ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਸ੍ਥ ਵਿਦੁषਸ਼੍ਚਤਸ੍ਤ੍ਰੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤਃ ਸੁਤਾਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਜਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਕृਸ਼ਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸੁਰਾਯੁਦਾਃ

ਬਹੁਪੁੱਤਰ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਵਿਦਯੁਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਤਯੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਅਸ਼ਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਤਦ੍ਵਦੇਤੇ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਰ੍ਦ੍ਦਿਤ੍ਯਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਯਪਾਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਤੇ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਿਂਹਿਕਾ ਚਾਭਵਤ੍ ਕਨ੍ਯਾ ਵਿਪ੍ਰਚਿਤ੍ਤੇਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ। ਰਾਹੁਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਸੈਂਹਿਕੇਯਾ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ

ਸਿੰਹਿਕਾ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੀ ਧੀ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਹੂ ਆਦਿ ਸਿੰਹਿਕੇ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪ੍ਰਥਿਤੌਜਸਃ। ਅਨੁਹ੍ਰਾਦਸ਼੍ਚ ਹ੍ਲਾਦਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਹ੍ਰਾਦਸ਼੍ਚਾਤਿਵੈष੍ਣਵਃ

ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ: ਅਨੁਹ੍ਰਾਦ, ਹ੍ਲਾਦ, ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦ — ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਗਤ ਸਨ —

ਸਂਹ੍ਰਾਦਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਥੋਭੂਤ੍ ਹ੍ਰਾਦਪੁਤ੍ਰੋ ਹ੍ਰਦਸ੍ਤਥਾ। ਹ੍ਰਦਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰ ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ ਸ਼ਿਬਿਰ੍ਵਾਸ੍ਕਲ ਏਵ ਚ

ਤੇ ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਚੌਥਾ ਸੀ। ਹ੍ਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹ੍ਰਾਦ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਹ੍ਰਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ, ਸ਼ਿਬੀ ਤੇ ਆਸਕਲ ਹੋਏ।

ਵਿਰੋਜਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਹ੍ਰਾਦਿਰ੍ਬਲਿਰ੍ਜਜ੍ਞੇ ਵਿਰੋਚਨਾਤ੍। ਬਲੇਃ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਤ੍ਵਾਸੀਦ੍‌ਬਾਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਮਹਾਮੁਨੇ

ਵਿਰੋਚਨ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਤੋਂ ਬਲੀ ਜਨਮਿਆ। ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।

ਪੁਰਾ ਕਲ੍ਪੇ ਹਿ ਵਾਣੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯੋਮਾਪਤਿਂ ਵਰਃ । ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਵਿਹਰਿष੍ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍

ਪੁਰਾਣੇ ਕਲਪ ਵਿਚ, ਬਾਣ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਵਰ ਮੰਗਿਆ: 'ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਰਹਾਂਗਾ', ਤੇ ਓਹ ਵਰ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਲੈ ਲਿਆ।

ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਸੁਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਮ੍ਬਰਃ ਸ਼ਕੁਨਿਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ । ਦ੍ਵਿਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਸ਼ਹ੍ਕੁਰਾਰ੍ਯਸ੍ਚ ਸ਼ਤਮਾਸਨ੍ ਦਨੋਃ ਸੁਤਾਃ

ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੰਬਰ ਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਸਨ; ਦਵਿਮੂੜ੍ਹਾ, ਸ਼ੰਕੁਰ ਤੇ ਆਰਿਆ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਦਨੂ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੋਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭਾ ਕਨ੍ਯਾ ਪੁਲੋਮ੍ਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਚੀ ਸ੍ਮृਤਾ। ਉਪਦਾਨਵੀ ਹਯਸ਼ਿਰਾ ਸ਼ਰ੍ਮਿष੍ਠਾ ਵਾਰ੍षਪਰ੍ਵਣੀ

ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਤੇ ਪੁਲੋਮਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਚੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਦਾਨਵੀ, ਹਯਸ਼ਿਰਾ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਵਾਰਸ਼ਪਰਵਣੀ ਵੀ ਨਾਮੀ ਹਨ।

ਪੁਲੋਮਾ ਕਾਲਕਾ ਚੈਵ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਸੁਤੇ ਉਭੇ। ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਪ ਤੁ ਭਾਰ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਤਯੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਚ ਕੋਟਯਃ

ਪੁਲੋਮਾ ਤੇ ਕਾਲਕਾ, ਦੋਵੇਂ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਪ੍ਰਹ੍ਰਾਦਸ੍ਯ ਚਤੁष੍ਕੋਟ੍ਯੋ ਨਿਵਾਤਕਵਚਾਃ ਕੁਲੇ। ਤਾਮ੍ਰਾਯਾਃ षਟ੍ ਸੁਤਾਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਕਾਕੀ ਸ਼੍ਵੇਨੀ ਚ ਭਾਸ੍ਯਪਿ

ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਨਿਵਾਤਕਵਚ ਹੋਏ। ਤਾਮਰਾ ਦੀਆਂ ਛੇ ਧੀਆਂ ਸਨ: ਕਾਕੀ, ਸ਼ਵੇਨੀ ਤੇ ਭਾਸਿਆ ਵੀ।

ਗृਧ੍ਰਿਕਾ ਸ਼੍ਰੁਚਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਾ ਤਾਭ੍ਯਃ ਕਾਕਾਦਯੋऽਭਵਨ੍। ਅਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਚੋष੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਰਾਯਾ ਅਰੁਣੋ ਗਰੁਡਸ੍ਤਥਾ

ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਿਕਾ, ਸ਼ਰੁਚੀ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵਾ — ਇਹ ਵੀ ਤਾਮਰਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਤਾਮਰਾ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਉਠ, ਅਰੁਣ ਤੇ ਗਰੁੜ ਵੀ ਜਨਮ ਲਏ।

ਵਿਨਤਾਯਾਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਸਾਭਵਾਃ। ਕਾਦ੍ਰਵੇਯਾਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸ਼ੇषਵਾਸੁਕਿਤਕ੍ਸ਼ਕਾਃ

ਵਿਨਤਾ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੁਰਸਾ ਤੋਂ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕਦਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ — ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ।

ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਃ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਜਾ ਧਰੋਤ੍ਯਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋ ਜਲੇ। ਸੁਰਭ੍ਯਾਂ ਗੋਮਹਿष੍ਯਾਦਿ ਹਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤृਣਾਦਯਃ

ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਗਾਂ, ਮਹਿਸ, ਤੇ ਹੋਰ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹੋਏ। ਇਰਾ ਤੋਂ ਘਾਹ ਤੇ ਪੌਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਖਸਾਯਾਂ ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਮੁਨੇਰਪ੍ਸਰਸੋਭਵਤ੍। ਅਰਿष੍ਟਾਯਾਨ੍ਤੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਧਿ ਸ੍ਥਿਰਞ੍ਚਰਮ੍

ਖਸਾ ਤੋਂ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਨਮ ਲਏ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ। ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਤੋਂ ਗੰਧਰਵ, ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ।

ਏषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਦਯੋऽਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਦੇਵੈਰ੍ਵੈ ਦਾਨਵਾ ਜਿਤਾਃ । ਦਿਤਿਰ੍ਵਿਨष੍ਟਪੁਤ੍ਰਾ ਵੈ ਤੋषਯਾਮਾਸ ਕਸ਼੍ਯਪਮ੍

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਦਿਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਆ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁਟ ਗਈ।

ਪੁਤ੍ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਹਰ੍ਤ੍ਤਾਰਮਿਚ੍ਛਤੀ ਪ੍ਰਾਪ ਕਸ਼੍ਯਪਾਤ੍। ਪਾਦਾਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਾਤ੍ ਸੁਪ੍ਤਾ ਤਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਂ ਜਘਾਨ ਹ

ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਸੁੱਤੀ, ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਛਿਦ੍ਰਮਨ੍ਵਿष੍ਯ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤੇ ਦੇਵਾ ਮਰੁਤੋऽਭਵਨ੍। ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯੈਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਸਹਾਯਾ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਃ

ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਰੁਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਇਕਵੰਜਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਹਰਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਅਭਿषਿਚ੍ਯ ਪृਥੁਂ ਨृਪਮ੍। ਦਦੌ ਕ੍ਰਮੇਣ ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਅਨ੍ਯੇषਾਮਧਿਪੋ ਹਰਿਃ

ਇਹ ਸਾਰਾ, ਹਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਥੂ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਾਜ ਦਿੱਤੇ। ਹਰੀ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ।

ਦ੍ਵਿਜੌषਧੀਨਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਅਪਾਨ੍ਤੁ ਵਰੁਣੋ ਨृਪਃ। ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ਰਾਜਾ ਸੂਰ੍ਯਾਣਾਂ ਵਿष੍ਣੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਦੋਹਾਂ ਬਰਨਾਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਰੁਣ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼੍ਰਵਣ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਤੇ ਸੂਰਜਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਵਸੂਨਾਂ ਪਾਵਕੋ ਰਾਜਾ ਮਰੁਤਾਂ ਵਾਸਵਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ੋਥ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋ ਦਾਨਵਾਧਿਪਃ

ਵਸੂਆਂ ਵਿਚ ਪਾਵਕ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸਵ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦਕ੍ਸ਼; ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਰਾਜਾ ਹੈ।

ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਭੂਤਾਦੀਨਾਂ ਹਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਹਿਮਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੈਲਾਨਾਂ ਨਦੀਨਾਂ ਸਾਗਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਪਿਤਰਾਂ ਵਿਚ ਯਮ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਹਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਹਿਮਵਤ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਚਿਤ੍ਰਰਥੋ ਨਾਗਾਨਾਮਥ ਵਾਸੁਕਿਃ। ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਤਕ੍ਸ਼ਕੋ ਰਾਜਾ ਗਰੁਡਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਥ

ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿਚ ਚਿਤਰਥ; ਨਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸੁਕੀ; ਸੱਪਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸ਼ਕ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰੁੜ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।

ਐਰਾਵਤੋ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਗੋਵृषੋਥ ਗਵਾਮਪਿ। ਮृਗਾਣਾਮਥ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋ ਵਨਸ੍ਪਤੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਐਰਾਵਤ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਬਲਦਾਂ ਤੇ ਗਾਂ ਵਿਚ ਗੋਵ੍ਰਿਸ਼; ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ; ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਲਕਸ਼ ਰਾਜਾ ਹੈ।

ਉਚ੍ਚੈਃ ਸ਼੍ਰਵਾਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਸੁਧਨ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਪਾਲਕਃ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਙ੍ਖਪਦਃ ਕੇਤੁਮਾਨ੍ ਪਾਲਕੋ ਜਲੇ

ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਉਚੈਸ਼ਰਾਵਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਸੁਧਨਵਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖਪਦ; ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੇਤੁਮਾਨ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਹਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਭੂਤਸਰ੍ਗੋ ਹਿ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ

ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਹਾਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ, ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਗ ਐਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਇਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਃ

ਤੀਜੀ ਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਯਕ ਰਚਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

ਮੁਖ੍ਯਃ ਸਰ੍ਗਸ੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਮੁਖ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਤਿਰ੍ਯਕ੍‌ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਸ੍ਤੁ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤੈਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ

ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੜਤਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਿਰਯਕਸ੍ਰੋਤਸ ਰਚਨਾ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਥੋਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸਾਂ षष੍ਠੋ ਦੇਵਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਤੋਰ੍ਵਾਕਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਰ੍ਗਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸ ਤੁ ਮਾਨੁषਃ

ਉੱਤਲੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਰਚਨਾ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੇਠਲੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਰਚਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।