ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਤਾਵਰੀਗੁਡੁਚ੍ਯਗ੍ਨਿਪਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਃ । ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਤਿਲਜੈਰ੍ਲਿਹ੍ਯਦ੍ ਬਲੀਪਲਿਤਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਃ ।। ੨੮੩.

ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਗੁਡੂਚੀ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਪਲਾ — ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਵੀਹ ਪਲਾ, ਸ਼ਹਦ, ਘੀ ਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਚੱਟਣ ਲਈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਂਦਾ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।

ਸਿਤਾਮਧੁਘृਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਕृष੍ਣਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਥਾ । ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗਘ੍ਨੀਸ ਮਧੁਃ ਸਰ੍ਕ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਾ ।। ੨੮੩.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਚੀਨੀ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਾਲੀ ਹਰੀਤਕੀ ਵੀ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਸਿਤਾਮਧੁਘृਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਕृष੍ਣਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਥਾ । ਪਥ੍ਯਾਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੁਡੁਚੀਮੁष੍ਲੀਰਜਃ ।। ੨੮੩.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਚੀਨੀ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਾਲੀ ਹਰੀਤਕੀ, ਪਥਿਆ, ਚਿਤਰਕ, ਸੁੰਠੀ, ਗੁਡੂਚੀ ਤੇ ਮੁਸ਼ਲੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਵੀ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਸਗੁਡਂ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਰੋਗਹਰਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਵਰ੍षਕृਤੇ । ਕਿਞਅਚਿਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਜਵਾਪੁष੍ਪਂ ਪਿਣ੍ਡਿਤਂ ਵਿਮृਜੇਜ੍ਜਲੇ ।। ੨੮੩.

ਗੁੜ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਣ ਤੇ, ਰੋਗ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਿੰਚਕ ਤੇ ਜਵਾ ਫੁੱਲ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤੈਲਂ ਭਵੇਦ੍ ਘृਤਾਕਾਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਣਂ ਜਲਾਨ੍ਵਿਤਂ । ਧੂਪਾਰ੍ਥਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਰਂ ਵृषਦਂਸ਼ਜਰਾਯੁਨਾ ।। ੨੮੩.

ਘੀ ਵਰਗਾ ਤੇਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੂਰਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਧੂਪ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਦੰਸ਼ਾ ਕੀੜੇ ਦੀ ਪਿੱਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਜੀਬ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਪੁਨਰ੍ਮ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਧੂਪੇਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਯਾਥਾ ਪੁਰਾ । ਕਰ੍ਪੂਰਜਲਕਾਭੇਕਤੈਲਂ ਪਾਟਲਿਮੂਲਯੁਕ੍ ।। ੨੮੩.

ਮੱਖੀ ਦੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਫੇਰ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਕਪੂਰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਪਾਟਲੀ ਮੂਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ।

ਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਲਿਪ੍ਯ ਪਦੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਚਰੇਦਙ੍ਗਾਰਕੇ ਨਰਃ । ਤृਣੌਤ੍ਥਾਨਾਦਿਕਂ ਵ੍ਯੂਹ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਵੈ ਕੁਤੂਹਲਂ ।। ੨੮੩.

ਪੀਸ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋ ਥਾਂ ਤੇ ਲਗਾਓ ਤੇ ਅੰਗਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲੋ। ਘਾਹ ਆਦਿ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਚਮਤਕਾਰ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿषਗ੍ਰਹਰੁਜਧ੍ਵਂਸਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਰ੍ਮ੍ਮ ਚ ਕਾਮਿਕਂ । ਤਤ੍ਤੇ षਟ੍‌ਕਰ੍ਮ੍ਮਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਿਦ੍ਵਯਸਮਾਸ਼੍ਰਯਂ ।। ੨੮੩.

ਇਹ ਵਿਸ਼, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਦਰਦ ਤੇ ਛੋਟੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਧੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਧ੍ਯਾਨੌषਧਿਕਥਾਮੁਦ੍ਰੇਜ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਮੁष੍ਟਯਃ । ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਵਰ੍ਗਫਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਸ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੨੮੩.

ਜਿੱਥੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਧਿਆਨ, ਦਵਾਈ, ਮুদ্রਾ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਹਵਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਚਾਰ ਲਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਆਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਕਰ੍ਤਾਰ ਓਂਕਾਰਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਕਦਾਃ । ਓਂਕਾਰਃ ਪਰਮੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਮਰੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੮੪.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਆਯੁ ਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਓਂਕਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਂਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ — ਇਸ ਨੂੰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪਰਮੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ । ਓਂ ਨਮੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ ।। ੨੮੪.

ਗਾਯਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ — ਇਸ ਨੂੰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 'ਓਂ ਨਮੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯ' ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਸਰ੍ਵਦਃ । ਓਂ ਹ੍ਰੂਁ ਨਮੋ ਵਿष੍ਣਵੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਯਞ੍ਚੌषਧਂ ਪਰਂ ।। ੨੮੪.

'ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ' ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਓਂ ਹ੍ਰੂਂ ਨਮੋ ਵਿਸ਼ਣਵੇ' ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ ਤੇ ਉੱਚੀ ਦਵਾਈ ਵੀ ਹੈ।

ਅਨੇਨ ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਸੁਰਾਃ ਸਸ਼੍ਰਿਯੋ ਨਿਰੁਜੋऽਭਵਨ੍ । ਭੂਤਾਨਾਮੁਪਕਾਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਧਰ੍ਮੋ ਮਹੌषਧਮ੍ ।। ੨੮੪.

ਇਸ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਸਮੇਤ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮ੍ਮਃ ਸਦ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮਕृਦ੍ਧਰ੍ਮੀ ਏਤੈਰ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮੈਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲਃ । ਸ਼੍ਰੀਦਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰੀਧਰਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਕੇਤਨਃ ।। ੨੮੪.

ਧਰਮ, ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਦੌਲਤ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਦੌਲਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਪਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਪਰਮ੍ ਏਤੈਃ ਸ਼੍ਰਿਯਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਕਾਮੀ ਕਾਮਪ੍ਰਦਃ ਕਾਮਃ ਕਾਮਪਾਲਸ੍ਤਥਾ ਹਰਿਃ ।। ੨੮੪.

ਉਹ ਦੌਲਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਹੀ, ਇੱਛਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਰੀ ਵੀ ਹੈ।

ਆਨਨ੍ਦੋ ਮਾਧਵਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਮ ਕਾਮਾਯ ਵੈ ਹਰੇਃ । ਰਾਮਃ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮਸ਼੍ਚ ਨृਸਿਂਹੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਵ ਚ ।। ੨੮੪.

ਆਨੰਦ ਤੇ ਮਾਧਵ, ਇਹ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਚਾਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਨਰਸਿੰਘ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਨਾਮਾਨਿ ਜਪ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਜਿਗੀषੁਭਿਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਪ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੨੮੪.

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਉਹ ਲੋਕ ਜਪਣ ਜੋ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਣ।

ਦਾਮੋਦਰੋ ਬਨ੍ਧਹਰਃ ਪੁष੍ਕਰਾਕ੍ਸ਼ੋऽਕ੍ਸ਼ਿਰੋਗਨੁਤ੍ । ਹृषੀਕੇਸ਼ੋ ਭਯਹਰੋ ਜਪੇਦੌषਧਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ।। ੨੮੪.

ਦਾਮੋਦਰ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੁਸ਼ਕਰਾਖਸ਼, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਾਮ ਦਵਾਈ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਸਮੇਂ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਅਚ੍ਯੁਤਞ੍ਚਾਮृਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਚਾਪਰਾਜਿਤਃ । ਜਲਤਾਰੇ ਨਾਰਸਿਂਹਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦੌ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾਮਵਾਨ੍ ।। ੨੮੪.

ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਅਮਰ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਜੰਗ ਵਿਚ; ਜਲ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਰਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ।

ਚਕ੍ਰਿਣਙ੍ਗਦਿਨਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਿਣਂ ਖਡ੍ਗਿਨਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇ ਨृਸਿਂਹੋऽਖਿਲਭੀਤਿਨੁਤ੍ ।। ੨੮੪.

ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਗਦਾ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਨੁਧਾਰੀ ਅਤੇ ਖੜਗਧਾਰੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚ ਵਿषਹृਤ੍ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸਦਾ ਜਪੇਤ੍ । ਧਾਨ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਾਪਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਅਨਨ੍ਤਾਚ੍ਯੁਤਮੀਰਯੇਤ੍ ।। ੨੮੪.

ਗਰੁੜਧਵਜ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਾਰਾਯਣਞ੍ਚ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦਾਹਾਦੌ ਜਲਸ਼ਾਯਿਨਂ । ਹਯਗ੍ਰੀਵਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਜਗਤ੍ਸृਤਿਂ ਸੁਤਾਪ੍ਤਯੇ ।। ੨੮੪.

ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਲਸ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਸੜਨ ਜਾਂ ਅੱਗ ਸਮੇਂ, ਹਯਗਰੀਵ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਜਗਤਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ।

ਬਲਭਦ੍ਰਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਕਾਰ੍ਯ੍ਯੇ ਏਕਂ ਨਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍ ।। ੨੮੪.

ਬਲਭਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ੌਰਯ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਮ ਜੋ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਮृਤਸਞ੍ਜੀਵਨੀਕਰਾਨ੍ । ਆਤ੍ਰੇਯਭਾषਿਤਾਨ੍ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਵਿਮਰ੍ਦਨਾਨ੍ ।। ੨੮੫.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮੁੜ ਉਹ ਯੋਗ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਤਰੇਯ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ ਵਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਕਾਥਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ । ਪਾਵਨਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਗੁਡੂਚੀ ਵਿष੍ਵਜੋऽਥ ਵਾ ।। ੨੮੫.

ਆਤਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਜੜਾਂ ਦਾ ਕਾਢ ਵਾਤ ਵਾਲੇ ਜਵਰ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਗੁਡੂਚੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਜ ਵੀ।

ਆਮਲਕ੍ਯਭ੍ਯਾ ਕृष੍ਣਾ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤਕਃ । ਵਿਲ੍ਵਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਸ਼੍ਯੋਨਾਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਃ ਪਾਰਲਾ ਸ੍ਥਿਰਾ ।। ੨੮੫.

ਆਮਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਵਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬਿਲਵ, ਅਗਨਿਮੰਥ, ਸ਼ਯੋਨਾਕ, ਕਾਸਮਰੀ, ਪਾਰਲਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਾ।

ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਂ ਪृਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਵृਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਃ । ਜ੍ਵਰਾਵਿਪਾਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਸ਼ਨੁਤ੍ ਕੁਸ਼ਮृਲਕਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਤ੍ਰਿਕੰਟਕਾ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਨੀਪਰਨੀ, ਵ੍ਰਹਤੀ ਅਤੇ ਕੰਟਕਾਰਿਕਾ, ਇਹ ਜਵਰ, ਅਜੀਰਨ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ਵ ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ਮ੍ਰਿਲਕ ਦੇ ਨਾਲ।

ਗੁਡੂਚੀ ਪਰ੍ਪਟੀ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕਿਰਾਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇषਜਮ੍ । ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਦੇਯਂ ਪਞ੍ਚਭਦ੍ਰਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੮੫.

ਗੁਡੂਚੀ, ਪਰਪਟੀ, ਮੁਸਤ, ਕਿਰਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਭੈਸ਼ਜ—ਇਹ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਜਵਰ ਵਿੱਚ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪੰਜ ਭਦ੍ਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਵਿਸ਼ਾਲਕਟੁਕਾਤ੍ਰਿਫਲਾਰਗ੍ਬਧੈਃ ਕृਤਃ । ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਭੇਦਨਕ੍ਕਾਥਃ ਪੇਥਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਪਹਃ ।। ੨੮੫.

ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਕਟੁਕਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਅਰਗਵਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੰਸਕਾਰ, ਭੇਦਨ ਵਾਲਾ ਕਾਢ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਵਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।