ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲਯੋ ਜਾਙ੍ਗਲੋ ਰਸਃ । ਮੁਦ੍‌ਗਾਮਲਕਖਰ੍ਜੂਰਮृਦ੍ਵੀਕਾਵਦਰਾਣਿ ਚ ।। ੨੭੯.

ਪੁਰਾਣਾ ਜੌ, ਗੇਹੂੰ, ਚੌਲ, ਜੰਗਲੀ ਮਾਸ ਦਾ ਰਸ, ਮੂੰਗ, ਆਂਵਲਾ, ਖਜੂਰ, ਅੰਗੂਰ ਤੇ ਬੇਰ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਮਧੁ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯਃ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਕੌ ਵृषਮ੍ । ਤਕ੍ਰਾਰਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਤਤਂ ਵਾਤਰੋਗਿਣਾਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਸ਼ਹਦ, ਘਿਉਂ, ਦੁੱਧ, ਚੀਨੀ, ਨੀਮ, ਪਰਪਟਾ, ਛਾਛ ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ।

ਹृਦ੍ਰੋਗਿਣੋ ਵਿਰੇਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਹਿਕ੍ਕਿਨਾਂ ਹਿਤਾਃ । ਤਕ੍ਰਾਵਲਾਲਸਿਨ੍ਧੂਨਿ ਮੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਮ੍ਭਸਾ ।। ੨੭੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰੇਚਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪੀਪਲ ਹਿੱਕ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਛਾਛ, ਵਲਾਲ ਤੇ ਸਿੰਧੂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਦਿ ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ । ਸਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਰਪਯਸਾ ਲਾਕ੍ਸ਼ਆਂ ਪਿਵੇਚ੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਚਵਾਨ੍ਨਰਃ ।। ੨੭੯.

ਮੋਤੀ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ ਆਦਿ ਨਸ਼ੇ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ; ਉਲਟੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਖ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਦੁੱਧ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਮਾਂਸਰਸਾਹਾਰੋ ਵਹ੍ਨਿਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਜ੍ਜਯੇਤ੍ । ਸ਼ਾਲਯੋ ਭੋਜਨੇ ਰਕ੍ਤਾ ਨੀਵਾਰਕਲਮਾਦਯਃ ।। ੨੭੯.

ਕਸ਼ਯਾ ਮਾਸ ਦੇ ਰਸ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਚੌਲ, ਨੀਵਾਰ ਤੇ ਕਲਮਾ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕृਤਿਰ੍ਮ੍ਮਾਂਸਂ ਸ਼ਾਕਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਸ਼ਟੀ । ਪਥ੍ਯਾ ਤਥੈਵਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਯਨ੍‌ਮਣ੍ਡਂ ਤਕ੍ਰਞ੍ਚ ਵਾਰਿਣਾ ।। ੨੭੯.

ਜੌ ਦੇ ਪਕਵਾਨ, ਮਾਸ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ ਤੇ ਸ਼ਟੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ; ਹੇਮਰੋਇਡਸ ਲਈ ਮੰਡ ਜਾਂ ਛਾਛ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮੁਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਤਥਾ ਲੋਪਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੇਣ ਹਰਿਦ੍ਰਯਾ । ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕृਤਿਃ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਵ੍ਵਾਸ੍ਤੂਕਂ ਸਸੁਵਰ੍ਚ੍ਚਲਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਮੁਸਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਲੋਪਾ ਚਿਤਰਕ ਤੇ ਹਲਦੀ ਨਾਲ, ਜੌ ਦੇ ਪਕਵਾਨ, ਚੌਲ ਤੇ ਵਾਸਤੂਕਾ ਕਾਲੇ ਨਮਕ ਨਾਲ ਲੈਣੇ ਚੰਗੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਪੁषੈਰ੍ਵਾਰੁਗੋਧੂਮਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਕ੍ਸ਼ੁਘृਤਸਂਯੁਤਾਃ । ਮੂਤ੍ਰਕृਚ੍ਛ੍ਰੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਾਨੇ ਮਣ੍ਡਸੁਰਾਦਯਃ ।। ੨੭੯.

ਟਿੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਜੌ ਤੇ ਗੇਹੂੰ, ਦੁੱਧ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਤੇ ਘਿਉਂ ਨਾਲ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ; ਪੀਣ ਲਈ ਮੰਡ ਤੇ ਸੁਰਾ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਲਾਜਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤੁਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਮਾਂਸਂ ਪਰੂषਕਮ੍ । ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਕੁਲਾਵਸ਼ਿਖਿਨਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਦਿਘ੍ਨਾਃ ਪਾਨਕਾਨਿ ਚ ।। ੨੭੯.

ਲਾਜ, ਸ਼ਕਤੂ, ਸ਼ਹਦ, ਭੁੰਨਿਆ ਮਾਸ, ਪਰੂਸ਼ਕ, ਬੈਂਗਣ, ਕੁਲਾਵਾ, ਸ਼ਿਖਿਨ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਨੀ ਉਲਟੀ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਨ੍ਤੋਯਪਯਸੀ ਕੇਵਲੋष੍ਣੇ ਸ਼੍ਰृਤੇऽਪਿ ਵਾ । ਤृष੍ਣਾਘ੍ਨੇ ਮੁਸ੍ਤਗੁੜਯੋਰ੍ਗੁਟਿਕਾ ਵਾ ਮੁਖੇ ਧृਤਾ ।। ੨੭੯.

ਚੌਲ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਮੁਸਤ ਤੇ ਗੁੜ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕृਤਿਃ ਪੂਪਂ ਸ਼ੁष੍ਕਮੂਲਕਜਨ੍ਤਥਾ । ਸ਼ਾਕਂ ਪਟੋਲਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਮੁਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਜੌ ਦੇ ਪਕਵਾਨ, ਪੂਪ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਪਟੋਲਾ ਤੇ ਵੇਤਰੇ ਦੀਆਂ ਕੋਪਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਕੜ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੁਦ੍‌ਗਾੜ੍ਹਕਮਸੂਰਾਣਾਂ ਸਤਿਲੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈ ਰਸੈਃ । ਸਸੈਨ੍ਧਵਘृਤਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਮਲਕਕੋਲਜੈਃ ।। ੨੭੯.

ਮੂੰਗ, ਅੜਹੜ, ਮਸੂਰ, ਤਿਲ, ਜੰਗਲੀ ਮਾਸ ਦੇ ਰਸ, ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ, ਘਿਉਂ, ਅੰਗੂਰ, ਸੁੱਕੀ ਅਦਰਕ, ਆਂਵਲਾ ਤੇ ਕੋਲਾ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਯੂषੈਃ ਪੁਰਾਣਗੋਧੂਮਯਵਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਮਭ੍ਯਸੇਤ੍ । ਵਿਸਰ੍ਪੀ ਸਸਿਤਾਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਮृਦ੍ਵੀਕਾਦਾੜਿਮੋਦਕਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਪੁਰਾਣੇ ਗੇਹੂੰ, ਜੌ ਤੇ ਚੌਲ ਦੇ ਯੂਸ਼ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਵਿਸਰਪੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤਿਲ, ਸ਼ਹਦ, ਅੰਗੂਰ ਤੇ ਦਾਰੂਮਿੱਲਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਮਿਠਿਆਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਰਕ੍ਤਯष੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਯਵਮੁਦ੍‌ਗਾਦਿਕਂ ਲਘੁ । ਕਾਕਮਾਰੀ ਚ ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਂ ਵਾਸ੍ਤੁਕਞ੍ਚ ਸੁਵਰ੍ਚ੍ਚਲਾ ।। ੨੭੯.

ਲਾਲ ਗੰਨੇ, ਗੇਹੂੰ, ਜੋ ਅਤੇ ਮੂੰਗ ਦੀ ਦਾਲ ਹਲਕੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਕਮਾਰੀ, ਵੇਤ੍ਰਾ ਦੀ ਨੋਕ, ਵਾਸਤੁਕਾ ਅਤੇ ਸੁਵਰਚਲਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਨਾਸ਼ਾਯ ਤੋਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਮਧੁ । ਨਾਸ਼ਾਰੋਗੇषੁ ਚ ਹਿਤਂ ਘृਤਂ ਦੁਰ੍ਵ੍ਵਾਪ੍ਰਸਾਧਿਤਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਹਵਾ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਭृਙ੍ਗਰਾਜਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇऽਪਿ ਵਾ । ਨਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਮਯੇष੍ਵਿष੍ਟਂ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਨ੍ਤੂਦ੍ਭਵੇषੁ ਚ ।। ੨੭੯.

ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਜਾਂ ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤਤੋਯਾਨ੍ਨਪਾਨਞ੍ਚ ਤਿਲਾਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰ ਭਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਦ੍ਵਿਜਜਾਢਰ੍ਯਕਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਤੁष੍ਟਿਕਰਮ੍ਪਰਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤਿਲ ਖਾਣਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਲਸ ਤੇ ਸੁਸਤਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਰਜ਼ਾ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗਣ੍ਡੂषਂ ਤਿਲਤੈਲੇਨ ਦ੍ਵਿਜਜਾਰ੍ਢ੍ਯਕਰਂ ਪਰਂ । ਵਿੜਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂਤ੍ਰ ਕृਮਿਨਾਸ਼ਨੇ ।। ੨੭੯.

ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਕੁਲਕੁਲਾ ਕਰਨਾ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਲਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੰਗਾ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੀੜੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨ੍ਯਥਾਜ੍ਯਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਲੇਪਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸ੍ਰਿਗ੍ਧਮੁष੍ਣਞ੍ਚ ਭੋਜਨਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਘੀ ਦਾ ਲੇਪ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਤੈਲਂ ਵਾ ਵਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰਞ੍ਚ ਕਰ੍ਣਪੂਰਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੨੭੯.

ਕੌਂਡੇ ਜਾਂ ਊਠ ਦੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੰਨ ਭਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੰਨ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੋਤੀ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।

ਗਿਰਿਮृਚ੍ਚਨ੍ਦਨਂ ਲਾਕ੍ਸ਼ਾ ਮਾਲਤੀ ਕਲਿਕਾ ਤਥਾ । ਸਂਯੋਜ੍ਯਾ ਯਾ ਕृਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਹਰੀ ਤੁ ਸਾ ।। ੨੭੯.

ਪਹਾੜੀ ਮਿੱਟੀ, ਚੰਦਨ, ਲੱਕ ਅਤੇ ਮੋਤੀਏ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਲੇਪ, ਵੀਰਜ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯੋषਂ ਤ੍ਰਿਫਲਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁਚ੍ਛਕਞ੍ਚ ਤਥਾ ਜਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰੋਗਸ਼ਮਨਂ ਤਥਾ ਚੈਵ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਤੁਚਕਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਸਾਂਜਨ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਆਜ੍ਯਭृष੍ਟਂ ਸ਼ਿਲਾਪਿष੍ਟਂ ਲੋਧ੍ਰਕਾਞ੍ਜੀਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ । ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਾਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਾਮਯੇ ਹਿਤਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਘੀ ਨੂੰ ਪਥਰ ਉੱਤੇ ਪੀਸ ਕੇ, ਲੋਧਰ, ਖੱਟੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਗਿਰਿਮृਚ੍ਚਨ੍ਦਨੈਰ੍ਲੇਪੋ ਵਰਿਰ੍ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਨੇਤ੍ਰਾਮਯਵਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ਸਦਾ ।। ੨੭੯.

ਪਹਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਰਾਤ੍ਰੌ ਤੁ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਭ੍ਯਾਂ ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰ੍ਜ੍ਜਿਜੀਵਿषੁਃ । ਸ਼ਤਾਵਰੀਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧੌ ਵृष੍ਯੌ ਕ੍ਸ਼ੀਰਘृਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ।। ੨੭੯.

ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਵਰਤਣ। ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਦਾ ਰਸ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਲਮ੍ਬਿਕਾਨਿ ਮਾषਾਸ਼੍ਚ ਵृष੍ਯੌ ਕ੍ਸ਼ੀਰਘृਤੌ ਤਥਾ । ਆਯੁष੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪੂਰ੍ਵਵਨ੍ਮਧੁਕਾਨ੍ਵਿਤਾ ।। ੨੭੯.

ਕਲੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਮਾਸ਼ ਦੀ ਦਾਲ, ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਮੁਲੱਥੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਮਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮਧੁਕਾਦਿਰਸੋਪੇਤਾ ਬਲੀਪਲਿਤਨਾਸ਼ਿਨੀ । ਵਚਾਸਿਦ੍ਧਘृਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਭੂਤਦੋषਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਮੁਲੱਥੀ ਆਦਿਕਾ ਰਸ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਫੈਦ ਵਾਲ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਚਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਵ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦਞ੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਨਮ੍ । ਵਲਾਕਲ੍ਕਕषਾਯੇਣ ਸਿਦ੍ਧਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍ ।। ੨੭੯.

ਕਵਿਤਾ ਅਕਲ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਲਾ ਅਤੇ ਕਲਕਕਸ਼ਾਏ ਨਾਲ ਬਣੀ ਮਲ੍ਹਮ ਮਸਾਜ਼ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਰਾਸ੍ਨਾਸਹਚਰੈਰ੍ਵਾਪਿ ਤੈਲਂ ਵਾਤਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ । ਅਨਭਿष੍ਯਨ੍ਦਿ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਨਂ ਤਦ੍‌ਵ੍ਰਣੇषੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੭੯.

ਰਸਨਾ ਅਤੇ ਸਹਚਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਵਾਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜੋ ਖਾਣਾ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਜਖਮਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।