ਟਮਞ੍ਜਨਂ ।। ੨੮੭.

ਕਬੂਤਰ ਤੇ ਪਾਰਾਵਤ ਦੀ ਲੈ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੈ, ਸਾਫ਼ਤਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਨੇਨਾਞ੍ਜਿਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਕਰੋਤਿ ਕਦਨਂ ਰਣੇ । ਉਤ੍‌ਪਲਾਨਿ ਚ ਨੀਲਾਨਿ ਸੁਸ੍ਤਨ੍ਤਗਰਮੇਵ ਚ ।। ੨੮੭.

ਇਸ ਅੰਜਨ ਨਾਲ ਅੱਖ ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੀਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤੰਦ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਪਿष੍ਟਾਨਿ ਨੇਤ੍ਰਨਿਰ੍ਵਾਪਨਂ ਪਰਮ੍ । ਨਖਵृਦ੍ਧੌ ਨਖਚ੍ਛੇਦਸ੍ਤੈਲਸੇਕਸ਼੍ਚ ਮਾਸ੍ਯਪਿ ।। ੨੮੭.

ਚਾਵਲ ਦਾ ਆਟਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਕੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਨਖ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਖ ਕੱਟ ਕੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਂ ਭਵੇਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਕਰੀषੈਃ ਪਾਂਸ਼ੁਭਿਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ਰਨ੍ਨਿਦਾਘਯੋਃ ਸੇਕਃ ਸਰ੍ਪਿषਾ ਚ ਤਥੇष੍ਯਤੇ ।। ੨੮੭.

ਉਸ ਦੀ ਸੌਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਲੈ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਰਦ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਘੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਅਸ਼੍ਵਵਾਹਨਸਾਰਞ੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚਾਸ਼੍ਵਚਿਕਿਤ੍ਸਨਮ੍ । ਵਾਜਿਨਾਂ ਸਂਗ੍ਰਹਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਕਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ।। ੨੮੮.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀ ਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਰਮ, ਕਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਹਸ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਾਤ੍ਰਿਤਯਨ੍ਤਥਾ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਹਯਾਨਾਮਾਦਿਵਾਹਨੇ ।। ੨੮੮.

ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਸ਼ਰਵਣ, ਹਸਤ, ਉੱਤਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਤਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹੇਮਨ੍ਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਾਵਾਹਨੇ । ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਵਰ੍षਾਸੁ ਨਿषਿਦ੍ਧਂ ਬਾਹਨਂ ਹਯੇ ।। ੨੮੮.

ਹੇਮੰਤ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ, ਸ਼ਰਦ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਘੋੜਾ ਚਲਾਉਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।

ਤੀਬ੍ਰੈਰ੍ਨ੍ਨ ਚ ਪਰੈਰ੍ਦ੍ਦਣ੍ਡੈਰਦੇਸ਼ੇ ਨ ਚ ਤਾਡਯੇਤ੍ । ਕੀਲਾਸ੍ਥਿਸਂਕੁਲੇ ਚੈਵ ਵਿषਮੇ ਕਣ੍ਟਕਾਨ੍ਵਿਤੇ ।। ੨੮੮.

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਅਣਉਚਿਤ ਥਾਂ 'ਤੇ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਹੱਡੀਆਂ, ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਜਾਂ ਕਾਂਟੇ ਹੋਣ।

ਵਾਲੁਕਾਪਙ੍ਕਸਂਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਗਰ੍ਤ੍ਤਾਗਰ੍ਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂषਿਤੇ । ਅਚਿਤ੍ਤਜ੍ਞੋ ਵਿਨੋਪਾਯੈਰ੍ਵਾਹਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤੁ ਯਃ ।। ੨੮੮.

ਜਿੱਥੇ ਰੇਤ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਖੱਡਾਂ-ਗੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਬੇਧਿਆਨ ਜਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਹਨ ਚਲਾਏ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ।

ਸ ਵਾਹ੍ਯਤੇ ਹਯੇਨੈਵ ਪृष੍ਠਸ੍ਥਃ ਕਟਿਕਾਂ ਵਿਨਾ । ਛਨ੍ਦਂ ਵਿਜ੍ਞਾਪਯੇਤ੍ ਕੋਪਿ ਸੁਕृਤੀ ਧੀਮਤਾਂ ਵਰਃ ।। ੨੮੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਟੀਕਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦੱਸੇ; ਨੇਕ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਬ੍ਯਾਸਾਦਬਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਵਿਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਵਾਹਕਃ । ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਸ੍ਯਾਥ ਦੇਵਾਨ੍ ਵਪੁषਿ ਯੋਜਯੇਤ੍ ।। ੨੮੮.

ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਘਾਟ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਘੋੜਾ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵਾਦਿਨਮੋਨ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਵੀਜੇਨ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਲੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵੈਨਤੇਯਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮੇ ।। ੨੮੮.

ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ: ਮਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ।

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਗੁਰੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੌ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮਸੁ । ਦृਗਾਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਦृਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕੌ ਕਰ੍ਣਯੋਰਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤਥਾ ।। ੨੮੮.

ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਾਸੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ, ਮਰਮ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨ।

ਜਠਰੇऽਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਵਧਾ ਸ੍ਵੇਦੇ ਵਾਗ੍ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਜਵੇऽਨਿਲਃ । ਪृष੍ਠਤੋ ਨਾਕਪृष੍ਠਸ੍ਤੁ ਖੁਰਾਗ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਪਰ੍ਵਤਾ ।। ੨੮੮.

ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਪਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਧਾ, ਜੀਭ 'ਤੇ ਵਾਕ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ; ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ, ਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ।

ਤਾਰਾਸ਼੍ਚ ਰੋਮਕੂਪੇषੁ ਹृਦਿ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਮਸੀ ਕਲਾ । ਤੇਜਸ੍ਯਗ੍ਨੀਰਤਿਃ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਲਲਾਟੇ ਚ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ ।। ੨੮੮.

ਤਾਰੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਮਕੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣ; ਕਮਰ 'ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ; ਤੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ।

ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚ ਹੇषਿਤੇ ਚੈਵ ਤਥੈਵੋਰਸਿ ਵਾਸੁਕਿਃ । ਉਪੋषਿਤੋऽਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍ ਸਾਦੀ ਹਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਜਪੇਤ੍ ।। ੨੮੮.

ਘੋੜੇ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ; ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ।