ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਰ੍ਯ੍ਯਾਕ੍ਰੋਸ਼ਾਤਿਕ੍ਰਮਕृਦ੍‌ਭ੍ਰਾਤृਜਾਯਾਪ੍ਰਹਾਰਦਃ ਸਨ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਯਾਪ੍ਰਦਾਤਾ ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਗृਹਭੇਦਕਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰੇ, ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਕਰੇ—

ਸਾਮਨ੍ਤਕੁਲਿਕਾਦੀਨਾਮਪਕਾਰਸ੍ਯ ਕਾਰਕਃ । ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪਣਿਕੋ ਦਣ੍ਡ ਏषਾਮਿਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਹ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ।

ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਵਿਧਵਾਗਾਮੀ ਵਿਕ੍ਰੁष੍ਟੇ ਨਾਭਿਧਾਵਕਃ । ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪਣਿਕੋ ਦਣ੍ਡ ਏषਾਮਿਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਣ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਹ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ।

ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜੀਤਾਨਾਞ੍ਚ ਦੈਵੇ ਪੈਤ੍ਰ੍ਯੇ ਚ ਭੋਜਕਃ । ਅਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਪਥਂ ਕੁਰ੍ਵ੍ਵਨ੍ਨਯੋਗ੍ਯੋ ਯੋਗ੍ਯਕਰ੍ਮਕृਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਕਸਮ ਖਾਏ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਦਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ—

ਵृषਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪਸ਼ੂਨਾਞ੍ਚ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਕृਤ੍ । ਸਾਧਾਰਣਸ੍ਯਾਪਲਾਪੋ ਦਾਸੀਗਰ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਕृਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਬਲਦ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਸਾਂਝੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦਾਸੀ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ—

ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਰਸ੍ਵਸृਭ੍ਰਾਤृਦਮ੍ਪਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਸ਼ਿष੍ਯਕਾਃ । ਏषਾਮਪਤਿਤਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਤ੍ਯਾਗੀ ਚ ਸ਼ਤਦਣ੍ਡਭਾਕ੍ ।। ੨੫੮.

ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਭੈਣ, ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਅਧਿਆਪਕ-ਸ਼ਿਸ਼, ਜੇ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦੇਣ, ਉਹ ਸੌ ਪਣਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।

ਵਸਾਨਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਣਾਨ੍ ਦਣ੍ਡ੍ਯੋ ਨੇਜਕਸ੍ਤੁ ਪਰਾਂਸ਼ੁਕਮ੍ । ਵਿਕ੍ਰਯਾਵਕ੍ਰਯਾਧਾਨਯਾਚਿਤੇषੁ ਪਣਾਨ੍ ਦਸ਼ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦਾ ਕਪੜਾ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਕਪੜਾ ਵਾਪਸ ਨਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਵੇਚ-ਖਰੀਦ, ਜਮ੍ਹਾ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਸ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਤੁਲਾਸ਼ਾਸਨਮਾਨਾਨਂ ਕੂਟਕृਨ੍ਨਾਣਕਸ੍ਯ ਚ । ਏਭਿਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਵਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਯਃ ਸ ਦਾਪ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਤੋਲ, ਮਾਪ ਜਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਕਰੇ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਅਕੂਟਂ ਕੂਟਕਂ ਬ੍ਰਤੇ ਕੂਟਂ ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਕੂਟਕਮ੍ । ਸ ਨਾਣਕਪਰੀਕ੍ਸ਼ੀ ਤੁ ਦਾਪ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਸਾਹਸਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਅਸਲ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਦੱਸੇ, ਜਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਝੂਠੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।

ਭਿषਙ੍‌ਮਿਥ੍ਯਾਚਰਨ੍ ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦਮਮ੍ । ਮਾਨੁषੇ ਮਧ੍ਯਮਂ ਰਾਜਮਾਨੁषੇषੂਤ੍ਤਮਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵੈਦ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰੇ, ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਘੱਟ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮੱਧਮ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪਰਸਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਅਬਧ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਬਧ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਤਿ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਵਹਾਰਞ੍ਚ ਸ ਦਾਪ੍ਯੋ ਦਮਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਛੱਡੇ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਾਮਲਾ ਚਲਾਏ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਮਾਨੇਨ ਤੁਲਯਾ ਵਾਪਿ ਯੋਂऽਸ਼ਮष੍ਟਮਕਂ ਹਰੇਤ੍ । ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਪਣਾਨ੍ ਦਾਪ੍ਯੋ ਵृਦ੍ਧੌ ਹਾਨੌ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਤੋਲ ਜਾਂ ਮਾਪ ਨਾਲ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ ਲਏ, ਉਹ ਬਾਈ ਦੋ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਟਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਭੇषਜਸ੍ਨੇਹਲਵਣਸ੍ਨੇਗਨ੍ਧਧਾਨ੍ਯਗੁੜਾਦਿषੁ । ਪਣ੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ ਹੀਨਂ ਪਣਾਨ੍ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਦਵਾਈ, ਤੇਲ, ਲੂਣ, ਸੁਗੰਧ, ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਸਮ੍ਭੂਯ ਕੁਰ੍ਵ੍ਵਤਾਮਰ੍ਘਂ ਸਬਾਧਂ ਕਾਰੁਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਾਂ । ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਹ੍ਰਾਸਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਵਾ ਸਹਸ੍ਰੋ ਦਣ੍ਡ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਾਰੀਗਰ ਜਾਂ ਮਿਸਤਰੀ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਮਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਰੋਕਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੱਲ ਘਟ ਜਾਂ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਰਾਜਨਿ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਤੇ ਯੋऽਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਤੇਨ ਵਿਕ੍ਰਯਃ । ਕ੍ਰਯੋ ਵਾ ਨਿਸ੍ਰਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਣਿਜਾਂ ਲਾਭਕृਤ੍ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੫੮.

ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੋ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਭਾਅ ਹੈ; ਵਪਾਰੀ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਲਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਪਣ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ਤਂ ਵਣਿਗ੍ ਗृਹ੍ਣੀਤ ਪਞ੍ਚਕਂ । ਦਸ਼ਕਂ ਪਾਰਦੇਸ਼੍ਯੇ ਤੁ ਯਃ ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਰਯਵਿਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੮.

ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ 'ਤੇ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੁਰੰਤ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਕਰੀ ਜਾਵੇ।

ਪਣ੍ਯਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵ੍ਯਯਂ ਪਣ੍ਯਸਮੁਦ੍ਭਵਂ । ਅਰ੍ਥੋਂऽਨੁਗ੍ਰਹਕृਤ੍ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਃ ਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਰੇਵ ਚ ।। ੨੫੮.

ਸਮਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਚ ਉਸਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਖਰੀਦਦਾਰ ਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਲਾਭ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗृਹੀਤਮੂਲ੍ਯਂ ਯਃ ਪਣ੍ਯਂ ਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਨੈਵ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਸੋਦਯਨ੍ਤਸ੍ਯ ਦਾਪ੍ਯੋऽਸੌ ਦਿਗ੍ਲਾਭਂ ਵਾ ਦਿਗਾਗਤੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਸਾ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਆਜ ਸਮੇਤ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੂਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹਾਨੀ ਵੀ ਦੇਵੇ।

ਵਿਕ੍ਰੋਤਮਪਿ ਵਿਕ੍ਰੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵੇ ਕ੍ਰੇਤਰ੍ਯ੍ਯਗृਹ੍ਣਤਿ । ਹਾਨਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਕ੍ਰੇਤृਦੋषੇਣ ਕ੍ਰੇਤੁਰੇਵ ਹਿ ਸਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਨ ਮੁੜ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹਾਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਨੀ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਰਾਜਦੈਵੋਪਘਾਤੇਨ ਪਣ੍ਯੇ ਦੋषਮੁਪਾਗਤੇ । ਹਾਨਿਰ੍ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਰੇਵਾਸੌ ਯਾਚਿਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਣਹੋਣੀ ਕਾਰਨ ਸਮਾਨ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਾਨੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਜੇ ਸਮਾਨ ਮੰਗਵਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ।

ਅਨ੍ਯਹਸ੍ਤੇ ਚ ਵਿਕ੍ਰੀਤਂ ਦੁष੍ਟਂ ਵਾ ਦੁष੍ਟਵਦ੍ਯਦਿ । ਵਿਕ੍ਰੀਨੀਤੇ ਦਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਨ੍ਮੂਲ੍ਯਾਦਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਸਮਾਨ ਖਰਾਬ ਨਿਕਲੇ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਕਰੇਤਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਦੋ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਵृਦ੍ਧਿਞ੍ਚ ਬਣਿਜਾਪਣ੍ਯਾਨਾਮਵਿਜਾਨਤਾ । ਕ੍ਰੀਤ੍ਵਾ ਨਾਨੁਸ਼ਯਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ षਡ੍‌ਭਾਗਦਣ੍ਡਭਾਕ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਉਸਦੀ ਘਟ ਜਾਂ ਵਧ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇ।

ਸਮਵਾਯੇਨ ਵਣਿਜਾਂ ਲਾਭਾਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ । ਲਾਭਾਲਾਭੌ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਥਾ ਵਾ ਸਂਵਿਦਾ ਕृਤੌ ।। ੨੫੮.

ਜਦੋਂ ਵਪਾਰੀ ਮਿਲ ਕੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂੰਜੀ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਵੰਡੇ ਜਾਣ।

ਪ੍ਰਤਿਪਿਦ੍ਧਮਨਾਦਿष੍ਟਂ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਯਚ੍ਚ ਨਾਸ਼ਿਤਂ । ਸ ਤਦ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਪ੍ਲਵਾਚ੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਇਤਾਦ੍ਦਸਮਾਂਸ਼ਭਾਕ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸਮਾਨ ਉਸਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਕੀਮਤ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਅਣਹੋਣੀ ਕਾਰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵੇ।

ਅਰ੍ਥਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਏਪਣਾਦ੍ਵਿਂਸ਼ਂ ਭਾਗਂ ਸ਼ੁਲ੍ਕਂ ਨृਪੋ ਹਰੇਤ੍ । ਵ੍ਯਾਸਿਦ੍ਧਂ ਰਾਜਯੋਗ੍ਯਞ੍ਚ ਵਿਕ੍ਰੀਤਂ ਰਾਜਗਾਮਿ ਤਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਘੋਸ਼ਿਤ ਲਾਭ 'ਚੋਂ ਰਾਜਾ ਵੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਟੈਕਸ ਵਜੋਂ ਲਵੇ। ਜੇ ਸਮਾਨ ਰਾਜ ਲਈ ਮਨਾਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਜ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੇਚਣ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

ਮਿਤ੍ਥ੍ਯਾ ਵਦਨ੍ ਪਰੀਮਾਣਂ ਸ਼ੁਲ੍ਕਸ੍ਥਾਨਾਦਪਕ੍ਰਮਮ੍ । ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਗੁਣਂ ਯਸ਼੍ਚ ਸਵ੍ਯਾਜਕ੍ਰਯਵਿਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਝੂਠੀ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਦੇਵੇ, ਟੈਕਸ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਠ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇ।

ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਤੇ ਪ੍ਰੇਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦਾਯਾਦਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਜ੍ਞਾਤਯੋ ਵਾ ਹਰੇਯੁਸ੍ਤਦਾਗਤਾਸ੍ਤੈਰ੍ਵਿਨਾ ਨृਪਃ ।। ੨੫੯.

ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਵਾਰਸ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਲੈਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਲਵੇ।

ਜਿਹ੍ਮਂ ਤ੍ਯਜੇਯੁਰ੍ਨਿਰ੍ਲੋਭਮਸ਼ਕ੍ਤੋऽਨ੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਰਾਖ੍ਯਾਤ ऋਤ੍ਵਿਕ੍ਕਰ੍षਕਕਰ੍ਮਿਣਾਂ ।। ੨੫੯.

ਉਹ ਲੋਕ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਕੇ ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਬਚਣ। ਜੇ ਆਪ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਪੂਜਾਰੀ, ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਲਈ ਹੈ।

ਗ੍ਰਾਹਕੈਰ੍ਗृਹ੍ਯਤੇ ਚੌਰੋ ਲੋਪ੍ਤ੍ਰੇਣਾਥ ਪਦੇਨ ਵਾ । ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਪਰਾਧੀ ਵਾ ਤਥੈਵਾਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਸਕਃ ।। ੨੫੮.

ਚੋਰ ਨੂੰ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ, ਕਸਾਈ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜੁਰਮਾਂ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਕਾਰਨ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇ।