ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਰਪਾਦਦਤੋ ਭਙ੍ਗੇ ਚ੍ਛੇਦਨੇ ਕਰ੍ਣਨਾਸਯੋਃ । ਮਧ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡੋ ਵ੍ਰਣੋਦ੍ਭੇਦੇ ਮृਤਕਲ੍ਪਹਤੇ ਤਥਾ ।। ੨੫੮.

ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਕੰਨ ਜਾਂ ਨੱਕ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਜਾਂ ਕੱਟਣ 'ਤੇ ਮੱਧਮ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜਖਮ ਖੁੱਲ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਚੇष੍ਟਾਭੋਜਨਵਾਗ੍ਨੋਧੇ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਪ੍ਰਤਿਭੇਦਨੇ । ਕਨ੍ਧਰਾਬਾਹੁਸਕ੍ਥ੍ਯਾਞ੍ਚ ਭਹ੍ਗੇ ਮਘ੍ਯਮਸਾਹਸਃ ।। ੨੫੮.

ਚਲਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਅੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਜਾਂ ਗਰਦਨ, ਬਾਂਹ, ਰਾਣ ਤੋੜਣ 'ਤੇ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਂ ਘ੍ਨਤਾਂ ਬਹੂਨਾਞ੍ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਦਮਾਃ । ਕਲਹਾਪਹृਤਂ ਦੇਯਂ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੋ ਗੁਣਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ ਲੈ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੁਃਖਮੁਤ੍ਪਾਦਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਜਂ ਵ੍ਯਯਮ੍ । ਦਾਪ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਞ੍ਚ ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲਹੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਹੋਈ ਖਰਚ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਦਾ ਹੈ।

. ਤਰਿਕਃ ਸ੍ਥਲਜਂ ਸ਼ੁਲ੍ਕਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ ਦਣ੍ਡ੍ਯਃ ਪਣਾਨ੍ਦਸ਼ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਰਾਤਿਵੇਸ਼੍ਯਾਨਾਮੇਤਦੇਵਾਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੈਕਸ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਸੂਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਸ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪੜੋਸੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਬਿਨਾ ਸਹੀ ਸੱਦੇ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਅਭਿਘਾਤੇ ਤਥਾ ਭੇਦੇ ਚ੍ਛੇਦੇ ਕੁਡ੍ਯਾਵਪਾਤਨੇ । ਪਣਾਨ੍ਦਾਪ੍ਯਃ ਵਞ੍ਚਦਸ਼ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੮.

ਮਾਰ-ਪਿੱਟ, ਤੋੜ-ਫੋੜ, ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਕੰਧ ਢਾਹਣ 'ਤੇ ਪਚੀ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਦੁਃਸ੍ਵੋਤ੍ਪਾਦਿਗृਹੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਹਰਂ ਤਥਾ । षੋੜਸ਼ਾਦ੍ਯਃ ਪਣਾਨ੍ ਦਾਪ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਪਣਪ੍ਰਭृਤਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਾਂ ਜਾਨਲੇਵਾ ਚੀਜ਼ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਲਾਂ ਪਣਾਂ ਤੋਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਪਣਾਂ ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੁਃਖੇ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤੋਤ੍ਪਾਦੇ ਸ਼ਾਖਾਙ੍ਗਚ੍ਛੇਦਨੇ ਤਥਾ। ਦਣ੍ਡਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪਸ਼ੂਨਾਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪਣਪ੍ਰਭृਤਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂ ਲਹੂ ਵਗਾਇਆ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਜਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਡੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚ੍ਛੇਦਨੇ ਮृਤ੍ਤੌ ਮਧ੍ਯਮੋ ਮੂਲ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਮਹਾਪਸ਼ੂਨਾਮੇਤੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਦਮਾਃ ।। ੨੫੮.

ਜਨਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇਣ 'ਤੇ ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਸਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਃ ਸਾਹਸਙ੍ਕਾਰਯਤਿ ਸਂ ਦਾਪ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਨ੍ਦਮਮ੍ । ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਹਂ ਦਾਤਾ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਚ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਜਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਰੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿ ਦੇਵੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ' ਤੇ ਫਿਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੌਗੁਣੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।

ਆਰ੍ਯ੍ਯਾਕ੍ਰੋਸ਼ਾਤਿਕ੍ਰਮਕृਦ੍‌ਭ੍ਰਾਤृਜਾਯਾਪ੍ਰਹਾਰਦਃ ਸਨ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਯਾਪ੍ਰਦਾਤਾ ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਗृਹਭੇਦਕਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰੇ, ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਕਰੇ—

ਸਾਮਨ੍ਤਕੁਲਿਕਾਦੀਨਾਮਪਕਾਰਸ੍ਯ ਕਾਰਕਃ । ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪਣਿਕੋ ਦਣ੍ਡ ਏषਾਮਿਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਹ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ।

ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਵਿਧਵਾਗਾਮੀ ਵਿਕ੍ਰੁष੍ਟੇ ਨਾਭਿਧਾਵਕਃ । ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪਣਿਕੋ ਦਣ੍ਡ ਏषਾਮਿਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਣ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਹ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ।

ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜੀਤਾਨਾਞ੍ਚ ਦੈਵੇ ਪੈਤ੍ਰ੍ਯੇ ਚ ਭੋਜਕਃ । ਅਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਪਥਂ ਕੁਰ੍ਵ੍ਵਨ੍ਨਯੋਗ੍ਯੋ ਯੋਗ੍ਯਕਰ੍ਮਕृਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਕਸਮ ਖਾਏ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਦਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ—

ਵृषਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪਸ਼ੂਨਾਞ੍ਚ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਕृਤ੍ । ਸਾਧਾਰਣਸ੍ਯਾਪਲਾਪੋ ਦਾਸੀਗਰ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਕृਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਬਲਦ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਸਾਂਝੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦਾਸੀ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ—

ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਰਸ੍ਵਸृਭ੍ਰਾਤृਦਮ੍ਪਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਸ਼ਿष੍ਯਕਾਃ । ਏषਾਮਪਤਿਤਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਤ੍ਯਾਗੀ ਚ ਸ਼ਤਦਣ੍ਡਭਾਕ੍ ।। ੨੫੮.

ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਭੈਣ, ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਅਧਿਆਪਕ-ਸ਼ਿਸ਼, ਜੇ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦੇਣ, ਉਹ ਸੌ ਪਣਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।

ਵਸਾਨਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਣਾਨ੍ ਦਣ੍ਡ੍ਯੋ ਨੇਜਕਸ੍ਤੁ ਪਰਾਂਸ਼ੁਕਮ੍ । ਵਿਕ੍ਰਯਾਵਕ੍ਰਯਾਧਾਨਯਾਚਿਤੇषੁ ਪਣਾਨ੍ ਦਸ਼ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦਾ ਕਪੜਾ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਕਪੜਾ ਵਾਪਸ ਨਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਵੇਚ-ਖਰੀਦ, ਜਮ੍ਹਾ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਸ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਤੁਲਾਸ਼ਾਸਨਮਾਨਾਨਂ ਕੂਟਕृਨ੍ਨਾਣਕਸ੍ਯ ਚ । ਏਭਿਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਵਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਯਃ ਸ ਦਾਪ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਤੋਲ, ਮਾਪ ਜਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਕਰੇ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਅਕੂਟਂ ਕੂਟਕਂ ਬ੍ਰਤੇ ਕੂਟਂ ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਕੂਟਕਮ੍ । ਸ ਨਾਣਕਪਰੀਕ੍ਸ਼ੀ ਤੁ ਦਾਪ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਸਾਹਸਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਅਸਲ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਦੱਸੇ, ਜਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਝੂਠੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ।

ਭਿषਙ੍‌ਮਿਥ੍ਯਾਚਰਨ੍ ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦਮਮ੍ । ਮਾਨੁषੇ ਮਧ੍ਯਮਂ ਰਾਜਮਾਨੁषੇषੂਤ੍ਤਮਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵੈਦ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰੇ, ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਘੱਟ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮੱਧਮ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪਰਸਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਅਬਧ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਬਧ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਤਿ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਵਹਾਰਞ੍ਚ ਸ ਦਾਪ੍ਯੋ ਦਮਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਛੱਡੇ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਾਮਲਾ ਚਲਾਏ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਮਾਨੇਨ ਤੁਲਯਾ ਵਾਪਿ ਯੋਂऽਸ਼ਮष੍ਟਮਕਂ ਹਰੇਤ੍ । ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਪਣਾਨ੍ ਦਾਪ੍ਯੋ ਵृਦ੍ਧੌ ਹਾਨੌ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਤੋਲ ਜਾਂ ਮਾਪ ਨਾਲ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ ਲਏ, ਉਹ ਬਾਈ ਦੋ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਟਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਭੇषਜਸ੍ਨੇਹਲਵਣਸ੍ਨੇਗਨ੍ਧਧਾਨ੍ਯਗੁੜਾਦਿषੁ । ਪਣ੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ ਹੀਨਂ ਪਣਾਨ੍ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਦਵਾਈ, ਤੇਲ, ਲੂਣ, ਸੁਗੰਧ, ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ।

ਸਮ੍ਭੂਯ ਕੁਰ੍ਵ੍ਵਤਾਮਰ੍ਘਂ ਸਬਾਧਂ ਕਾਰੁਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਾਂ । ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਹ੍ਰਾਸਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਵਾ ਸਹਸ੍ਰੋ ਦਣ੍ਡ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਾਰੀਗਰ ਜਾਂ ਮਿਸਤਰੀ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਮਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਰੋਕਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੱਲ ਘਟ ਜਾਂ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਣਾਂ ਦੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਰਾਜਨਿ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਤੇ ਯੋऽਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਤੇਨ ਵਿਕ੍ਰਯਃ । ਕ੍ਰਯੋ ਵਾ ਨਿਸ੍ਰਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਣਿਜਾਂ ਲਾਭਕृਤ੍ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੫੮.

ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੋ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਭਾਅ ਹੈ; ਵਪਾਰੀ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਲਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਪਣ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ਤਂ ਵਣਿਗ੍ ਗृਹ੍ਣੀਤ ਪਞ੍ਚਕਂ । ਦਸ਼ਕਂ ਪਾਰਦੇਸ਼੍ਯੇ ਤੁ ਯਃ ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਰਯਵਿਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੮.

ਵਪਾਰੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ 'ਤੇ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੁਰੰਤ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਕਰੀ ਜਾਵੇ।

ਪਣ੍ਯਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵ੍ਯਯਂ ਪਣ੍ਯਸਮੁਦ੍ਭਵਂ । ਅਰ੍ਥੋਂऽਨੁਗ੍ਰਹਕृਤ੍ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਃ ਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਰੇਵ ਚ ।। ੨੫੮.

ਸਮਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਚ ਉਸਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਖਰੀਦਦਾਰ ਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਲਾਭ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗृਹੀਤਮੂਲ੍ਯਂ ਯਃ ਪਣ੍ਯਂ ਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਨੈਵ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਸੋਦਯਨ੍ਤਸ੍ਯ ਦਾਪ੍ਯੋऽਸੌ ਦਿਗ੍ਲਾਭਂ ਵਾ ਦਿਗਾਗਤੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਸਾ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਆਜ ਸਮੇਤ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੂਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹਾਨੀ ਵੀ ਦੇਵੇ।

ਵਿਕ੍ਰੋਤਮਪਿ ਵਿਕ੍ਰੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵੇ ਕ੍ਰੇਤਰ੍ਯ੍ਯਗृਹ੍ਣਤਿ । ਹਾਨਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਕ੍ਰੇਤृਦੋषੇਣ ਕ੍ਰੇਤੁਰੇਵ ਹਿ ਸਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਨ ਮੁੜ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹਾਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਨੀ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।