ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਨ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਚੇਨ੍ਧਨਵਾਂਸ੍ਤਦ੍ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਨृਪੈਃ । ਅਗ੍ਨਿਵੈਕृਤ੍ਯਸ਼ਮਨਮਗ੍ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਗਵ ।। ੨੬੩.

ਜਿੱਥੇ ਲੱਕੜੀ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਫੜਦੀ, ਉਹ ਰਾਜ ਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਦਾ ਇਲਾਜ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਲੇ ਫਲਿਤਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਵृਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਪਾਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ਿਵਂ ਪੂਜ੍ਯ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੬੩.

ਜਦੋਂ ਰੁੱਖ ਅਣਸਮੇਂ ਫਲ ਲਾਉਣ, ਤੇ ਦੂਧ ਲਹੂ ਵਾਂਗ ਵਹੇ, ਤਾਂ ਐਸੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਦਰਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਤਿਵृष੍ਟਿਰਨਾਵृष੍ਟਿਰ੍ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਯੋਭਯਂ ਮਤਂ । ਅਨृਤੌ ਤ੍ਰਿਦਿਨਾਰਬ੍ਘਵृष੍ਟਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਭਯਾਯ ਹਿ ।। ੨੬੩.

ਵਧੇਰੇ ਮੀਂਹ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਅਕਾਲ — ਦੋਵੇਂ ਉਪਦਰਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਣਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਮੀਂਹ ਪਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵृष੍ਟਿਵੈਕृਤ੍ਯਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕਪੂਜਨਾਤ੍ । ਨਗਰਾਦਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤੇ ਸਮੀਪਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੨੬੩.

ਵਰਖਾ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗੜਬੜ ਪਰਜਨਯ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਨਦ੍ਯੋ ਹ੍ਰਦਪ੍ਰਸ਼੍ਰਵਣਾ ਵਿਰਸਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਸਲਿਲਾਸ਼ਯਵੈਕृਤ੍ਯੇ ਜਪ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਾਰੁਣੋ ਮਨੁਃ ।। ੨੬੩.

ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਸੁਆਦਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਰੁਣ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਲਪ੍ਰਸਵਾ ਨਾਰ੍ਯ੍ਯਃ ਕਾਲਤੋ ਵਾਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਕृਤਪ੍ਰਸਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੁਗ੍ਮਪ੍ਰਸਵਨਾਦਿਕਂ ।। ੨੬੩.

ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਅਣਸਮੇਂ ਬੱਚੇ ਜਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਣੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਅਸਧਾਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਵਿਅੰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਜੁੜਵਾਂ ਜਣਮ ਆਦਿ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਸਵਵੈਕृਤ੍ਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਪ੍ਰਾਦਿ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ । ਵੜਵਾ ਹਸ੍ਤਿਨੀ ਗੌਰ੍ਵਾ ਯਦਿ ਯੁਗ੍ਮਂ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ।। ੨੬੩.

ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਣਮ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਘੋੜੀ, ਹਥਣੀ ਜਾਂ ਗਾਂ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚੇ ਜਣੇ।

ਵਿਜਾਤ੍ਯਂ ਵਿਕृਤਂ ਵਾਪਿ षਡ੍‌ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ਮ੍ਰਿਯੇਤ੍ ਵੈ । ਵਿਕृਤਂ ਵਾ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪਰਚਕ੍ਰਭਯਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੬੩.

ਜੇ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤ ਦਾ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵਿਅੰਗ ਬੱਚੇ ਜਣੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੋਮਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਵੈਕृਤ੍ਯੇ ਜਪੋ ਵਿਪ੍ਰਾਦਿਪੂਜਨਂ । ਯਾਨਿ ਯਾਨਾਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਨ ਵਹਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੨੬੩.

ਜਣਮ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੋਣ ਤੇ ਹੋਮ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਪ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਜੋੜੇ ਅਣਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਠੀਕ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਜਣਦੇ।

ਆਕਾਸ਼ੇ ਤੂਰ੍ਯਨਾਦਾਸ਼੍ਚ ਮਹਦ੍ਭਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਂ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਯਦਾ ਗ੍ਰਾਮਮਾਰਣ੍ਯਾ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ।। ੨੬੩.

ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ, ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਰਣ੍ਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ ਜਲਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਥਲੋਦ੍ਭਵਾਃ । ਸ੍ਥਲਂ ਵਾ ਜਲਜਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਦ੍ਵਾਰਾਦਿਕੇ ਸ਼ਿਵਾਃ ।। ੨੬੩.

ਜਦੋਂ ਘਰੇਲੂ ਜਾਨਵਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜਾਨਵਰ ਰਾਜਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਦਿ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਦੋषੇ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਵਾਸੇ ਸ਼ਿਵਾ ਚਾਰ੍ਕੋਦਯੇ ਭਵੇਤ੍ । ਗृਹਙ੍ਕਪੋਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਦਿਧ੍ਨ ਲੀਯਤੇ ।। ੨੬੩.

ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਜੇ ਕੂਕੜ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਪੰਛੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਆਵੇ; ਜੇ ਕਬੂਤਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਛੱਤ ਤੇ ਲੈਟ ਜਾਵੇ।

ਮਧੁਰਾਂ ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਂਤ੍ ਕਾਕੋ ਮੈਥੁਨਗੋ ਦृਸ਼ਿ । ਪ੍ਰਾਸਾਦਤੋਰਣੋਦ੍ਯਾਨਦ੍ਵਾਰਪ੍ਰਾਕਾਰਵੇਸ਼੍ਮਨਾਂ ।। ੨੬੩.

ਜੇ ਮੱਖੀਆਂ ਮਿੱਠਾ ਬਣਾਉਣ, ਜਾਂ ਕਾਂ ਮਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਸਭ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਬਾਗ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤੁ ਪਤਨਂ ਦृੜ੍ਹਾਨਾਂ ਰਾਜਮृਤ੍ਯਵੇ । ਰਜਸਾ ਵਾਥ ਕਧੂਮੇਨ ਦਿਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰ ਸਮਾਕੁਲਾਃ ।। ੨੬੩.

ਜੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਧੂੜ ਜਾਂ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਣ।

ਕੇਤੂਦਯੋਪਰਾਗੌ ਚ ਛਿਦ੍ਰਤਾ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਯੋਃ । ਗ੍ਰਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਵਿਕृਤਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਭਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ।। ੨੬੩.

ਜਦੋਂ ਪੁੰਜੀ ਜਾਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਤਾਰੇ ਉਗਣ ਜਾਂ ਡਿੱਗਣ, ਜਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਖੋਟ ਆਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵੀ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਦੀਪ੍ਯੇਤ ਸ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਤੇ ਚੋਦਕੁਮ੍ਭਕਾਃ । ਮृਤਿਰ੍ਭਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯ੍ਤਾਦਿਰੁਤ੍ਪਾਤਾਨਾਂ ਫਲਮ੍ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੬੩.

ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਬਲਦੀ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਰਿਸਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਮੌਤ, ਡਰ, ਸੁੰਨਾਪਣ ਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਦੇਵਪੂਜਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚੋਤ੍ਪਾਤਮਰ੍ਦਨਮ੍ । ਆਪੋਹਿष੍ਠੇਤਿ ਤਿਸृਭਿਃ ਸ੍ਨਾਤੋऽਰ੍ਘ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣਵੇਰ੍ਪਯੇਤ੍ ।। ੨੬੪.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਉਤਪਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਤਿੰਨ 'ਆਪੋਹਿਸ਼ਠ' ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਰਘ ਪੇਸ਼ ਕਰੋ।

ਹਿਰਣ੍ਯਵਰ੍ਣਾ ਇਤਿ ਚ ਪਾਦ੍ਯਞ੍ਚ ਤਿਸृਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜ । ਸ਼ਨ੍ਨ ਆਪੋ ਹ੍ਯਾਚਮਨਮਿਦਮਾਪੋऽਭਿषੇਚਨਂ ।। ੨੬੪.

'ਹਿਰਣਯਵਰਨਾ' ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ; 'ਸ਼ੰਨਾ ਆਪੋ' ਆਚਮਨ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਲਈ ਹੈ।

ਰਥੇ ਅਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਤਿਸृਭਿਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਯੁਵੇਤਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਂ । ਪੁष੍ਪਂ ਪੁष੍ਪਵਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਧੂਪਂ ਧੂਪੋਸਿ ਚਾਪ੍ਯਥ ।। ੨੬੪.

ਰਥ ਤੇ ਧੁਰੇ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ ਚੜ੍ਹਾਓ; 'ਯੁਵੇਤੀ' ਕਪੜੇ ਲਈ, 'ਪੁਸ਼ਪੰ ਪੁਸ਼ਪਵਤੀ' ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ, ਤੇ 'ਧੂਪੰ ਧੂਪੋਸੀ' ਧੂਪ ਲਈ ਹੈ।

ਤੇਜੋਸਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦੀਪਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਪਰ੍ਕਂ ਦਧੀਤਿ ਚ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭ ਇਤ੍ਯष੍ਟਾਵृਚਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਿਵੇਦਨੇ ।। ੨੬੪.

'ਤੇਜੋਸੀ' ਘੀ ਲਈ, 'ਸ਼ੁਕ੍ਰੰ' ਦੀਵੇ ਲਈ, 'ਮਧੁਪਰਕੰ' ਮਿੱਠਾ ਲਈ, 'ਦਧੀਤੀ' ਦਹਿ ਲਈ; 'ਹਿਰਣਯਗਰਭ'—ਅੱਠ ਰਿਕ—ਨਿਵੇਦਨ ਲਈ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਮਨੁਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪਾਨਸ੍ਯ ਚ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ । ਚਾਮਰਵ੍ਯਜਨੋਪਾਨਚ੍ਛਤ੍ਰਂ ਯਾਨਾਸਨੇ ਤਥਾ ।। ੨੬੪.

ਖਾਣੇ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪੀਣ ਲਈ; ਚਾਮਰ, ਪੱਖਾ, ਜੁੱਤੇ, ਛਤਰੀ, ਵਾਹਨ ਤੇ ਆਸਨ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।

ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵਮਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਾਵਿਤ੍ਰੇਣ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਪੌਰੁषਨ੍ਤੁ ਜਪੇਤ੍ ਸੂਕ੍ਤਂ ਤਦੇਬ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਥਾ ।। ੨੬੪.

ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਵਿਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੰਤ੍ਰ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜਪਣੇ ਜਾਣ, ਤੇ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਰ੍ਚ੍ਚਾਭਾਵੇ ਤਥਾ ਵੇਦ੍ਯਾਞ੍ਜਲੇ ਪੂਰ੍ਣਘਟੇ ਤਥਾ । ਨਦੀਤੀਤਰੇऽਥ ਕਮਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਨਾਤ੍ ।। ੨੬੪.

ਜੇ ਮੂਰਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੇਦੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ, ਪੂਰਾ ਘੜਾ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤੋ ਹੋਮਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯੋ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨੇ ਵਿਭਾਵਸੌ । ਪਰਿਸਮ੍ਮृਜ੍ਯ ਪਰ੍ਯ੍ਯੁਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਤਰੈਃ ।। ੨੬੪.

ਫਿਰ, ਜਦ ਅੱਗ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਸਫਾਈ ਕਰਕੇ, ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਛਾ ਕੇ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ਨਾਗ੍ਰਂ ਸਮੁਦ੍‌ਧृਤ੍ਯ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤਸ੍ਤਤਃ । ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਦੇਵਾਯ ਪ੍ਰਭਵੇ ਚਾਵ੍ਯਯਾਯ ਚ ।। ੨੬੪.

ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਅਟੱਲ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਯੇ ਚੈਵ ਸੋਮਾਯ ਮਿਤ੍ਰਾਯ ਵਰੁਣਾਯ ਚ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਚ ਮਹਾਭਾਗ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੬੪.

ਅੱਗ, ਸੋਮ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ, ਤੇ ਇੰਦਰ-ਅੱਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯਸ਼ਚੈਵ ਦੇਵੇਬ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । ਅਨੁਮਤ੍ਯੈ ਤਥਾ ਰਾਮ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਯ ਏਵ ਚ ।। ੨੬੪.

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਨੁਮਤੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ।

ਵਾਸ੍ਤੋष੍ਪਤ੍ਯੈ ਤਤੋ ਦੇਵ੍ਯੈ ਤਤਃ ਸ੍ਵਿष੍ਟਿਕृਤੇऽਗ੍ਨਯੇ । ਸਚ੍ਤੁਰ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਹੁਤ੍ਵੈਤੇਬ੍ਯੋ ਬਲਿਂ ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੬੪.

ਵਾਸਤੁਪਤੀ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਗ ਨੂੰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਤਕ੍ਸ਼ੋਪਤਕ੍ਸ਼ਮਭਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣਾਗ੍ਨਿਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਮਪਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਊਰ੍ਣਾਨਾਮਾਨਿ ਚਾਪ੍ਯਥ ।। ੨੬੪.

ਅੱਗ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ, ਕਾਰੀਗਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।