ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਸ਼ਮੂਲੀਸ਼ਟੀਰਾਸ੍ਨਾਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਲ੍ਵਪੌष੍ਕਰੈਃ । ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੀਤਾਮਲਕੀਭਾਰ੍ਗੀਗੁਡੂਚੀਨਾਗਵਲ੍ਲਿਭਿਃ ।। ੨੮੫.

ਦਸ਼ਮੂਲੀ, ਸ਼ਟੀ, ਰਾਸਨਾ, ਪਿੱਪਲੀ, ਬਿਲਵ, ਪੌਸ਼ਕਰ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਆਮਲਾ, ਭਾਰਗੀ, ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਨਾਗਵੱਲੀ ਨਾਲ।

ਯਵਾਗ੍ਰਂ ਵਿਧਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕषਾਯਂ ਵਾ ਪਿਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਕਾਸ਼ਹृਦ੍‌ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ।। ੨੮੫.

ਯਵ (ਜੌ) ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਂਸੀ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਅੰਤੜੀ ਦੀ ਗੜਬੜ, ਪਾਸ਼ਵ ਦਰਦ, ਹਿਕ, ਤੇ ਅਸਥਮਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਧੁਕਂ ਮਧੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਾਂ । ਨਾਗਰਂ ਗੁੜਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਹਿਕ੍ਕਾਘ੍ਨਂ ਲਾਵਣਤ੍ਰਯਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਮਧੁਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਿੱਪਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ, ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੂਣ—ਇਹ ਹਿਕ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਾਰਵ੍ਯਜਾਜੀਮਰਿਚਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ਲਦਾੜਿਮਮ੍ । ਸੌਵਰ੍ਚ੍ਚਲਂ ਗੁੜਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਾਰੋਚਨਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਕਾਲਾ ਜੀਰਾ, ਜਾਜੀ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਅੰਗੂਰ, ਖੱਟਾ ਚਕਵਿੰਦ, ਅਨਾਰ, ਪੀਲਾ ਪਤ्थਰ, ਗੁੜ ਤੇ ਸ਼ਹਦ — ਇਹ ਸਭ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰृਹ੍ਗਵੇਰਰਸਞ੍ਚੈਵ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਪਾਯਯੇਤ੍ । ਅਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸ਼ਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕਫਾਨ੍ਤਕਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਟਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੀ ਸ਼ਿਲਾਲੋਧ੍ਰਦਾੜਿਮਂ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ । ਪਿਵੇਤ੍ ਤਣ੍ਡੁਲਤੋਯੇਨ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤृष੍ਣਾਨਿਵਾਰਣਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਬੋਹੜ, ਸ੍ਰਿੰਗੀ, ਪਥਰ, ਲੋਧਰ, ਅਨਾਰ, ਮੁਲੇਠੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਤੇ ਪਿਆਸ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।

ਗੁਡੁਚੀ ਵਾਸਕਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਞ੍ਜਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤृष੍ਣਆਕਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਗਿਲੋ, ਵਾਸਕ, ਲੋਧਰ, ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਫ਼ ਤੇ ਖੂਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਆਸ, ਖੰਘ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਕਸ੍ਯ ਰਸਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਮਧੁਸ੍ਤਾਮ੍ਰਜੋ ਰਸਃ . ਸ਼ਿਰੀषਪੁष੍ਪਸੁਰਸਭਾਵਿਤਂ ਮਰਿਚਂ ਹਿਤਂ ।। ੨੮੫.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸਕ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ — ਇਹ ਸਭ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਨੁਨ੍ਮਸੂਰੋऽਥ ਪਿਤ੍ਤਮੁਕ੍ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਂ । ਨਿਰ੍ਗ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਸ਼ਾਰਿਵਾ ਸ਼ੇਲੁਰਹ੍ਕੋਲਸ਼੍ਚ ਵਿषਾਪਹਃ ।। ੨੮੫.

ਸਾਰੇ ਵਾਰਟੀ, ਮਸੂਰ ਤੇ ਤੰਡੁਲੀਕਾ ਜੋ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਸ਼ਾਰਿਵਾ, ਸ਼ੇਲੂ ਤੇ ਕੋਲਾ — ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਹਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ।

ਮਹੌषਧਂ ਮृਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕੋਦ੍ਭਵਂ । ਪਿਵੇਤ੍ ਕਣਾਯੁਤਂ ਕ੍ਕਾਥਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਞ੍ਚ ਮਦੇषੁ ਚ ।। ੨੮੫.

ਮਹਾ-ਉਸ਼ਧ, ਮ੍ਰਿਤਾ, ਖੁਦਰਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੇ ਗੰਠੀ ਵਾਲਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਕਾਢ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚ੍ਚਲਵ੍ਯੋषੈਰ੍ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ੈਰ੍ਘृਤਾਢਕਂ । ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਸਿਦ੍ਧਮੁਨ੍ਮਾਦਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੮੫.

ਹਿੰਗ, ਪੀਲਾ ਪਤ्थਰ ਤੇ ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ, ਤੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਘੀ, ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ — ਇਹ ਉਨਮਾਦ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

ਸ਼ਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀਵਚਾਕੁष੍ਠੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸੈਰ੍ਯੁਤਂ । ਪੁਰਾਣਆਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਂ ਸੋਨ੍ਮਾਦਂ ਮੇਧ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਂ ।। ੨੮੫.

ਘੀ ਜੋ ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ, ਵਚ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਨੁਸਖਾ ਮਿਰਗੀ, ਉਨਮਾਦ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਘृਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੁष੍ਠਨੁਚ੍ਚਾਭ੍ਯਾਯੁਤਂ । ਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਗੁਡੁ ਵੀਧਾਵਣੀਵृषੈਃ ।। ੨੮੫.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੀ ਪੰਚਗਵਿਆ ਤੇ ਕੁਸ਼ਠ ਨਾਲ, ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬਗੁੜੁ, ਵੀਧਾ ਤੇ ਵਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਕਰਞ੍ਜੈਰ੍ਘृਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕੁष੍ਠਨੁਦ੍ਵਜ੍ਰ੍ਕਂ ਸ੍ਮृਤਂ । ਨਿਮ੍ਬਂ ਪਟੋਲਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਚ ਗੁਡੁਚੀ ਵਾਸਕਂ ਤਥਾ ।। ੨੮੫.

ਕਰੰਜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿੰਬ, ਪਟੋਲਾ, ਵਿਆਘਰੀ, ਗਿਲੋ ਤੇ ਵਾਸਕ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਸਕੁਟ੍ਟਿਤਾਨ੍ । ਜਲਦ੍ਰੋਣਏ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍‌ਪਾਦਾਵਸ਼ੇषਿਤਂ ।। ੨੮੫.

ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਦਸ-ਪਲ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਸ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚ ਜਾਵੇ।

ਘृਤਪ੍ਰਸ੍ਥਮ੍ਪ੍ਚੇਤ੍ਤੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਗਰ੍ਭਸਂਯੁਤਂ । ਪਞ੍ਚਤਿਕ੍ਤਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੁष੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੮੫.

ਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਗੂਦਾ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਚਤਿਕਤ ਘੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼ੀਤਿਂ ਵਾਤਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਨ੍ । ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਸ਼੍ਲੈष੍ਮਿਕਾਨ੍ ਕਾਸਪੀਨਸਾਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਰਣਾਦਿਕਾਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਵਾਤ ਦੇ ਅਸੀ, ਪਿੱਤ ਦੇ ਚਾਲੀ, ਕਫ਼ ਦੇ ਵੀਹ ਰੋਗ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਬੰਦ, ਬਵਾਸੀਰ, ਜਖਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ ਯੋਗਰਾਜੋषऽਯਂ ਯਥਾਰ੍ਕਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਖਲੁ । ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਕषਾਯੇਨ੍ ਭृਙ੍ਗਰਾਜਰਸੇਨ ਚ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਰਾਜ ਨੁਸਖਾ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਕਾਢ ਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ।

ਬ੍ਰਣਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਙ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਦਂਸ਼ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਪਟੋਲਦਲਚੂਰ੍ਣੇਨ ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਗ੍ਰਜੋऽਥ ਵਾ ।। ੨੮੫.

ਪਟੋਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਨਾਰ ਜਾਂ ਤਵਗਰ ਨਾਲ, ਘਾਅ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪਦੰਸ਼ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਣ੍ਡਯੇਚ੍ਚ ਗਜੇਨਾਪਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਕੇਨ ਚ । ਤ੍ਰਿਫਲਾਯੋਰਜੋਯष੍ਟਿਮਾਰ੍ਕਵੋਤ੍ਪਲਮਾਰਿਚੈ ।। ੨੮੫.

ਗੁੰਡ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਧੂੜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਮੁਲੇਠੀ, ਅਰਕ, ਨੀਲ ਕਮਲ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਧੂੜ।

ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ਪਚੇਤ੍ਤੈਲਮਭ੍ਯਹ੍ਗਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਦਿਕਾਪਹਂ । ਸਕ੍ਸ਼ੀਰਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਕਵਰਸਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੈਃ ।। ੨੮੫.

ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਤੇਲ ਪਕਾ ਕੇ ਮਲਣ ਲਈ ਵਰਤੋ; ਇਹ ਉਲਟੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ, ਅਰਕ ਦਾ ਰਸ, ਦੋ ਪ੍ਰਸਥ ਮੁਲੇਠੀ ਤੇ ਨੀਲ ਕਮਲ ਵੀ ਮਿਲਾਓ।

ਪਚੇਤ੍ਤੁ ਤੈਲਕੁਡਵਂ ਤਨ੍ਨਸ੍ਯਂ ਪਲਿਤਾਪਹਂ । ਨਿਮ੍ਬਮ੍ਪਟੋਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਗੁਡੂਚੀ ਖਦਿਰਂ ਵृषਂ ।। ੨੮੫.

ਤਿਲ ਦਾ ਘੜਾ ਨੀਮ, ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਖਦੀਰ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਵਰਤੋ; ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭੂਨਿਮ੍ਬਪਾਠਾਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡੂਚੀਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਂ । ਯੋਗਦ੍ਵਯਂ ਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਕੁष੍ਠਵਿਸ੍ਫੋਟਕਾਦਿਕਂ ।। ੨੮੫.

ਭੂਨਿਮਬ, ਪਾਠਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ — ਇਹ ਦੋ ਨੁਸਖੇ ਜ਼ੁਰਾ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋੜ ਤੇ ਫੋੜੇ, ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਟੋਲਾਮृਤਭੂਨਿਮ੍ਬਵਾਸਾਰਿष੍ਟਕਪਰ੍ਪਟੈਃ । ਖਦਿਰਾਨ੍ਤਯੁਤੈਃ ਕ੍ਕਾਥੋ ਵਿਸ੍ਫੋਟਜ੍ਵਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕृਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਪਟੋਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਭੂਨਿਮਬ, ਵਾਸਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਪਰਪਟਾ ਤੇ ਖਦੀਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢਾ ਜ਼ੁਰਾ ਤੇ ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮੂਲੀ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾ ਪਥ੍ਯਾ ਦਾਰੁ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ । ਜ੍ਵਰ੍ਰਾਵਦ੍ਰਧਿਸ਼ੋਥੇषੁ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਵਿਸ਼੍ਵਜਿਤਾ ਹਿਤਾਃ ।। ੨੮੫.

ਦਸ਼ਮੂਲੀ, ਛਿਨਨਰੁਹਾ, ਪਥਿਆ, ਦਾਰੂ ਤੇ ਪੁਨਰਨਵਾ, ਨਾਲ ਸ਼ਿਗਰੂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਜਿਤਾ, ਜ਼ੁਰਾ, ਸੋਜ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਸੋਜ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਮਧੂਕਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਿ ਲੇਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਃ । ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਖਦਿਰੋ ਦਾਰ੍ਵੀ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਤਿਬਲਾਕੁਸ਼ਾਃ ।। ੨੮੫.

ਮਧੂਕ ਤੇ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਲੇਪ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਖਦੀਰ, ਦਾਰਵੀ, ਨਯਗ੍ਰੋਧ, ਅਤਿਬਲਾ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਮ੍ਬਮੂਲਕਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕषਾਯਾਃ ਸ਼ੋਧਨੇ ਹਿਤਾਃ । ਕਰਞ੍ਜਾਰਿष੍ਟਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਰਸੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਨੀਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਢੇ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ; ਕਰੰਜ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਤੇ ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦਾ ਰਸ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਧਾਤਕੀਚਨ੍ਦਨਬਲਾਸਮਹ੍ਗਾਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੈਃ । ਦਾਰ੍ਵੀਮੇਦੋਨ੍ਵਿਤੈਰ੍ਲੇਪਃ ਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਃ ।। ੨੮੫.

ਧਾਤਕੀ, ਚੰਦਨ, ਬਲਾ, ਮਧੂਕ, ਉਤਪਲਾ ਤੇ ਦਾਰਵੀ, ਘੀ ਤੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਲੇਪ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ।

ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਸਮਾਂਸ਼ੈਰ੍ਘृਤਯੋਗਤਃ । ਨਾਡੀ ਦੁष੍ਟਵਣਂ ਸ਼ੂਲਮ੍ਭਗਨ੍ਦਰਮੁਖਂ ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਗੁਗਗਲੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਨੁਸਖਾ ਨਾਡੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਦੁਸ਼ਟ ਜ਼ਖਮ, ਦਰਦ ਤੇ ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।