ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪਰਮੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ । ਓਂ ਨਮੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ ।। ੨੮੪.

ਗਾਯਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ — ਇਸ ਨੂੰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 'ਓਂ ਨਮੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯ' ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਸਰ੍ਵਦਃ । ਓਂ ਹ੍ਰੂਁ ਨਮੋ ਵਿष੍ਣਵੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਯਞ੍ਚੌषਧਂ ਪਰਂ ।। ੨੮੪.

'ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ' ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਓਂ ਹ੍ਰੂਂ ਨਮੋ ਵਿਸ਼ਣਵੇ' ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦਵਾਈ ਵੀ ਹੈ।

ਅਨੇਨ ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਸੁਰਾਃ ਸਸ਼੍ਰਿਯੋ ਨਿਰੁਜੋऽਭਵਨ੍ । ਭੂਤਾਨਾਮੁਪਕਾਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਧਰ੍ਮੋ ਮਹੌषਧਮ੍ ।। ੨੮੪.

ਇਸ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਸਮੇਤ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮ੍ਮਃ ਸਦ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮਕृਦ੍ਧਰ੍ਮੀ ਏਤੈਰ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮੈਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲਃ । ਸ਼੍ਰੀਦਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰੀਧਰਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਕੇਤਨਃ ।। ੨੮੪.

ਧਰਮ, ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਦੌਲਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਪਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਪਰਮ੍ ਏਤੈਃ ਸ਼੍ਰਿਯਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਕਾਮੀ ਕਾਮਪ੍ਰਦਃ ਕਾਮਃ ਕਾਮਪਾਲਸ੍ਤਥਾ ਹਰਿਃ ।। ੨੮੪.

ਉਹ ਦੌਲਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਹੀ, ਇੱਛਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਰੀ ਵੀ ਹੈ।

ਆਨਨ੍ਦੋ ਮਾਧਵਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਮ ਕਾਮਾਯ ਵੈ ਹਰੇਃ । ਰਾਮਃ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮਸ਼੍ਚ ਨृਸਿਂਹੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਵ ਚ ।। ੨੮੪.

ਆਨੰਦ ਤੇ ਮਾਧਵ, ਇਹ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਚਾਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਨਰਸਿੰਘ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਨਾਮਾਨਿ ਜਪ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਜਿਗੀषੁਭਿਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਪ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੨੮੪.

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਉਹ ਲੋਕ ਜਪਣ ਜੋ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਣ।

ਦਾਮੋਦਰੋ ਬਨ੍ਧਹਰਃ ਪੁष੍ਕਰਾਕ੍ਸ਼ੋऽਕ੍ਸ਼ਿਰੋਗਨੁਤ੍ । ਹृषੀਕੇਸ਼ੋ ਭਯਹਰੋ ਜਪੇਦੌषਧਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ।। ੨੮੪.

ਦਾਮੋਦਰ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੁਸ਼ਕਰਾਖਸ਼, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਾਮ ਦਵਾਈ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਸਮੇਂ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਅਚ੍ਯੁਤਞ੍ਚਾਮृਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਚਾਪਰਾਜਿਤਃ । ਜਲਤਾਰੇ ਨਾਰਸਿਂਹਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦੌ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾਮਵਾਨ੍ ।। ੨੮੪.

ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਅਮਰ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਜੰਗ ਵਿਚ; ਜਲ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਰਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ।

ਚਕ੍ਰਿਣਙ੍ਗਦਿਨਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਿਣਂ ਖਡ੍ਗਿਨਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇ ਨृਸਿਂਹੋऽਖਿਲਭੀਤਿਨੁਤ੍ ।। ੨੮੪.

ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਗਦਾ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਨੁਧਾਰੀ ਅਤੇ ਖੜਗਧਾਰੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚ ਵਿषਹृਤ੍ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸਦਾ ਜਪੇਤ੍ । ਧਾਨ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਾਪਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਅਨਨ੍ਤਾਚ੍ਯੁਤਮੀਰਯੇਤ੍ ।। ੨੮੪.

ਗਰੁੜਧਵਜ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਾਰਾਯਣਞ੍ਚ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦਾਹਾਦੌ ਜਲਸ਼ਾਯਿਨਂ । ਹਯਗ੍ਰੀਵਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਜਗਤ੍ਸृਤਿਂ ਸੁਤਾਪ੍ਤਯੇ ।। ੨੮੪.

ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਲਸ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸੜਨ ਜਾਂ ਅੱਗ ਸਮੇਂ, ਹਯਗਰੀਵ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਜਗਤਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ।

ਬਲਭਦ੍ਰਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਕਾਰ੍ਯ੍ਯੇ ਏਕਂ ਨਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍ ।। ੨੮੪.

ਬਲਭਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ੌਰਯ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਮ ਜੋ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਮृਤਸਞ੍ਜੀਵਨੀਕਰਾਨ੍ । ਆਤ੍ਰੇਯਭਾषਿਤਾਨ੍ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਵਿਮਰ੍ਦਨਾਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮੁੜ ਉਹ ਯੋਗ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਤਰੇਯ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਵਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਕਾਥਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ । ਪਾਵਨਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਗੁਡੂਚੀ ਵਿष੍ਵਜੋऽਥ ਵਾ ।। ੨੮੫.

ਆਤਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਜੜਾਂ ਦਾ ਕਾਢ ਵਾਤ ਵਾਲੇ ਜਵਰ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਗੁਡੂਚੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਜ ਵੀ।

ਆਮਲਕ੍ਯਭ੍ਯਾ ਕृष੍ਣਾ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤਕਃ । ਵਿਲ੍ਵਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਸ਼੍ਯੋਨਾਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਃ ਪਾਰਲਾ ਸ੍ਥਿਰਾ ।। ੨੮੫.

ਆਮਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਵਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬਿਲਵ, ਅਗਨਿਮੰਥ, ਸ਼ਯੋਨਾਕ, ਕਾਸਮਰੀ, ਪਾਰਲਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਾ।

ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਂ ਪृਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਵृਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਃ । ਜ੍ਵਰਾਵਿਪਾਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਸ਼ਨੁਤ੍ ਕੁਸ਼ਮृਲਕਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਤ੍ਰਿਕੰਟਕਾ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਨੀਪਰਨੀ, ਵ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਕੰਟਕਾਰਿਕਾ, ਇਹ ਜਵਰ, ਅਜੀਰਨ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ਵ ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ਮ੍ਰਿਲਕ ਦੇ ਨਾਲ।

ਗੁਡੂਚੀ ਪਰ੍ਪਟੀ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕਿਰਾਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇषਜਮ੍ । ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਦੇਯਂ ਪਞ੍ਚਭਦ੍ਰਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਗੁਡੂਚੀ, ਪਰਪਟੀ, ਮੁਸਤ, ਕਿਰਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਭੈਸ਼ਜ—ਇਹ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਜਵਰ ਵਿੱਚ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪੰਜ ਭਦ੍ਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਵਿਸ਼ਾਲਕਟੁਕਾਤ੍ਰਿਫਲਾਰਗ੍ਬਧੈਃ ਕृਤਃ । ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਭੇਦਨਕ੍ਕਾਥਃ ਪੇਥਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਪਹਃ ।। ੨੮੫.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਕਟੁਕਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਅਰਗਵਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੰਸਕਾਰ, ਭੇਦਨ ਵਾਲਾ ਕਾਢ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਵਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਦਾਰੁਬਲਾਵਾਸਾਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਪਦ੍ਮਕੈਃ । ਸਵਿਡਙ੍ਗੈਃ ਸਿਤਾਤੁਲ੍ਯਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਞ੍ਚਕਾਸ਼ਜਿਤ੍ ।। ੨੮੫.

ਦੇਵਦਾਰੁ, ਬਲਾ, ਵਾਸਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਯੋਸ਼, ਪਦਮਕ ਅਤੇ ਵਿਡੰਗਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਚੂਰਨ, ਚੀਨੀ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ, ਪੰਜ ਕਾਸਾ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਮੂਲੀਸ਼ਟੀਰਾਸ੍ਨਾਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਲ੍ਵਪੌष੍ਕਰੈਃ । ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੀਤਾਮਲਕੀਭਾਰ੍ਗੀਗੁਡੂਚੀਨਾਗਵਲ੍ਲਿਭਿਃ ।। ੨੮੫.

ਦਸ਼ਮੂਲੀ, ਸ਼ਟੀ, ਰਾਸਨਾ, ਪਿੱਪਲੀ, ਬਿਲਵ, ਪੌਸ਼ਕਰ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਆਮਲਾ, ਭਾਰਗੀ, ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਨਾਗਵੱਲੀ ਨਾਲ।

ਯਵਾਗ੍ਰਂ ਵਿਧਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕषਾਯਂ ਵਾ ਪਿਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਕਾਸ਼ਹृਦ੍‌ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ।। ੨੮੫.

ਯਵ (ਜੌ) ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਢ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਂਸੀ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਅੰਤੜੀ ਦੀ ਗੜਬੜ, ਪਾਸ਼ਵ ਦਰਦ, ਹਿਕ, ਤੇ ਅਸਥਮਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਧੁਕਂ ਮਧੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਾਂ । ਨਾਗਰਂ ਗੁੜਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਹਿਕ੍ਕਾਘ੍ਨਂ ਲਾਵਣਤ੍ਰਯਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਮਧੁਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਿੱਪਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ, ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੂਣ—ਇਹ ਹਿਕ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਾਰਵ੍ਯਜਾਜੀਮਰਿਚਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ਲਦਾੜਿਮਮ੍ । ਸੌਵਰ੍ਚ੍ਚਲਂ ਗੁੜਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਾਰੋਚਨਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਕਾਲਾ ਜੀਰਾ, ਜਾਜੀ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਅੰਗੂਰ, ਖੱਟਾ ਚਕਵਿੰਦ, ਅਨਾਰ, ਪੀਲਾ ਪਤ्थਰ, ਗੁੜ ਤੇ ਸ਼ਹਦ — ਇਹ ਸਭ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰृਹ੍ਗਵੇਰਰਸਞ੍ਚੈਵ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਪਾਯਯੇਤ੍ । ਅਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸ਼ਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕਫਾਨ੍ਤਕਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਰਕ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਟਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੀ ਸ਼ਿਲਾਲੋਧ੍ਰਦਾੜਿਮਂ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ । ਪਿਵੇਤ੍ ਤਣ੍ਡੁਲਤੋਯੇਨ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤृष੍ਣਾਨਿਵਾਰਣਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਬੋਹੜ, ਸ੍ਰਿੰਗੀ, ਪਥਰ, ਲੋਧਰ, ਅਨਾਰ, ਮੁਲੇਠੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਤੇ ਪਿਆਸ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।

ਗੁਡੁਚੀ ਵਾਸਕਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਞ੍ਜਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤृष੍ਣਆਕਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਗਿਲੋ, ਵਾਸਕ, ਲੋਧਰ, ਲੰਬੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਫ਼ ਤੇ ਖੂਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਆਸ, ਖੰਘ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਕਸ੍ਯ ਰਸਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਮਧੁਸ੍ਤਾਮ੍ਰਜੋ ਰਸਃ . ਸ਼ਿਰੀषਪੁष੍ਪਸੁਰਸਭਾਵਿਤਂ ਮਰਿਚਂ ਹਿਤਂ ।। ੨੮੫.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸਕ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ — ਇਹ ਸਭ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਨੁਨ੍ਮਸੂਰੋऽਥ ਪਿਤ੍ਤਮੁਕ੍ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਂ । ਨਿਰ੍ਗ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਸ਼ਾਰਿਵਾ ਸ਼ੇਲੁਰਹ੍ਕੋਲਸ਼੍ਚ ਵਿषਾਪਹਃ ।। ੨੮੫.

ਸਾਰੇ ਵਾਰਟੀ, ਮਸੂਰ ਤੇ ਤੰਡੁਲੀਕਾ ਜੋ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਸ਼ਾਰਿਵਾ, ਸ਼ੇਲੂ ਤੇ ਕੋਲਾ — ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਹਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ।