ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਿਰਿਮृਚ੍ਚਨ੍ਦਨਂ ਲਾਕ੍ਸ਼ਾ ਮਾਲਤੀ ਕਲਿਕਾ ਤਥਾ । ਸਂਯੋਜ੍ਯਾ ਯਾ ਕृਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਹਰੀ ਤੁ ਸਾ ।। ੨੭੯.

ਪਹਾੜੀ ਮਿੱਟੀ, ਚੰਦਨ, ਲੱਕ ਅਤੇ ਮੋਤੀਏ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਲੇਪ, ਵੀਰਜ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯੋषਂ ਤ੍ਰਿਫਲਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਚ ਤਥਾ ਜਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰੋਗਸ਼ਮਨਂ ਤਥਾ ਚੈਵ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਤੁਚਕਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਸਾਂਜਨ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਆਜ੍ਯਭृष੍ਟਂ ਸ਼ਿਲਾਪਿष੍ਟਂ ਲੋਧ੍ਰਕਾਞ੍ਜੀਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ । ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਾਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਮਯੇ ਹਿਤਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਘੀ ਨੂੰ ਪਥਰ ਉੱਤੇ ਪੀਸ ਕੇ, ਲੋਧਰ, ਖੱਟੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਗਿਰਿਮृਚ੍ਚਨ੍ਦਨੈਰ੍ਲੇਪੋ ਵਰਿਰ੍ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਨੇਤ੍ਰਾਮਯਵਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ਸਦਾ ।। ੨੭੯.

ਪਹਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਰਾਤ੍ਰੌ ਤੁ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਭ੍ਯਾਂ ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰ੍ਜ੍ਜਿਜੀਵਿषੁਃ । ਸ਼ਤਾਵਰੀਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧੌ ਵृष੍ਯੌ ਕ੍ਸ਼ੀਰਘृਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ।। ੨੭੯.

ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਵਰਤਣ। ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਦਾ ਰਸ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਲਮ੍ਬਿਕਾਨਿ ਮਾषਾਸ਼੍ਚ ਵृष੍ਯੌ ਕ੍ਸ਼ੀਰਘृਤੌ ਤਥਾ । ਆਯੁष੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮਧੁਕਾਨ੍ਵਿਤਾ ।। ੨੭੯.

ਕਲੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਮਾਸ਼ ਦੀ ਦਾਲ, ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਮੁਲੱਥੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਮਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮਧੁਕਾਦਿਰਸੋਪੇਤਾ ਬਲੀਪਲਿਤਨਾਸ਼ਿਨੀ । ਵਚਾਸਿਦ੍ਧਘृਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਭੂਤਦੋषਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਮੁਲੱਥੀ ਆਦਿਕਾ ਰਸ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਫੈਦ ਵਾਲ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਚਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਵ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦਞ੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਨਮ੍ । ਵਲਾਕਲ੍ਕਕषਾਯੇਣ ਸਿਦ੍ਧਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਕਵਿਤਾ ਅਕਲ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਲਾ ਅਤੇ ਕਲਕਕਸ਼ਾਏ ਨਾਲ ਬਣੀ ਮਲ੍ਹਮ ਮਸਾਜ਼ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਰਾਸ੍ਨਾਸਹਚਰੈਰ੍ਵਾਪਿ ਤੈਲਂ ਵਾਤਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ । ਅਨਭਿष੍ਯਨ੍ਦਿ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਨਂ ਤਦ੍‌ਵ੍ਰਣੇषੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੭੯.

ਰਸਨਾ ਅਤੇ ਸਹਚਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜੋ ਖਾਣਾ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਜਖਮਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਕ੍ਤੁਪਿਣ੍ਡੀ ਤਥੈਵਾਮ੍ਲਾ ਪਾਚਨਾਯ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਪਕ੍ਕਸ੍ਯ ਚ ਤਥਾ ਭੇਦੇ ਨਿਮ੍ਬਚੂਰ੍ਣਞ੍ਚ ਰੋਪਣੇ ।। ੨੭੯.

ਸ਼ਕਤੂ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖੱਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਕੇ ਜਖਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਲਈ ਨੀਮ ਦਾ ਚੂਰਨ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਸ਼ੂਚ੍ਯੁਪਚਾਰਸ਼੍ਚ ਬਲਿਕਰ੍ਮ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਸੂਤਿਕਾ ਚ ਤਥਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਨ੍ਤੁ ਸਦਾ ਹਿਤਾ ।। ੨੭੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਬਲੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੱਚਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਭਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਪਦष੍ਟਸ੍ਯ ਭੇषਜਮ੍ । ਤਾਲਨਿਮ੍ਬਦਲਙ੍ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਜੀਰ੍ਣਨ੍ਤੈਲਂ ਯਵਾ ਘृਤਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਉੱਤੇ ਨੀਂਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾਣਾ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਤਾੜ ਤੇ ਨੀਂਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਲ, ਜੌ ਅਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਧੂਪੋ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਿਪਤ੍ਰਘृਤੇਨ ਵਾ । ਅਰ੍ਕਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸਂਪਿष੍ਟਂ ਲੋਪਾ ਵੀਜਂ ਪਲਾਸ਼ਜਂ ।। ੨੭੯.

ਬਿਛੂ ਦੇ ਡੱਸਣ ਲਈ ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਘੀ ਦੀ ਧੂਣ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਰਕ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਬੀਜ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਾ ਵਾ ਸ਼ਿਵਾ ਚ ਫਲਸਂਯੁਤਾ । ਅਰ੍ਕਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਲਿਤਂ ਤੈਲ ਪਲਲਞ੍ਚ ਗੁੜਂ ਸਮਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਬਿਛੂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਈ ਕਾਲੀ ਮਕੋਈ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵਾ ਪੌਦੇ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਅਰਕ ਦੇ ਦੁੱਧ, ਤੇਲ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਗੁੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਾਉਣਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਪਾਨਾਜ੍ਜਯਤਿ ਦੁਰ੍ਬਾਰਂ ਸ਼੍ਵਵਿषਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਤੁ । ਪੀਤ੍ਵਾ ਮੂਲਂ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿषਾ ।। ੨੭੯.

ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤੰਡੂਲੀਏ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਜਿੰਨੀ ਤਿਵੜ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਪੀ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਪਕੀਟਵਿषਾਣ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜਯਤ੍ਯਤਿਬਲਾਨ੍ਯਪਿ । ਚਨ੍ਦਨਂ ਪਦ੍ਮਕਙ੍ਕੁष੍ਠਂ ਤਲਾਮ੍ਬੂਸ਼ੀਰਪਾਟਲਾਃ ।। ੨੭੯.

ਸੱਪ ਜਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਦਨ, ਪਦਮਕ, ਕੁਸ਼ਠ, ਤਾੜ, ਖਸ ਤੇ ਪਾਟਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀ ਸ਼ਾਰਿਵਾ ਸੇਲੁਰ੍ਲੂਤਾਵਿषਹਰੋ ਗਦਃ । ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਗੁੜਨਾਗਰਕਂ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੨੭੯.

ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਸ਼ਾਰਿਵਾ, ਸੇਲੂ ਅਤੇ ਲੂਤਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਸਿਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ ਗੁੜ ਅਤੇ ਸੌਂਠ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਹਨ।

ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੇ ਤਥਾ ਵਸ੍ਤੌ ਤੈਲਂ ਘृਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ੍ਵੇਦਨੀਯਃ ਪਰੋ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਪਰਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇਲ ਪੀਣ ਜਾਂ ਵਸਤਿ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇਲ ਤੇ ਘੀ ਵਰਤੋ। ਭਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵृਦ੍ਧਿ ਰੇਚਨੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵਮਨੇ ਮਦਨਂ ਤਥਾ । ਵਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੇਕੋ ਵਮਨਂ ਤੈਲਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਥਾ ਮਧੁ ।। ੨੭੯.

ਤਿਵੜ ਪੁਰਗਟੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮਦਨ ਉਲਟੀ ਲਈ। ਵਸਤਿ, ਪੁਰਗਟੀ, ਉਲਟੀ, ਤੇਲ, ਘੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਬਲਾਸ਼ਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਮੌषਧਂ ।। ੨੭੯.

ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸਾਗਨ੍ਤੁਸਹਜਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਮਤਾਃ । ਸ਼ਾਰੀਰਾ ਜ੍ਵਰਕੁष੍ਠਾਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਯਾ ਮਾਨਸਾ ਮਤਾਃ ।। ੨੮੦.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰੋਗ ਸਰੀਰਕ, ਮਨੁੱਖੀ, ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰਕ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮਨ ਦੇ ਰੋਗ ਪੈਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਗਨ੍ਤਵੋ ਵਿਘਾਤੋਤ੍ਥਾਃ ਸਹਜਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਜ੍ਜਰਾਦਯਃ । ਸ਼ਾਰੀਰਾਗਨ੍ਤੁਨਾਸ਼ਾਯ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਵਾਰੇ ਘृਤਂ ਗੁੜਮ੍ ।। ੨੮੦.

ਬਾਹਰੀ ਰੋਗ ਚੋਟ ਵਗੈਰਾ ਤੋਂ ਪੈਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਘੀ ਤੇ ਗੁੜ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ।

ਲਵਣਂ ਸਹਿਰਣ੍ਯਞ੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਯਾਪੂਪਮਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਦੋ ਵਿਪ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਰੋਗੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੮੦.

ਨਮਕ ਵਾਲਾ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਪੂੜਾ ਤੇ ਸੋਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਲ੍ਹਿਸ਼ ਕਰਵਾਓ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਤੈਲਂ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੇ ਦਦ੍ਯਾਦਾਸ਼੍ਵਿਨੇ ਗੋਰਸਾਨ੍ਨਦਃ । ਘृਤੇਨ ਪਯਸਾ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸਂਸ੍ਨਾਪ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰੁਗੁਜ੍ਝਿਤਃ ।। ੨੮੦.

ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦਿਓ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦਿਨ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਚੌਲ ਦਿਓ। ਘੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਓ, ਫਿਰ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਹਾਵਯੇਦ੍ਵਹ੍ਨੌ ਦੂਰ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਰਿਮਧੁਰਾਪ੍ਲੁਤਾਮ੍ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੇ ਵ੍ਯਾਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਨਾਨਂ ਬਲਿਃ ਸ਼ੁਭੇ ।। ੨੮੦.

ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤਿੰਨ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀ ਦੁਬ ਘਾਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰੋ। ਜਿੱਥੇ ਰੋਗ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਭੇਟ ਦਿਓ।

ਮਾਨਸਾਨਾਂ ਰੁਜਾਦੀਨਾਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਹਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾ ਦੋषਾ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰृਣੁ ।। ੨੮੦.

ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਹੁਣ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਧਾਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਕ੍ਕਾਸ਼ਯਾਦਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਯਾਤਿ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ । ਅਂਸ਼ੇਨੈਕੇਨ ਕਿਟ੍ਟਤ੍ਵਂ ਰਸਤਾਞ੍ਚਾਪਰੇਣ ਚ ।। ੨੮੦.

ਸੁਸ਼ਰੁਤ, ਜੋ ਖਾਣਾ ਪਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਫ਼ਜ਼ਲਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਰਸ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕਿਟ੍ਟਭਾਗੋ ਮਲਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦਦੂषਿਕਾਃ । ਨਾਸਾਮਲਹ੍ਕਰ੍ਣਮਲਂ ਤਥਾ ਦੇਹਮਲਞ੍ਚ ਯਤ੍ ।। ੨੮੦.

ਫ਼ਜ਼ਲਤ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਵੱਡਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਪਸੀਨਾ, ਨੱਕ, ਕੰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ।

ਰਸਭਾਗਾਦ੍ਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਚ੍ਛੋਣਿਤਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਮਾਂਸਂ ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਤਤੋ ਮੇਦੋ ਮੇਦਸੋऽਸ੍ਥ੍ਨਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਃ ।। ੨੮੦.

ਰਸ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰਸ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫਿਰ ਖੂਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੂਨ ਤੋਂ ਮਾਸ, ਮਾਸ ਤੋਂ ਚਰਬੀ, ਤੇ ਚਰਬੀ ਤੋਂ ਹੱਡੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।