ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚ ਵਿषਹृਤ੍ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸਦਾ ਜਪੇਤ੍ । ਧਾਨ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਾਪਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਅਨਨ੍ਤਾਚ੍ਯੁਤਮੀਰਯੇਤ੍ ।। ੨੮੪.

ਗਰੁੜਧਵਜ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਾਰਾਯਣਞ੍ਚ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦਾਹਾਦੌ ਜਲਸ਼ਾਯਿਨਂ । ਹਯਗ੍ਰੀਵਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਜਗਤ੍ਸृਤਿਂ ਸੁਤਾਪ੍ਤਯੇ ।। ੨੮੪.

ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਲਸ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸੜਨ ਜਾਂ ਅੱਗ ਸਮੇਂ, ਹਯਗਰੀਵ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਜਗਤਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ।

ਬਲਭਦ੍ਰਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਕਾਰ੍ਯ੍ਯੇ ਏਕਂ ਨਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍ ।। ੨੮੪.

ਬਲਭਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ੌਰਯ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਮ ਜੋ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਮृਤਸਞ੍ਜੀਵਨੀਕਰਾਨ੍ । ਆਤ੍ਰੇਯਭਾषਿਤਾਨ੍ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਵਿਮਰ੍ਦਨਾਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮੁੜ ਉਹ ਯੋਗ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਤਰੇਯ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਵਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਕਾਥਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ । ਪਾਵਨਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਗੁਡੂਚੀ ਵਿष੍ਵਜੋऽਥ ਵਾ ।। ੨੮੫.

ਆਤਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਜੜਾਂ ਦਾ ਕਾਢ ਵਾਤ ਵਾਲੇ ਜਵਰ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਗੁਡੂਚੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਜ ਵੀ।

ਆਮਲਕ੍ਯਭ੍ਯਾ ਕृष੍ਣਾ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤਕਃ । ਵਿਲ੍ਵਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਸ਼੍ਯੋਨਾਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਃ ਪਾਰਲਾ ਸ੍ਥਿਰਾ ।। ੨੮੫.

ਆਮਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਵਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬਿਲਵ, ਅਗਨਿਮੰਥ, ਸ਼ਯੋਨਾਕ, ਕਾਸਮਰੀ, ਪਾਰਲਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਾ।

ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਂ ਪृਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਵृਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਃ । ਜ੍ਵਰਾਵਿਪਾਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਸ਼ਨੁਤ੍ ਕੁਸ਼ਮृਲਕਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਤ੍ਰਿਕੰਟਕਾ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਨੀਪਰਨੀ, ਵ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਕੰਟਕਾਰਿਕਾ, ਇਹ ਜਵਰ, ਅਜੀਰਨ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ਵ ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ਮ੍ਰਿਲਕ ਦੇ ਨਾਲ।

ਗੁਡੂਚੀ ਪਰ੍ਪਟੀ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕਿਰਾਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇषਜਮ੍ । ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਦੇਯਂ ਪਞ੍ਚਭਦ੍ਰਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਗੁਡੂਚੀ, ਪਰਪਟੀ, ਮੁਸਤ, ਕਿਰਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਭੈਸ਼ਜ—ਇਹ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਜਵਰ ਵਿੱਚ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪੰਜ ਭਦ੍ਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਵਿਸ਼ਾਲਕਟੁਕਾਤ੍ਰਿਫਲਾਰਗ੍ਬਧੈਃ ਕृਤਃ । ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਭੇਦਨਕ੍ਕਾਥਃ ਪੇਥਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਪਹਃ ।। ੨੮੫.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਕਟੁਕਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਅਰਗਵਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੰਸਕਾਰ, ਭੇਦਨ ਵਾਲਾ ਕਾਢ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਵਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਦਾਰੁਬਲਾਵਾਸਾਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਪਦ੍ਮਕੈਃ । ਸਵਿਡਙ੍ਗੈਃ ਸਿਤਾਤੁਲ੍ਯਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਞ੍ਚਕਾਸ਼ਜਿਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਦੇਵਦਾਰੁ, ਬਲਾ, ਵਾਸਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਯੋਸ਼, ਪਦਮਕ ਅਤੇ ਵਿਡੰਗਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਚੂਰਨ, ਚੀਨੀ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ, ਪੰਜ ਕਾਸਾ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮੂਲੀਸ਼ਟੀਰਾਸ੍ਨਾਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਲ੍ਵਪੌष੍ਕਰੈਃ । ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੀਤਾਮਲਕੀਭਾਰ੍ਗੀਗੁਡੂਚੀਨਾਗਵਲ੍ਲਿਭਿਃ ।। ੨੮੫.

ਦਸ਼ਮੂਲੀ, ਸ਼ਟੀ, ਰਾਸਨਾ, ਪਿੱਪਲੀ, ਬਿਲਵ, ਪੌਸ਼ਕਰ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਆਮਲਾ, ਭਾਰਗੀ, ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਨਾਗਵੱਲੀ ਨਾਲ।

ਯਵਾਗ੍ਰਂ ਵਿਧਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕषਾਯਂ ਵਾ ਪਿਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਕਾਸ਼ਹृਦ੍‌ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ।। ੨੮੫.

ਯਵ (ਜੌ) ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਂਸੀ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਅੰਤੜੀ ਦੀ ਗੜਬੜ, ਪਾਸ਼ਵ ਦਰਦ, ਹਿਕ, ਤੇ ਅਸਥਮਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਧੁਕਂ ਮਧੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਾਂ । ਨਾਗਰਂ ਗੁੜਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਹਿਕ੍ਕਾਘ੍ਨਂ ਲਾਵਣਤ੍ਰਯਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਮਧੁਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਿੱਪਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ, ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੂਣ—ਇਹ ਹਿਕ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਾਰਵ੍ਯਜਾਜੀਮਰਿਚਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ਲਦਾੜਿਮਮ੍ । ਸੌਵਰ੍ਚ੍ਚਲਂ ਗੁੜਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਾਰੋਚਨਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਕਾਲਾ ਜੀਰਾ, ਜਾਜੀ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਅੰਗੂਰ, ਖੱਟਾ ਚਕਵਿੰਦ, ਅਨਾਰ, ਪੀਲਾ ਪਤ्थਰ, ਗੁੜ ਤੇ ਸ਼ਹਦ — ਇਹ ਸਭ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰृਹ੍ਗਵੇਰਰਸਞ੍ਚੈਵ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਪਾਯਯੇਤ੍ । ਅਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸ਼ਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕਫਾਨ੍ਤਕਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਟਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੀ ਸ਼ਿਲਾਲੋਧ੍ਰਦਾੜਿਮਂ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ । ਪਿਵੇਤ੍ ਤਣ੍ਡੁਲਤੋਯੇਨ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤृष੍ਣਾਨਿਵਾਰਣਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਬੋਹੜ, ਸ੍ਰਿੰਗੀ, ਪਥਰ, ਲੋਧਰ, ਅਨਾਰ, ਮੁਲੇਠੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਤੇ ਪਿਆਸ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।

ਗੁਡੁਚੀ ਵਾਸਕਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਞ੍ਜਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤृष੍ਣਆਕਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਗਿਲੋ, ਵਾਸਕ, ਲੋਧਰ, ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਫ਼ ਤੇ ਖੂਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਆਸ, ਖੰਘ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਕਸ੍ਯ ਰਸਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਮਧੁਸ੍ਤਾਮ੍ਰਜੋ ਰਸਃ . ਸ਼ਿਰੀषਪੁष੍ਪਸੁਰਸਭਾਵਿਤਂ ਮਰਿਚਂ ਹਿਤਂ ।। ੨੮੫.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸਕ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ — ਇਹ ਸਭ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਨੁਨ੍ਮਸੂਰੋऽਥ ਪਿਤ੍ਤਮੁਕ੍ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਂ । ਨਿਰ੍ਗ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਸ਼ਾਰਿਵਾ ਸ਼ੇਲੁਰਹ੍ਕੋਲਸ਼੍ਚ ਵਿषਾਪਹਃ ।। ੨੮੫.

ਸਾਰੇ ਵਾਰਟੀ, ਮਸੂਰ ਤੇ ਤੰਡੁਲੀਕਾ ਜੋ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਸ਼ਾਰਿਵਾ, ਸ਼ੇਲੂ ਤੇ ਕੋਲਾ — ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਹਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ।

ਮਹੌषਧਂ ਮृਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕੋਦ੍ਭਵਂ । ਪਿਵੇਤ੍ ਕਣਾਯੁਤਂ ਕ੍ਕਾਥਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਞ੍ਚ ਮਦੇषੁ ਚ ।। ੨੮੫.

ਮਹਾ-ਉਸ਼ਧ, ਮ੍ਰਿਤਾ, ਖੁਦਰਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੇ ਗੰਠੀ ਵਾਲਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਕਾਢ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚ੍ਚਲਵ੍ਯੋषੈਰ੍ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ੈਰ੍ਘृਤਾਢਕਂ । ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਸਿਦ੍ਧਮੁਨ੍ਮਾਦਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੮੫.

ਹਿੰਗ, ਪੀਲਾ ਪਤ्थਰ ਤੇ ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ ਬਰਾਬਰ ਭਾਗ, ਤੇ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਘੀ, ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ — ਇਹ ਉਨਮਾਦ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

ਸ਼ਙ੍ਖਪੁष੍ਪੀਵਚਾਕੁष੍ਠੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਰਸੈਰ੍ਯੁਤਂ । ਪੁਰਾਣਆਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਂ ਸੋਨ੍ਮਾਦਂ ਮੇਧ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਂ ।। ੨੮੫.

ਘੀ ਜੋ ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀ, ਵਚ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਨੁਸਖਾ ਮਿਰਗੀ, ਉਨਮਾਦ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਘृਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕੁष੍ਠਨੁਚ੍ਚਾਭ੍ਯਾਯੁਤਂ । ਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਗੁਡੁ ਵੀਧਾਵਣੀਵृषੈਃ ।। ੨੮੫.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੀ ਪੰਚਗਵਿਆ ਤੇ ਕੁਸ਼ਠ ਨਾਲ, ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬਗੁੜੁ, ਵੀਧਾ ਤੇ ਵਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਕਰਞ੍ਜੈਰ੍ਘृਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕੁष੍ਠਨੁਦ੍ਵਜ੍ਰ੍ਕਂ ਸ੍ਮृਤਂ । ਨਿਮ੍ਬਂ ਪਟੋਲਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਚ ਗੁਡੁਚੀ ਵਾਸਕਂ ਤਥਾ ।। ੨੮੫.

ਕਰੰਜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿੰਬ, ਪਟੋਲਾ, ਵਿਆਘਰੀ, ਗਿਲੋ ਤੇ ਵਾਸਕ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਸਕੁਟ੍ਟਿਤਾਨ੍ । ਜਲਦ੍ਰੋਣਏ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍‌ਪਾਦਾਵਸ਼ੇषਿਤਂ ।। ੨੮੫.

ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਦਸ-ਪਲ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਸ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚ ਜਾਵੇ।

ਘृਤਪ੍ਰਸ੍ਥਮ੍ਪ੍ਚੇਤ੍ਤੇਨ ਤ੍ਰਿਫਲਾਗਰ੍ਭਸਂਯੁਤਂ । ਪਞ੍ਚਤਿਕ੍ਤਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੁष੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ।। ੨੮੫.

ਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਗੂਦਾ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਚਤਿਕਤ ਘੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼ੀਤਿਂ ਵਾਤਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਨ੍ । ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਸ਼੍ਲੈष੍ਮਿਕਾਨ੍ ਕਾਸਪੀਨਸਾਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਰਣਾਦਿਕਾਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਵਾਤ ਦੇ ਅਸੀ, ਪਿੱਤ ਦੇ ਚਾਲੀ, ਕਫ਼ ਦੇ ਵੀਹ ਰੋਗ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਬੰਦ, ਬਵਾਸੀਰ, ਜਖਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ ਯੋਗਰਾਜੋषऽਯਂ ਯਥਾਰ੍ਕਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਖਲੁ । ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਕषਾਯੇਨ੍ ਭृਙ੍ਗਰਾਜਰਸੇਨ ਚ ।। ੨੮੫.

ਇਹ ਰਾਜ ਨੁਸਖਾ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਕਾਢ ਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ।

ਬ੍ਰਣਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਙ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਦਂਸ਼ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਪਟੋਲਦਲਚੂਰ੍ਣੇਨ ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਗ੍ਰਜੋऽਥ ਵਾ ।। ੨੮੫.

ਪਟੋਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਨਾਰ ਜਾਂ ਤਵਗਰ ਨਾਲ, ਘਾਅ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪਦੰਸ਼ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।