ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸ਼ਾਰੌ ਸ਼ਾਦ੍ਵਲਾ ਦਨ੍ਤੀ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸ਼ੀਰੀ ਵਿषਾਣਿਕਾ । ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਗੁਟਿਕਾਂ ਪਿਵੇਤ੍ ਸੌਵੀਰਕਾਯੁਤਾਂ ।। ੨੮੫.

ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਾਰ, ਸ਼ਾਦਵਲਾ, ਦੰਤੀ, ਸਵਰਨਖੀਰੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਣਿਕਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੋਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੌਵੀਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੋਥਾਵਪਾਕੇ ਤ੍ਰਿਵृਤਾ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੇ ਚੋਦਰਾਦਿਕੇ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਸ਼ੋਥਹਰਂ ਦਾਰੁ ਵਰ੍षਾਭੂਰ੍ਨਾਗਰੈਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਸੋਜ ਜਾਂ ਪੱਕੇ ਫੋੜੇ, ਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ, ਦਾਰੂ, ਵਰਸ਼ਾਭੂ ਤੇ ਸੁੰਠ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਦੁੱਧ ਸੋਜ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਸੇਕਸ੍ਤਥਾਰ੍ਕਵਰ੍षਾਭੂਨਿਮ੍ਬਕ੍ਕਾਥੇਨ ਸ਼ੋਥਜਿਤ੍ । ਵ੍ਯੋषਗਰ੍ਭਂ ਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਗੁਣੇ ਭਸ੍ਮਵਾਰਿਣਿ ।। ੨੮੫.

ਅਰਕ, ਵਰਸ਼ਾਭੂ ਤੇ ਨਿੰਬ ਦੇ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੇਕ ਸੋਜ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਭਸਮ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਵਯੋਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਸਾਧਿਤਂ ਪਿਵਤਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਤਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਕ੍ਸੇਨਾਵਨਿਰ੍ਗ੍ਗੁਣ੍ਡੀਸਾਧਿਤਂ ਚਾਪਿ ਲਾਵਣਂ ।। ੨੮੫.

ਜਦੋਂ ਉਪਰੋਕਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਰਸ਼ ਪੱਕੇ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ, ਅਵਨਿਗੁੰਡੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲੂਣ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਵਿੜਙ੍ਗਾਨਲਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਰਾਸ੍ਨਾਗ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਰਦਾਰੁਭਿਃ । ਤੈਲਞ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਟੁਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਜਲੇਨ ਵਾ ।। ੨੮੫.

ਵਿਰੰਗਾ, ਅਨਲਸਿੰਧੂ, ਹਰਾਸਨਾ, ਗਰਕਸ਼ਾਰ ਤੇ ਦਾਰੂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਗੁਣ ਤੇਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਿੱਖੇ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ।

ਗਣਅਡਮਾਲਾਪਹਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਤ੍ ਗਲਗਣ੍ਡਨੁਤ੍ । ਸ਼ਟੀਕੁਨਾਗਬਲਯਕ੍ਕਾਥਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਸੇ ਯੁਤਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਗਲ ਦੀ ਗੰਢ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਮਲਣ ਨਾਲ ਗਲੇ ਦੀ ਗੰਢ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਟੀ, ਕੁਨਾਗਾ, ਬਲਾ, ਯੱਕਾਥਾ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਛਾਛ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਪਯਸ੍ਯਾਪਿਪ੍ਪਲੀਵਾਸਾਕਲ੍ਕਂ ਸਿਦ੍ਧਂਕ੍ਸ਼ਯੇ ਹਿਤਮ੍ । ਵਚਾਵਿੜਭਯਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਹਿਙ੍ਗੁਕੁष੍ਠਾਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਯਕਾਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਪਯਸਿਆ, ਪਿੱਪਲੀ ਤੇ ਵਾਸਾ ਦਾ ਕਲਕ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਸ਼ੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ; ਵਚ, ਵੀਰਭਯਾ, ਸੁੰਠ, ਹਿੰਗ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਅਗਨਿ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ—

ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿषਟ੍‌ਚਤੁਰੇਕਾਂਸ਼ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਿਕਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੀਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮਂ ਉਦਰਂ ਸ਼ੂਲਕਾਸਨੁਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਦੋ, ਤਿੰਨ, ਛੇ, ਚਾਰ, ਇੱਕ, ਸੱਤ, ਪੰਜ ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਚੂਰਨ ਪੀਣ ਨਾਲ ਗਲਮ, ਪੇਟ ਦੀ ਸੋਜ, ਦਰਦ ਤੇ ਖਾਂਸੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਠਾਨਿਕੁਮ੍ਭਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਫਲਾਗ੍ਨਿषੁ ਸਾਧਿਤਮ੍ । ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਚੂਰ੍ਣਗੁਟਿਕਾ ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਾਦਿਮਰ੍ਦ੍ਦਨੀ ।। ੨੮੫.

ਪਾਠਾ, ਨਿਕੁੰਭ, ਤ੍ਰਿਕਟੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਅਗਨਿ ਦਾ ਚੂਰਨ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਲਮ, ਪਲੀਹਾ ਆਦਿ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਵਾਸਾਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਾਨਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ । ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੇਣ ਵਿੜਙ੍ਗਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕृਮਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਵਾਸਾ, ਨਿੰਬ, ਪਟੋਲਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਵਾਤ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਰੰਗਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਚਾਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕ੍ਰਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਿੜਙ੍ਗਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸ਼ਾਰਮृਤ੍ਰੇਨਾਪਿ ਹਰੀਤਕੀ । ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਵਦਰੀਜਮ੍ਬੁਪਿਯਾਲਾਮ੍ਰਾਰ੍ਜੁਨਤ੍ਵਚਃ ।। ੨੮੫.

ਵਿਰੰਗਾ, ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ, ਖਾਰ ਤੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਰੀਤਕੀ; ਸ਼ਲਾਕੀ, ਵਦਰੀ, ਜੰਬੂ, ਪਿਆਲਾ, ਅੰਬ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਛਾਲ—

ਪੀਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਮਧ੍ਵਕ੍ਤਾਃ ਪृਥਕ੍ਸ਼ੋਣਿਤਵਾਰਣਾਃ । ਵਿਲ੍ਵਾਮ੍ਰਧਾਤਕੀਪਾਠਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮੋਚਰਸਾਃ ਸਮਾਃ ।। ੨੮੫.

ਦੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਰੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਿਲਵਾ, ਅੰਬ, ਧਾਤਕੀ, ਪਾਠਾ, ਸੁੰਠ ਤੇ ਮੋਚਾ ਦੀ ਛਾਲ, ਸਮਾਨ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ।

ਪੀਤਾ ਰੁਨ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਤੀਸਾਰਂ ਗੁੜਤਕ੍ਰੇਣ ਦੁਰ੍ਜਯਮ੍ । ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਕੋਲਦਧ੍ਯਮ੍ਬੁਨਾਗਰਕ੍ਸ਼ਾਰਸਂਯੁਤਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਗੂੜਾ ਛੱਕ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛਾਛ, ਚਾਂਗੇਰੀ, ਕੋਲ, ਦਹੀਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਸੁੰਠ ਤੇ ਖਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਘृਤਤਯੁਕ੍ਕ੍ਕਾਥਿਤਂ ਪੇਯਂ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸੇ ਰੁਜਾਪਹਮ੍ । ਵਿੜਙ੍ਗਾਤਿਵਿषਾਮੁਸ੍ਤਂ ਦਾਰੁਪਾਠਾਕਲਿਙ੍ਗਕਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢਾ ਪੀਣ ਲਈ, ਗੁਦਾ ਭਸੜ ਜਾਂ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ; ਵਿਰੰਗਾ, ਅਤਿਵਿਸ਼ਾ, ਮੁਸਤ, ਦਾਰੂ, ਪਾਠਾ ਤੇ ਕਲਿੰਗਾ ਨਾਲ।

ਮਰੀਚੇਨ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੋਥਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਿਨ੍ਧੁਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭਿਃ ਕृष੍ਣਾਮਧੁਗੁੜੇਨ ਵਾ ।। ੨੮੫.

ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸੋਜ ਤੇ ਗੂੜਾ ਛੱਕ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਸ਼ੱਕਰ, ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ, ਸੁੰਠ, ਕਾਲਾ ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਗੁੜ ਨਾਲ।

ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਖਾਦੇਦ੍ਧਰੀਤਕ੍ਯੌ ਜੀਵੇਦ੍ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਸੁਖੀ । ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਯੁਕ੍ਤਾ ਸਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਸਾ ।। ੨੮੫.

ਰੋਜ਼ ਦੋ ਹਰੀਤਕੀ ਫਲ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਸੁਖੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਪਿੱਪਲੀ ਨਾਲ, ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਵੀ।

ਚੂਰ੍ਣਮਾਮਲਕਂ ਤੇਨ ਸੁਰਸੇਨ ਤੁ ਭਾਵਿਤਮ੍ । ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਂ ਲਿਢ੍‌ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ਃ ਪਯਃ ਪਿਵੇਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਆਮਲਕਾ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸੁਰਸੇਨਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘੀ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਾਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀਣ।

ਮਾਸਪਿਪ੍ਪਲਿਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਯਵਗੋਧੂਮਯੋਸ੍ਤਥਾ । ਚੂਰ੍ਣਭਾਗੈਃ ਸਮਾਂਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਪਚੇਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲਿਕਾਂ ਸ਼ੁਭਾਂ ।। ੨੮੫.

ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ, ਚਾਵਲ, ਜੌ ਅਤੇ ਗਹੂੰ ਦੇ ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਬਰਾਬਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਪਲੀਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਪਿਵੇਤ੍ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਰਂ ਪਯਃ । ਨਵਸ਼੍ਚਟਕਵਜ੍ਜਮ੍ਭੇਦ੍‌ ਦਸ਼ਵਾਰਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੀਨੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਔਰਤ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਗਰਭ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਅੰਡੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਪੁष੍ਪਲੋਧ੍ਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਚ । ਏਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਦਰਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੮੫.

ਸਮੰਗਾ, ਧਾਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਲੋਧਰ ਅਤੇ ਨੀਲੋਤਪਲ — ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਗਰਭ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵੀਜਙ੍ਕੌਰਣ੍ਟਕਞ੍ਚਾਪਿ ਮਧੁਕਂ ਸ਼੍ਵੇਤਚਨ੍ਦਨਂ । ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਸ੍ਯ ਮੂਲਾਨਿ ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤਿਲਾਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਵੀਜਾ, ਕਉਰੰਟਕਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਮਧੁਕਾ, ਚਿੱਟਾ ਚੰਦਨ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੋਤਪਲ ਦੇ ਜੜਾਂ, ਮਧੁਕਾ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਤਿਲ —

ਦ੍ਰਵਮਾਣੇषੁ ਗਰ੍ਭੇषੁ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਾਪਨਮੁਤ੍ਤਮਂ । ਦੇਵਦਾਰੁ ਨਭਃ ਕੁष੍ਠਂ ਨਲਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇषਜਂ ।। ੨੮੫.

ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਹਿਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਵਧੀਆ ਗਰਭ ਟਿਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ: ਦੇਵਦਾਰੂ, ਨਭ, ਕੁਸ਼ਟ, ਨਲਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਭੈਸ਼ਜ।

ਲੇਪਃ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸਮ੍ਪਿष੍ਟਸ੍ਤੈਲਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਰੋਰ੍ਤ੍ਤਿਨੁਤ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ਕੋष੍ਣਂ ਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਂ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਨੁਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਕਾਂਜੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਲੇਪ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛਾਣ ਕੇ, ਗਰਮ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕੰਨ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਲਸ਼ੁਨਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ਼ਿਗ੍ਰੂਣਾਂ ਕਦਲ੍ਯਾ ਵਾ ਰਸਃ ਪृਥਕ੍ । ਬਲਾਸ਼ਤਾਵਰੀਰਾਸ੍ਨਾਮृਤਾਃ ਮੈਰੀਯਕੈਃ ਪਿਵੇਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਲਸਣ, ਤਾਜਾ ਅਦਰਕ, ਸਜਣ ਦੀ ਫਲੀ ਜਾਂ ਕੇਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੈ ਕੇ, ਬਲਾ, ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਰਾਸਨਾ, ਅਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਮੈਰੀਯਕਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਸਹਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਿਮਿਰਘ੍ਨਮਨੁਤ੍ਤਮਂ । ਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੈਰ੍ਘृਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਵੇਨ੍ਨਰਃ ।। ੨੮੫.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਯੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਨਮਕ ਨਾਲ ਪਕਾ ਘੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁष੍ਯਮ੍ਭੇਦਨਂ ਹृਦ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਰੋਗਨੁਤ੍ । ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਂ ਗੋਸ਼ਕृਦ੍ਰਸਸਂਯੁਤਂ ।। ੨੮੫.

ਨੀਲੋਤਪਲ ਦਾ ਪਰਾਗ, ਗਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਫ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਟਿਕਾਞ੍ਜਨਮੇਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਦਿਨਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧਯੋਰ੍ਹਿਤਂ । ਯष੍ਟਿਮਧੁਵਚਾਕृष੍ਣਾਵੀਜਾਨਂ ਗੁਟਜਸ੍ਯ ਚ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਗੁਟਿਕਾ ਅੰਜਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ; ਯਸ਼ਟੀਮਧੁ, ਵਚਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਗੁਟਜਾ ਨਾਲ।

ਕਲ੍ਕੇਨਾਲੋਡ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕषਾਯੋ ਵਮਨਾਯਸਃ । ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਯਵਨ੍ਤੋਯਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਨਿੰਬ ਦੇ ਕਸ਼ਾਏ ਨੂੰ ਪਿਸ ਕੇ, ਉਲਟੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਤੇ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯ੍ਥਾ ਯੋਜਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਗੌਰਵਾਰੁਚਿਂ। ਪਥ੍ਯਾਸੈਨ੍ਧਵਕृष੍ਣਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਮੁष੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਵੇਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਕਮਜ਼ੋਰ ਅੱਗ, ਭਾਰੀਪਣ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਘਟਣ 'ਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਥਿਆ, ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਮਕ ਦਾ ਚੂਰਨ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।