ਪਲ੍ਲਵੈਰਰ੍ਕ੍ਕਪੂਤੀਕਸ੍ਨੁਹੀਰੁਗ੍ਘਾਤਜਾਤਿਕੈਃ । ਉਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਵਗ੍ਦੋषਨਾਸ਼ਨੈਃ ।। ੨੮੩.
ਅਰਕ, ਪੂਤੀਕਾ, ਸਨੁਹੀ ਤੇ ਉੱਗਾਤਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਲਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਾਕੁਚੀ ਸਤਿਲਾ ਭੁਕ੍ਤਾ ਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ ਕੁष੍ਠਨਾਸ਼ਨੀ । ਪਥ੍ਯਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕੀ ਤੈਲਗੁਡਪਿਣ੍ਡੀ ਤੁ ਕੁष੍ਠਜਿਤ੍ ।। ੨੮੩.
ਵਾਕੁਚੀ ਤੇ ਤਿਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਥਿਆ, ਭਲਾਤਕੀ ਤੇ ਤੇਲ-ਗੁੜ ਦੀ ਗੋਲੀ ਵੀ ਕੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਜਿਤਦੀ ਹੈ।
ਪੂਤੀਕਵਹ੍ਨਿਰਜਨੀ ਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋषਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ । ਤਕ੍ਰਂ ਗੁਦਾਙ੍ਗੁਰੇ ਪੇਯਂ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਵਾ ਸਗੁਡਾऽਭਯਾ ।। ੨੮੩.
ਪੂਤੀਕਾ, ਹਰਿਤਕੀ, ਹਲਦੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤੇ ਵਿਯੋਸ਼ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਢਾ, ਛਾਛ ਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਭਯਾ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਫਲਦਾਰ੍ਵ੍ਵੀਵਿषਾਣਾਨ੍ਤੁ ਕ੍ਕਾਥੋ ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੋऽਥਵਾ । ਪਾਤਵ੍ਯੋ ਰਜਨੀਕਲ੍ਕਃ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾ ।। ੨੮੩.
ਫਲਾ, ਦਾਰਵੀ ਤੇ ਵਿਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਜਾਂ ਧਾਤਰੀ ਦਾ ਰਸ, ਜਾਂ ਹਲਦੀ ਦਾ ਪੇਸਟ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ, ਮਧੁਮੇਹ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਾਗਰ੍ਭੋ ਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਕ੍ਕਾਥ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਯੁਕ੍ । ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਹृਤ੍ ਪਾਨਾਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਾਹਰੀ ।। ੨੮੩.
ਵਾਸਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਕਢਾ, ਜੋ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਏਰੰਡ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੀਪਲ spleen ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਇਲਾਜ ਹੈ।
ਸੇਵ੍ਯਾ ਜਠਰਿਣਾ ਕृष੍ਣਾ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਹੁਭਾਵਿਤਾ । ਪਯੋ ਵਾ ਰਚ੍ਯਦਨ੍ਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਿਡਙ੍ਗਵ੍ਯੋषਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ ।। ੨੮੩.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲੀ ਨਾਈਟਸ਼ੇਡ ਨੂੰ ਸਨੁਹੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਕਾ ਕੇ ਜਾਂ ਦੰਤੀ, ਵਿਡੰਗ ਤੇ ਵਿਯੋਸ਼ ਦੇ ਪੇਸਟ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪੀਣ।
ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕੋਗ੍ਰਾਭਯਾ ਕृष੍ਣਾ ਵਿਡਙ੍ਗਾਕ੍ਤਾ ਘृਤੇ ਕਸ੍ਥਿਤਾ । ਮਾਂਸਨ੍ਤਕ੍ਰਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਗੁਲ੍ਮਕृਮੀਨ੍ ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੮੩.
ਗ੍ਰੰਥਿਕਾ, ਤਿੱਖੀ ਅਭਯਾ, ਕਾਲੀ ਨਾਈਟਸ਼ੇਡ ਤੇ ਵਿਡੰਗ ਦੀ ਗੋਲੀ ਘੀ ਵਿਚ ਪਕਾ ਕੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬਾਅਸ, ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ, ਪੇਟ ਦੇ ਗਠ ਤੇ ਕੀੜੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਫਲਤ੍ਰਯਾਮृਤਾ ਵਾਸਾ ਤਿਕ੍ਤਭੂਨਿਮ੍ਵਜਸ੍ਤਥਾ । ਕ੍ਕਾਥਃ ਸਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਸਕਾਮਲਂ ।। ੨੮੩.
ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਵਾਸਾ, ਕੜਵੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੰਬਾ ਦਾ ਕਢਾ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੰਡੂ ਤੇ ਪੀਲੀਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੀ ਪਿਵੇਦ੍ਵਾਸਾਸੁਰਸਂ ਸਸਿਤਂ ਮਧੁ । ਵਰੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਬਲਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸਾਧਿਤਂ ਵਾ ਪਯਃ ਪृਥਕ੍ ।। ੨੮੩.
ਜੋ ਰਕਤਪਿੱਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਾਸਾ ਦਾ ਰਸ ਚੀਨੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਪੀਵੇ, ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਰੀ, ਅੰਗੂਰ, ਬਲਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਦੁੱਧ ਪੀਵੇ।
ਬਰੀ ਵਿਦਾਰੀ ਪਥ੍ਯਾ ਚ ਬਲਾਤ੍ਰਯਂ ਸਵਾਸਕਂ । ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰਾਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਾਲਿਹੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਰੋਗਵਾਨ੍ ।। ੨੮੩.
ਬਰੀ, ਵਿਦਾਰੀ, ਪਥਿਆ, ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੀ ਬਲਾ, ਵਾਸਾ, ਸ਼ਵਦੰਸ਼ਟਰਾ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕਸ਼ਯ ਰੋਗ ਵਾਲਾ ਚਟੇ।
ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਂ ਮਧੁਸਿਨ੍ਧੁਮਤ੍ । ਸਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਹਨ੍ਤਿ ਪਰਿਪਾਕਾਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰਜਿਤ੍ ।। ੨੮੩.
ਪਥਿਆ, ਸਿਗਰੂ, ਕਰੰਜ ਅਤੇ ਅਰਕ ਦੀ ਛਾਲ ਦਾ ਸਾਰ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਿਸਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਣ ਤੇ, ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵृਤਾ ਜੀਵਤੀ ਦਨ੍ਤੀ ਮਞ੍ਜਿष੍ਠਾ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਦ੍ਵਯਂ । ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ਜਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਞ੍ਚ ਲੇਪਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਭਗਨ੍ਦਰੇ ।। ੨੮੩.
ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਜੀਵਤੀ, ਦੰਤੀ, ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਰਵਰੀਆਂ, ਤਾਰਕਸ਼ਜ ਅਤੇ ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਲੇਪ ਭਗੰਦਰ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਰੁਗ੍ਘਾਤਰਜਨੀਲਾਕ੍ਸ਼ਾਚੂਰ੍ਣਾਜਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਾ । ਵਾਸੋਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਰਣੇ ਯੋਜ੍ਯਾ ਸ਼ੋਧਨੀ ਗਤਿਨਾਸ਼ਨੀ ।। ੨੮੩.
ਰੁਘਾਟਾ, ਰਜਨੀ, ਲਾਕਸ਼ਾ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਖਮ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀਪ ਜਾਂ ਰਸ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਯਾਮਾਯष੍ਟਿਨਿਸ਼ਾਲੋਧ੍ਰਪਦ੍ਮਕੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨੈਃ । ਸਮਰੀਚੈਃ ਸ਼੍ਰृਤਂ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਰੋਹਣਂ ।। ੨੮੩.
ਸ਼ਯਾਮਾ, ਯਸ਼ਟੀ, ਨਿਸ਼ਾ, ਲੋਧਰ, ਪਦਮ, ਉਤਪਲ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਮਰੀਚਾ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਤੇਲ ਜਖਮਾਂ ਦੀ ਭਰਾਈ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਕਾਰ੍ਪਾਸਦਲੈਰ੍ਭਸ੍ਮਫਲੋਪਲਵਣਾ ਨਿਸ਼ਾ । ਤਤ੍ਪਿਣ੍ਡੀਸ੍ਵੇਦਨਂ ਤਾਮ੍ਰੇ ਸਤੈਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਤੌषਧਂ ।। ੨੮੩.
ਸ਼੍ਰੀ, ਕਾਰਪਾਸ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਭਸਮ, ਫਲੋਪਲਾ, ਨਮਕ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪਿੰਡੀ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਕਾਂਸੀ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਘਾਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਮ੍ਭੀਸਾਰਂ ਪਯੋਯੁਕ੍ਤਂ ਵਹ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵ੍ਰਣੇ ਲਿਪੇਤ੍ । ਤਦੇਵ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ਸੇਕਾਨ੍ਨਾਰਿਕੇਲਰਜੋਘृਤਮ੍ ।। ੨੮੩.
ਕੁੰਭੀਸਾਰਾ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਗ 'ਤੇ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਜਖਮ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਕੁੰਭੀਸਾਰਾ ਚਾਵਲ, ਨਾਰੀਅਲ ਦੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੁਜਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਜਮੋਦਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਚਿਞ੍ਚਾਤ੍ਵਗ੍ਭਿਃ ਸਮਾਭਯਾ । ਤਕ੍ਰੇਣੋष੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾਥ ਪੀਤਾਤੀਸਾਰਨਾਸ਼ਨੀ ।। ੨੮੩.
ਵਿਸ਼ਵਾ, ਅਜਮੋਦਾ, ਸਿੰਧੂਥਾ ਅਤੇ ਚਿੰਚਾ ਦੀ ਛਾਲ, ਅਭਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਛਾਛ ਜਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੈਣ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਦਸਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਤ੍ਸਕਾਤਿਵਿषਾਵਿਸ਼੍ਵਵਿਲ੍ਲਮੁਸ੍ਤਸ਼੍ਰृਤਂ ਜਲਂ । ਸਾਮੇ ਪੁਰਾਣੇऽਤੀਸਾਰੇ ਸਾਸृਕ੍ਸ਼ੂਲੇ ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍ ।। ੨੮੩.
ਵਤਸਕਾ, ਅਤਿਵਿਸ਼ਾ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਲਾ ਅਤੇ ਮੁਸਤ ਦਾ ਕਢਾ, ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਂ ਖੂਨ ਵਾਲੀ ਦਸਤ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਾਦਗ੍ਧਂ ਸੁਗਤਂ ਸਿਨ੍ਧੁਮੁष੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਵੇਤ੍ । ਸ਼ੂਲਵਾਨ੍ਥ ਵਾ ਤਦ੍ਧਿ ਸਿਨ੍ਧੁਹਿਂਗੁਕਣਾਭਯਾ ।। ੨੮੩.
ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਜਲਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਵੇ; ਜੇ ਦਰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿੰਧੂ, ਹਿੰਗ, ਕਣਾ ਅਤੇ ਅਭਯਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਟੁਰੋਹੋਤ੍ਕਣਾਤਹ੍ਕਲਾਜਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਪ੍ਲੁਤਂ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਗਤਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਤृष੍ਣਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੨੮੩.
ਕਟੁਰੋਹੀ, ਉਤਕਣਾ ਅਤੇ ਕਲਾਜਾ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕਪੜੇ ਦੀ ਝੀਣੀ ਰਾਹੀਂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਾਠਾਦਾਰ੍ਵ੍ਵੀਜਾਤਿਦਲਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਮृਲਫਲਤ੍ਰਯੈਃ । ਸਾਧਿਤਂ ਸਮਧੁ ਕ੍ਕਾਥਂ ਕਵਲਂ ਮੁਖਪਾਪਹृਤ੍ ।। ੨੮੩.
ਪਾਠਾ, ਦਾਰਵੀ, ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਫਲਾਂ ਦਾ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਕੁਲਕਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਾਤਿਵਿषਤਿਕ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਦਾਰੁਪਾਠਾਪਯੋਮੁਚਾਂ । ਕ੍ਕਾਥੋ ਮੂਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰृਤਃ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੀ ਸਰ੍ਵਕਣ੍ਠਗਦਾਪਹਃ ।। ੨੮੩.
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਤਿਵਿਸ਼ਾ, ਤਿਕਤਾ, ਇੰਦਰਦਾਰੂ, ਪਾਠਾ ਅਤੇ ਪਯੋਮੁਚਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਪਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਭ ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਥ੍ਯਾਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰਦੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰਾਜਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼ਿਲਾਭਿਦਾਂ । ਕषਾਯਃ ਸਮਧੁਃ ਪੀਤੋ ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ ।। ੨੮੩.
ਪਥਿਆ, ਗੋਕਸ਼ੁਰਾ, ਦੁਸਪਰਸ਼, ਰਾਜਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਭਿਦਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ 'ਤੇ ਪਿਸਾਬ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਂਸ਼ਤ੍ਵਗ੍ਵਰੁਣਕ੍ਕਾਥਃ ਸ਼ਰ੍ਕ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਵਿਘਾਤਨਃ । ਸ਼ਾਖੋਟਕ੍ਕਾਥਸਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਰਾਸ਼ੀ ਸ਼੍ਲੀਪਦੀ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੮੩.
ਬਾਂਸ ਦੀ ਛਾਲ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਕਢਾ, ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੱਥਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਖੋਟਾ ਦਾ ਕਢਾ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸ਼ਲੀਪਦ (ਹਾਥੀ ਪੈਰ) ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਮਾਸਾਰ੍ਕਤ੍ਵਕ੍ਪਯਸ੍ਤੈਲਂ ਮਧੁਸਿਕ੍ਤਞ੍ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਂ । ਪਾਦਰੋਗਂ ਹਰੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜਾਲਕੁਕ੍ਕੁਟਜਂ ਤਥਾ ।। ੨੮੩.
ਮਾਸਾ, ਅਰਕ ਦੀ ਛਾਲ, ਦੁੱਧ, ਤੇਲ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਅਤੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਮੁਰਗੀ ਦਾ ਘੀ, ਪੈਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੌਵਰ੍ਚਲਾਹਿਙ੍ਗੁਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ੂਣ੍ਠੀਰਸੈਰ੍ਘृਤਮ੍ । ਰੁਜਂ ਹਰੇਦਥ ਕ੍ਕਾਥੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿਸਾਧਨੇ ।। ੨੮੩.
ਸੁੰਠ, ਸੌਵਰਚਲ ਅਤੇ ਹਿੰਗ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸੁੰਠ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਕਢਾ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਗ੍ਨਿਹਙ੍ਗੂਨਾਂ ਸਦੀਪ੍ਯਾਨਾਂ ਰਸੈਰ੍ਯੁਤਂ । ਵਿੜਦੀਪ੍ਯਕਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਤਕ੍ਰਂ ਗੁਲ੍ਮਾਤੁਰਃ ਪਿਵੇਤ੍ ।। ੨੮੩.
ਸੌਵਰਚਲ, ਅਗਨੀ, ਹੰਗੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੱਖੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਛਾਛ ਜਾਂ ਵਿਰਦੀਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਛਾਛ, ਗਲਮ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੀਵੇ।
ਧਾਤ੍ਰੀਪਟੋਲਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਕ੍ਕਾਥਃ ਸਾਜ੍ਯੋ ਵਿਸਰ੍ਪਹਾ । ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਦਾਰੁਨਵਾਕ੍ਸ਼ੀਰਕ੍ਕਾਥੋ ਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤੋऽਪਰਃ ।। ੨੮੩.
ਧਾਤਰੀ, ਪਟੋਲਾ ਅਤੇ ਮੁਦਗ ਦਾ ਕਢਾ, ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਿਸਰਪ (ਚਮੜੀ ਦੀ ਲਾਲੀ) ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁੰਠ, ਦਾਰੂ, ਨਵਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਢਾ, ਪਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਸਵ੍ਯੋषਾਯੋਰਜਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰਃ ਫਲਕ੍ਕਾਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਥਹृਤ੍ । ਗੁੜਸ਼ਿਗ੍ਰੁਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨਾਂ ਰਜੋਯੁਤਃ ।। ੨੮੩.
ਸੈੰਧਵ ਲੂਣ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਕੱਕਠਾ ਫਲ ਦੀ ਰਾਖ, ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰਸ, ਗੁੜ, ਸਿਗਰੂ ਤੇ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ — ਇਹ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੂਜਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਵृਤਾਫਲਕਕ੍ਕਾਥਃ ਸਗੁੜ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਃ । ਵਚਾਫਲਕषਾਯੋਤ੍ਥਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨਾਂ ਰਜੋਯੁਤਃ ।। ੨੮੩.
ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਤੇ ਕੱਕਠਾ ਫਲ, ਗੁੜ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੇਟ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਚਾ ਤੇ ਫਲਕਾ ਦੀ ਕਸ਼ਾਏ, ਸੈੰਧਵ ਲੂਣ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।