ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵੇਸ਼੍ਮਵਨਗ੍ਰਾਮਵਿਵੀਤਖਲਦਾਹਕਾਃ । ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯਭਿऽਗਾਮੀ ਚ ਦਗ੍ਧਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕਟਾਗ੍ਨਿਨਾ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਖੇਤ, ਘਰ, ਜੰਗਲ, ਪਿੰਡ, ਖਲਿਹਾਨ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੀੜਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੁਮਾਨ੍ ਸਂਗ੍ਰਹਣੇ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਕੇਸ਼ਾਕੇਸ਼ਿਪਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ । ਸ੍ਵਜਾਤਾਵੁਤ੍ਤਮੋ ਦਣ੍ਡ ਆਨੁਲੋਮ੍ਯੇ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਆਦਮੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਫੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਮਿਲਾਪ ਸਮਾਜਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੱਧਮ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇ ਬਧਃ ਪੁਂਸਾਂ ਨਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਣਾਵਕਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ । ਨੀਵੀਸ੍ਤਨਪ੍ਰਾਵਰਣਨਾਭਿਕੇਸ਼ਾਵਮਰ੍ਦ੍ਦਨਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਮਿਲਾਪ ਸਮਾਜਕ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਕੰਨ ਕੱਟਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਨੀਵੀ, ਛਾਤੀ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਦੇਸ਼ਕਾਲਸਮ੍ਭਾषਂ ਸਹਾਵਸ੍ਥਾਨਮੇਵ ਚ । ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨਿषੇਧੇ ਸ਼ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤਨ੍ਤੁ ਦਮਂ ਪੁਮਾਨ੍ ।। ੨੫੮.

ਗਲਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਣ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ 'ਤੇ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੌ ਮੋਹਰਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਦੋਹਰਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿषੇਧੇ ਤਯੋਰ੍ਦਣ੍ਡੋ ਯਥਾ ਸਂਗ੍ਰਹਣੇ ਤਥਾ । ਪਸ਼ੂਨ੍ ਗਚ੍ਛਞ੍ਛਤਂ ਦਾਪ੍ਯੋ ਹੀਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਉਹ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਹੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸੌ ਮੋਹਰਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਦਾ ਹੈ; ਹੇਠੀ ਔਰਤ ਤੇ ਮੱਧਮ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਤੇ ਗਾਂ ਲਗਦੀ ਹੈ।

ਅਵਰੁਦ੍ਧਾਸੁ ਦਾਸੀषੁ ਭੁਜਿष੍ਯਾਸੁ ਤਥੈਵ ਚ । ਗਮ੍ਯਾਸ੍ਵਪਿ ਪੂਮਾਨ੍ਦਾਪ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ ਪਣਿਕਨ੍ਦਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਕੈਦ ਕੀਤੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ, ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਆਸਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ, ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਹ ਪਣਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਦਾਸ੍ਯਬਿਗਮੇ ਦਣ੍ਡੋ ਦਸ਼ਪਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਕੁਬਨ੍ਧੇਨਾਙ੍ਕ੍ਯ ਗਮਯੇਦਨ੍ਤ੍ਯਾਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾਗਮੇ ।। ੨੫੮.

ਦਾਸੀ ਨਾਲ ਜਬਰ ਕਰਕੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ, ਦਸ ਪਣਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲੀ, ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਤਿਆਗੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਨ੍ਯੂਨਂ ਵਾਪ੍ਯਧਿਕਂ ਵਾਪਿ ਲਿਖੇਦ੍ ਯੋ ਰਾਜਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਕੂਟਸ੍ਵਰ੍ਣਵ੍ਯਵਹਾਰੀ ਵਿਮਾਂਸਸ੍ਯ ਚ ਵਿਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਲਿਖੇ, ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਪਾਰ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮਾਨ ਵੇਚੇ—

ਅਭਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਦੂषਯਨ੍ ਵਿਪ੍ਰਂ ਦਣ੍ਡ ਉਤ੍ਤਮਸਾਹਸਮ੍ । ਕੂਟਸ੍ਵਰ੍ਣਵ੍ਯਵਹਾਰੀ ਵਿਮਾਂਸਸ੍ਯ ਚ ਵਿਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵਿਅੰਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਦਾ ਹੈ; ਨਕਲੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮਾਨ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ—

ਅਙ੍ਗਹੀਨਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯੋ ਦਾਪ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਮਸਾਹਸਂ । ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਮੋਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਿਣਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੮.

ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗ-ਵਿਕਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਲਕ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ—

ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਾਹਸਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕ੍ਰੂष੍ਟੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਥਾ । ਅਚੌਰਞ੍ਚੌਰੇऽਭਿਵਦਨ੍ ਦਾਪ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਂ ਦਮਂ ।। ੨੫੮.

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜਬਰ ਵਾਲਾ ਜੁਰਮ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਦਾ ਹੈ; ਦੁਬਾਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦੋਹਰਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜ੍ਞੋऽਨਿष੍ਟਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰਂ ਤਸ੍ਯੈਵਾਕ੍ਰੋਸ਼ਕਂ ਤਥਾ । ਮृਤਾਙ੍ਗਲਗ੍ਨਵਿਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਗੁਰੋਸ੍ਤਾੜਯਿਤੁਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਭੇਤ੍ਤਾਰਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸਯੇਤ੍ । ਰਾਜਯਾਨਾਸਨਾਰੋਢੁਰ੍ਦਣ੍ਡੋ ਮਧ੍ਯਮਸਾਹਸਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ੋਂ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਬਿਨਾਂ ਹੱਕ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

. ਦ੍ਵਿਨੇਤ੍ਰਭੇਦਿਨੋ ਰਾਜਦ੍ਵਿष੍ਟਾਦੇਸ਼ਕृਤਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਵੇਨ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਜੀਵਤੋऽष੍ਟਸ਼ਤੋ ਦਮਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਫਰਤ ਵਾਲੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦਾ ਦਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸੌ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ।

ਯੋ ਮਨ੍ਯੇਤਾਜਿਤੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਨ੍ਯਾਯੇ ਨਾਭਿਪਰਾਜਿਤਃ । ਤਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਦਣ੍ਡਯੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦਮਂ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ', ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਫਿਰ ਹਾਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਹਰੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ।

ਰਾਜ੍ਞਾऽਨ੍ਯਾਯੇਨ ਯੋ ਦਣ੍ਡਾ ਗृਹੀਤੋ ਵਰੁਣਾਯਤਂ । ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਦ੍‌ਗੁਣੀਕृਤਂ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵੇ।

ਧਰ੍ਮ੍ਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕੀਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਲੋਕਪਙ੍‌ਕ੍ਤਿਰੁਪਗ੍ਰਹਃ । ਪ੍ਰਜਾਭ੍ਯੋ ਬਹੁਮਾਨਞ੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤ੍ਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਧਰਮ, ਧਨ, ਇਜ਼ਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਵਲੋਂ ਆਦਰ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਥਾਂ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਾਥਰ੍ਵਵਿਧਾਨਂ ਪੁष੍ਕਰੋਦਿਤਮ੍ । ਭੁਕ੍ਤਿਭੁਕ੍ਤਿਕਰਂ ਜਪ੍ਯਾਦ੍ਧੋਮਾਦ੍ਰਾਮਾਯ ਤਦ੍ਵਦੇ ।। ੨੫੯.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਦੇ ਵਿਧਾਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਲੋਂ ਸਿਖਾਏ, ਜਪਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ । ਪ੍ਰਤਿਵੇਦਨ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਵਦਾਮਿ ਤੇ । ਪ੍ਰਥਮਂ ऋਗ੍ਵਿਧਾਨਂ ਵੈ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍ ।। ੨੫੯.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਹਰ ਵੇਦ ਦੇ ਕਰਮ ਤੇ ਕੰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਗ ਵਿਧਾਨ ਸੁਣ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਜਲੇ ਤਥਾ ਹੋਮੇ ਜਪਤੋ ਮਨਸੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਕਾਮਂ ਕਰੋਤਿ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਪਤਃ ।। ੨੫੯.

ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਹਵਨ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਗਾਯਤਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਯਾਮ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੋ ਜਪੋ ਨਕ੍ਤਾਸ਼ਿਨੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਬਹੁਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਰ੍ਵਕਲ੍ਪਮਨਾਸ਼ਨਃ ।। ੨੫੯.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਾਯਤਰੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਫਲ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਾਯੁਤਾਨਿ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾऽਥ ਹਵਿष੍ਯਾਸ਼ੀ ਸ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ । ਪ੍ਰਣਵੋ ਹਿ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਜ੍ਜਪਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਾ ।। ੨੫੯.

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਵਨ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ 'ਪ੍ਰਣਵ' ਅੱਖਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜਪ ਸਭ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਓਂਕਾਰਸ਼ਤਕਜਪ੍ਤਨ੍ਤੁ ਨਾਭਿਮਾਤ੍ਰੋਦਕੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਜਲਂ ਪਿਵੇਤ੍ ਸ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਤੁ ਪਾਪੈਰ੍ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੯.

ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ 'ਓਮ' ਅੱਖਰ ਸੌ ਵਾਰੀ ਜਪਣ, ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਗ੍ਨਯਃ । ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯਃ ਸਪ੍ਤ ਲੋਕਾ ਹੋਮੋऽਖਿਲਾਘਹਾ ।। ੨੫੯.

ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ, ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ, ਸੱਤ ਮਹਾ ਉਚਾਰਣ, ਸੱਤ ਲੋਕ — ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪਰਮਾ ਜਾਪ੍ਯਾ ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯਸ੍ਤਥਾ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਜਲੇ ਤਥਾ ਰਾਮਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚੈਵਾਘਮਰ੍षਣਃ ।। ੨੫੯.

ਗਾਯਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਪਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮਹਾ ਉਚਾਰਣ ਵੀ; ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਸਿਖਾਇਆ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ।

ਅਗ੍ਨਿਮੀਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਸੂਕ੍ਤੋऽਯਂ ਵਹ੍ਨਿਦੈਵਤਃ । ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯਨ੍ ਵਹ੍ਨਿਂ ਯੋ ਜਪੇਤ੍ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਮ੍ ।। ੨੫੯.

'ਅਗਨਿਮ ਈਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਮ' ਸੂਕਤ ਅਗਨਿ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਸਾਲ ਭਰ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਹੋਮਂ ਤ੍ਰਿषਵਣਂ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਮਨਗ੍ਨਿਜ੍ਚਵਲਨਞ੍ਚਰੇਤ੍ । ਅਤਃ ਪਰਮृਚਃ ਸਪ੍ਤ ਵਾਯ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੫੯.

ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਵਨ ਕਰੇ, ਭਿਖ ਮੰਗੇ, ਤੇ ਅਗਨਿ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਖਾਏ; ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਤ ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪੇ।

ਤਾ ਜਪਨ੍ ਪ੍ਰਯਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮਿष੍ਟਾਨ੍ ਕਾਮਾਨ੍ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਮੇਧਾਕਾਮੋ ਜਪੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਨ੍ਯਮਿਤਿਤ੍ਯृਚਮ੍ ।। ੨੫੯.

ਇਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਜਪਣ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਗਿਆਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸਦਸਨ ਯਮ ਇਤੀ' ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਪੇ।

ਅਨ੍ਵਯੋ ਯਨ੍ਨਿਮਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਨਵਰ੍ਚੋ ਮृਤ੍ਯੁਨਾਸ਼ਨਾਃ । ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਫਮृषਿਂ ਬਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧੋऽਥ ਵਾ੨ ਜਪੇਤ੍ ।। ੨੫੯.

ਜੋ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੌ ਮੰਤ੍ਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੋਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਜਪੇ।