ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚ੍ਚਲਵ੍ਯੋषੈਰ੍ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ੈਰ੍ਘृਤਾਢਕਂ । ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਸਿਦ੍ਧਮੁਨ੍ਮਾਦਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੮੫.

ਹਿੰਗ, ਪੀਲਾ ਪਤ्थਰ ਤੇ ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ, ਤੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਘੀ, ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ — ਇਹ ਉਨਮਾਦ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

ਸ਼ਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀਵਚਾਕੁष੍ਠੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸੈਰ੍ਯੁਤਂ । ਪੁਰਾਣਆਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਂ ਸੋਨ੍ਮਾਦਂ ਮੇਧ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਂ ।। ੨੮੫.

ਘੀ ਜੋ ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ, ਵਚ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਨੁਸਖਾ ਮਿਰਗੀ, ਉਨਮਾਦ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਘृਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੁष੍ਠਨੁਚ੍ਚਾਭ੍ਯਾਯੁਤਂ । ਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਗੁਡੁ ਵੀਧਾਵਣੀਵृषੈਃ ।। ੨੮੫.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੀ ਪੰਚਗਵਿਆ ਤੇ ਕੁਸ਼ਠ ਨਾਲ, ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬਗੁੜੁ, ਵੀਧਾ ਤੇ ਵਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਕਰਞ੍ਜੈਰ੍ਘृਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕੁष੍ਠਨੁਦ੍ਵਜ੍ਰ੍ਕਂ ਸ੍ਮृਤਂ । ਨਿਮ੍ਬਂ ਪਟੋਲਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਚ ਗੁਡੁਚੀ ਵਾਸਕਂ ਤਥਾ ।। ੨੮੫.

ਕਰੰਜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿੰਬ, ਪਟੋਲਾ, ਵਿਆਘਰੀ, ਗਿਲੋ ਤੇ ਵਾਸਕ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਸਕੁਟ੍ਟਿਤਾਨ੍ । ਜਲਦ੍ਰੋਣਏ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍‌ਪਾਦਾਵਸ਼ੇषਿਤਂ ।। ੨੮੫.

ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਦਸ-ਪਲ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਸ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚ ਜਾਵੇ।

ਘृਤਪ੍ਰਸ੍ਥਮ੍ਪ੍ਚੇਤ੍ਤੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਗਰ੍ਭਸਂਯੁਤਂ । ਪਞ੍ਚਤਿਕ੍ਤਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੁष੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੮੫.

ਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਗੂਦਾ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਚਤਿਕਤ ਘੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼ੀਤਿਂ ਵਾਤਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਨ੍ । ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਸ਼੍ਲੈष੍ਮਿਕਾਨ੍ ਕਾਸਪੀਨਸਾਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਰਣਾਦਿਕਾਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਵਾਤ ਦੇ ਅਸੀ, ਪਿੱਤ ਦੇ ਚਾਲੀ, ਕਫ਼ ਦੇ ਵੀਹ ਰੋਗ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਬੰਦ, ਬਵਾਸੀਰ, ਜਖਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ ਯੋਗਰਾਜੋषऽਯਂ ਯਥਾਰ੍ਕਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਖਲੁ । ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਕषਾਯੇਨ੍ ਭृਙ੍ਗਰਾਜਰਸੇਨ ਚ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਰਾਜ ਨੁਸਖਾ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਕਾਢ ਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ।

ਬ੍ਰਣਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਙ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਦਂਸ਼ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਪਟੋਲਦਲਚੂਰ੍ਣੇਨ ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਗ੍ਰਜੋऽਥ ਵਾ ।। ੨੮੫.

ਪਟੋਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਨਾਰ ਜਾਂ ਤਵਗਰ ਨਾਲ, ਘਾਅ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪਦੰਸ਼ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਣ੍ਡਯੇਚ੍ਚ ਗਜੇਨਾਪਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਕੇਨ ਚ । ਤ੍ਰਿਫਲਾਯੋਰਜੋਯष੍ਟਿਮਾਰ੍ਕਵੋਤ੍ਪਲਮਾਰਿਚੈ ।। ੨੮੫.

ਗੁੰਡ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਧੂੜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਮੁਲੇਠੀ, ਅਰਕ, ਨੀਲ ਕਮਲ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਧੂੜ।

ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਪਚੇਤ੍ਤੈਲਮਭ੍ਯਹ੍ਗਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਦਿਕਾਪਹਂ । ਸਕ੍ਸ਼ੀਰਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਕਵਰਸਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੈਃ ।। ੨੮੫.

ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪਕਾ ਕੇ ਮਲਣ ਲਈ ਵਰਤੋ; ਇਹ ਉਲਟੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ, ਅਰਕ ਦਾ ਰਸ, ਦੋ ਪ੍ਰਸਥ ਮੁਲੇਠੀ ਤੇ ਨੀਲ ਕਮਲ ਵੀ ਮਿਲਾਓ।

ਪਚੇਤ੍ਤੁ ਤੈਲਕੁਡਵਂ ਤਨ੍ਨਸ੍ਯਂ ਪਲਿਤਾਪਹਂ । ਨਿਮ੍ਬਮ੍ਪਟੋਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਗੁਡੂਚੀ ਖਦਿਰਂ ਵृषਂ ।। ੨੮੫.

ਤਿਲ ਦਾ ਘੜਾ ਨੀਮ, ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਖਦੀਰ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਵਰਤੋ; ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭੂਨਿਮ੍ਬਪਾਠਾਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡੂਚੀਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਂ । ਯੋਗਦ੍ਵਯਂ ਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਕੁष੍ਠਵਿਸ੍ਫੋਟਕਾਦਿਕਂ ।। ੨੮੫.

ਭੂਨਿਮਬ, ਪਾਠਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ — ਇਹ ਦੋ ਨੁਸਖੇ ਜ਼ੁਰਾ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋੜ ਤੇ ਫੋੜੇ, ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਟੋਲਾਮृਤਭੂਨਿਮ੍ਬਵਾਸਾਰਿष੍ਟਕਪਰ੍ਪਟੈਃ । ਖਦਿਰਾਨ੍ਤਯੁਤੈਃ ਕ੍ਕਾਥੋ ਵਿਸ੍ਫੋਟਜ੍ਵਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕृਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਪਟੋਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਭੂਨਿਮਬ, ਵਾਸਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਪਰਪਟਾ ਤੇ ਖਦੀਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢਾ ਜ਼ੁਰਾ ਤੇ ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮੂਲੀ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾ ਪਥ੍ਯਾ ਦਾਰੁ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ । ਜ੍ਵਰ੍ਰਾਵਦ੍ਰਧਿਸ਼ੋਥੇषੁ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਵਿਸ਼੍ਵਜਿਤਾ ਹਿਤਾਃ ।। ੨੮੫.

ਦਸ਼ਮੂਲੀ, ਛਿਨਨਰੁਹਾ, ਪਥਿਆ, ਦਾਰੂ ਤੇ ਪੁਨਰਨਵਾ, ਨਾਲ ਸ਼ਿਗਰੂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਜਿਤਾ, ਜ਼ੁਰਾ, ਸੋਜ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਸੋਜ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਮਧੂਕਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਿ ਲੇਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ । ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਖਦਿਰੋ ਦਾਰ੍ਵੀ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਤਿਬਲਾਕੁਸ਼ਾਃ ।। ੨੮੫.

ਮਧੂਕ ਤੇ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਲੇਪ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਖਦੀਰ, ਦਾਰਵੀ, ਨਯਗ੍ਰੋਧ, ਅਤਿਬਲਾ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਮ੍ਬਮੂਲਕਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕषਾਯਾਃ ਸ਼ੋਧਨੇ ਹਿਤਾਃ । ਕਰਞ੍ਜਾਰਿष੍ਟਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਰਸੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਨੀਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਢੇ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ; ਕਰੰਜ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਤੇ ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦਾ ਰਸ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਧਾਤਕੀਚਨ੍ਦਨਬਲਾਸਮਹ੍ਗਾਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੈਃ । ਦਾਰ੍ਵੀਮੇਦੋਨ੍ਵਿਤੈਰ੍ਲੇਪਃ ਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਃ ।। ੨੮੫.

ਧਾਤਕੀ, ਚੰਦਨ, ਬਲਾ, ਮਧੂਕ, ਉਤਪਲਾ ਤੇ ਦਾਰਵੀ, ਘੀ ਤੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਲੇਪ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਸਮਾਂਸ਼ੈਰ੍ਘृਤਯੋਗਤਃ । ਨਾਡੀ ਦੁष੍ਟਵਣਂ ਸ਼ੂਲਮ੍ਭਗਨ੍ਦਰਮੁਖਂ ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਗੁਗਗਲੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਨੁਸਖਾ ਨਾਡੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਦੁਸ਼ਟ ਜ਼ਖਮ, ਦਰਦ ਤੇ ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਰਿਤਕੀਂ ਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਂ ਸਤੈਲਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਾਂ । ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਸੇਵੇਤ੍ ਕਫਵਾਤਾਮਯਾਪਹਾਂ ।। ੨੮੫.

ਹਰਿਤਕੀ ਨੂੰ ਮੂਤਰ, ਤੇਲ ਤੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਫ ਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਕਕਟੁਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਕਾਥਂ੯ ਸਕ੍ਸ਼ਾਰਲਵਣਂ ਪਿਵੇਤ੍ । ਕਫਵਾਤਾਤ੍ਮਕੇष੍ਵੇਵ ਵਿਂਰੇਕਃ ਕਫਵृਦ੍ਧਿਨੁਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਕਾਢਾ, ਖਾਰ ਤੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਫ ਤੇ ਵਾਤ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਰਕਾ ਕਫ ਵਧੇਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਵਚਾਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰੈਃ । ਕ੍ਕਾਥਿਤਂ ਵਾ ਪਿਵੇਤ੍ਪੇਯਮਾਮਵਾਤਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੮੫.

ਪਿਪਲੀ, ਪਿਪਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਵਚਾ, ਚਿਤਰਕ ਤੇ ਨਾਗਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢਾ ਜਾਂ ਪੇਯ ਅਮਰਸਿਤ ਵਾਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਗੁਡੁਚੀਮੇਰਣ੍ਡਦੇਵਦਾਰੁਮਹੌषਧਂ । ਪਿਵੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਡ੍ਗਿਕੇ ਵਾਤੇ ਸਾਮੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਗੇ ।। ੨੮੫.

ਰਾਸਨਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਅਰੰਡ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਕਾਢਾ, ਜੋੜਾਂ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮੱਜਾ ਵਿਚ ਵਾਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮੂਲਕषਾਯਂ ਵਾ ਪਿਵੇਦ੍ਵਾ ਨਾਗਰਾਮ੍ਭਸਾ । ਸੁਣ੍ਠੀਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰਕਕ੍ਕਾਥਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨ੍ਨਿषੇਵਿਤਃ ।। ੨੮੫.

ਦਸ਼ਮੂਲ ਦਾ ਕਾਢਾ ਜਾਂ ਨਾਗਰ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਸੁੰਠੀ ਤੇ ਗੋਕਸ਼ੁਰ ਦਾ ਕਾਢਾ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਮਵਾਤਕਟੀਸ਼ੂਲਪਾਚਨੋ ਰੁਕ੍ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਃ । ਸਮੂਲਪਤ੍ਰਸ਼ਾਖਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤੈਲਕਂ ।। ੨੮੫.

ਪ੍ਰਸਾਰਣੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਪੱਤਾ ਤੇ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਸਾਮ ਵਾਤ, ਕਮਰ ਦਰਦ ਤੇ ਪਚਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਡੁਚ੍ਯਾਃ ਸੁਰਸਃ ਕਲ੍ਕਃ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਕ੍ਕਾਥਮੇਵ ਚ । ਪ੍ਰਭੂਤਕਾਲਮਾਸੇਵ੍ਯ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ । ੨੮੫.

ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਸੁਰਸਾ ਦਾ ਲੇਪ, ਚੂਰਨ ਜਾਂ ਕਾਢਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਂ ਵਾ ਸੇਵ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਾ ਗੁਡੇਨ੍ ਵਾ । ਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਤੀਵ੍ਰਕਟੁਕਾਮृਤਸਾਧਿਤਂ ।। ੨੮੫.

ਪਿਪਲੀ ਜਾਂ ਵਰਧਮਾਨਾ ਨੂੰ ਪਥਿਆ ਜਾਂ ਗੁੜ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਤੀਬਰ ਕਟੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਪਕ੍ਵਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਜਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਦਾਹਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਂ । ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਕੋष੍ਣਸ਼ੀਤੇ ਤੁ ਗੁਡੁਚੀ ਤ੍ਰਿਫਲਾਮ੍ਭ੍ਸਾ ।। ੨੮੫.

ਇਸ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਲਣ ਤੇ ਵਾਤ-ਖੂਨ ਦੇ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੁਗਗਲੁ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਗਰਮ ਜਾਂ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਲਾਪੁਨਰ੍ਨ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਵृਹਤੀਦ੍ਵਯਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰੈਃ । ਸਹਿਙ੍ਗੁ ਲਵਣੈਃ ਪੀਤਂ ਸਦ੍ਯੋ ਵਾਤਰੁਜਾਪਹਂ ।। ੨੮੫.

ਬਲਾ, ਪੁਨਰਨਵਾ, ਅਰੰਡ, ਦੋ ਵ੍ਰਹਤੀ ਤੇ ਗੋਕਸ਼ੁਰ, ਹਿੰਗ ਤੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢਾ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।