ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਣਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਹਰੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਵਿਦਂ ਲਙ੍ਘਯੇਚ੍ਚ ਯਃ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਹਰਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰਾष੍ਟ੍ਰਦ੍ਵਿਪ੍ਰਵਾਸਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਵੇ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਚਨਂ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮੂਹਹਿਤਵਾਦਿਭਿਃ । ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਦਾਪ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦਮ੍ਮ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਸਭਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਲਟ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਸਮੂਹਕਾਰ੍ਯ੍ਯਪ੍ਰਹਿਤੋ ਯਲ੍ਲਭੇਤ੍ਤਤ੍ਤਦਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਏਕਾਦਸ਼ਗੁਣਂ ਦਾਪ੍ਯੋ ਯਦ੍ਯਸੌ ਨਾਰ੍ਪਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਭਾ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਜੇ ਉਹ ਖੁਦ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਵੇਦਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ੁਚਯੋऽਲੁਬ੍ਧਾ ਭਵੇਯੁਃ ਕਾਰ੍ਯਚਿਨ੍ਤਕਾਃ । ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਚਨਂ ਤੇषਾ ਸਮੂਹਹਿਤਵਾਦਿਨਾਂ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ, ਜੋ ਸਭਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣਿਨੈਗਮਪਾਖਣ੍ਡਿਗਣਾਨਾਮਪ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਃ । ਭੇਦਞ੍ਚੈषਾਂ ਨृਪੋ ਰਕ੍ਸ਼ਏਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਪਾਲਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਇਹ ਨਿਯਮ ਗਿਰੋਹਾਂ, ਵਪਾਰੀ, ਪੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਪਣ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ।

ਗृਹੀਤਵੇਤਨਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤ੍ਯਜਨ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਾਵਹੇਤ੍ । ਅਗृਹੀਤੇ ਸਮਂ ਦਾਪ੍ਯੋ ਭृਤ੍ਯੈ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਪਸ੍ਕਰਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਣ। ਜੇ ਮਜਦੂਰੀ ਨਹੀਂ ਲੈ, ਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰੇ। ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਮਂ ਭਾਗਂ ਬਾਣਿਜ੍ਯਪਸ਼ੁਸਸ੍ਯਤਃ । ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਭृਤਿਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ਸ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਇਤਾ ।। ੨੫੮.

ਵਪਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਲਾਭ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਜਦੂਰੀ ਤੈਅ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰੇ।

ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਞ੍ਚ ਯੋऽਤੀਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਚ ਯੋऽਨ੍ਯਥਾ । ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਸ੍ਵਾਮਿਨਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋऽਧਿਕਂ ਦੇਯਂ ਕृਤੇऽਧਿਕੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲੇ।

ਯੋ ਯਾਵਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤਾਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਵੇਤਨਮ੍ । ਉਭਯੋਰਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਞ੍ਚੇਤ੍ ਸਾਧ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਨੀ ਮਜਦੂਰੀ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਸਮਝੌਤਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਣੀ ਗੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਅਰਾਜਦੈਵਿਕਨ੍ਨष੍ਟਂ ਭਾਣ੍ਡਂ ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਾਹਕਃ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਵਿਘ੍ਨਕृਚ੍ਚੈਵ ਚਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਂ ਭृਤਿਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਦਿਵਿਆ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਨ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਹਕ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇ। ਜੇ ਰਵਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਦੋਹਾ ਮਜਦੂਰੀ ਭਰਣ।

ਪ੍ਰਕਾਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਮਂ ਭਾਗਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਥਿ ਸਂਤ੍ਯਜਨ੍ । ਭृਤਿਮਰ੍ਦ੍ਧਪਥੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਾਜਕੋਪਿ ਚ ।। ੨੫੮.

ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਰਾਹ ਵਿਚ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਚੌਥਾ, ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਅੱਧੀ ਮਜਦੂਰੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਦੇਵੇ।

ਗ੍ਲਹੇ ਸ਼ਤਿਕਵृਦ੍ਧੇਸ੍ਤੁ ਸਭਿਕਃ ਪਞ੍ਚਕਂ ਸ਼ਤਂ । ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍‌ਧੂਰ੍ਤ੍ਤਕਿਤਵਾਦਿਤਰਾਦ੍ਦਸ਼ਕਂ ਸ਼ਤਂ ।। ੨੫੮.

ਜੂਏ ਵਿੱਚ, ਜੇਤੂ ਤੋਂ ਨਿਗਰਾਨ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਠੱਗ, ਜੂਆਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਦਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਸਮ੍ਯਕ੍‌ਪਾਲਿਤੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਜ੍ਞੇ ਭਾਗਂ ਯਥਾਕृਤਂ । ਜਿਤਮੁਦ੍‌ਗ੍ਰਾਹਯੇਜ੍ਜੇਤ੍ਰੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਵਚਃ ਕ੍ਸ਼ਮੀ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵੇ। ਜੇਤੂ ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਦੱਸੇ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਤੇ ਧੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਬੋਲੇ।

ਪ੍ਰਪ੍ਤੇ ਨृਪਤਿਨਾ ਭਾਗੋ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇ ਧੂਰ੍ਤ੍ਤਮਣ੍ਡਲੇ । ਜਿਤਂ ਸਸ਼ਭਿਕੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਦਾਪਯੇਦਨ੍ਯਥਾ ਨ ਤੁ ।। ੨੫੮.

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੂਏ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੇਤੂ ਨਿਗਰਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਵੇ। ਹੋਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਦ੍ਰष੍ਟਾਰੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਣਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚ ਤ ਏਵ ਹਿ । ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਚਿਹ੍ਨਾ ਨਿਰ੍ਵਾਸ੍ਯਾਃ ਕੂਟਾਕ੍ਸ਼ੋਪਧਿਦੇਵਿਨਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ, ਉਹੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ। ਰਾਜਾ ਠੱਗੀ, ਝੂਠੇ ਪਾਸੇ, ਧੋਖੇ ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਕਸਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਕੱਢ ਦੇਵੇ।

ਦ੍ਯੂਤਮੇਕਮੁਖਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤਸ੍ਕਰਜ੍ਞਾਨਕਾਰਣਾਤ੍ । ਏष ਏਵ ਵਿਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਾਣਿਦ੍ਯੂਤੇ ਸਮਾਹ੍ਵਯੇ ।। ੨੫੮.

ਜੂਆ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਚੋਰ ਤੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਪਸ਼ੂ ਜੂਏ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਰ੍ਨ੍ਯੂਨਾਙ੍ਗੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰੋਗਿਣਾਂ । ਕ੍ਸ਼ੇਪਂ ਕਰੋਤਿ ਚੇਦ੍ਦਣ੍ਡ੍ਯਃ ਪਣਾਨਰ੍ਦ੍ਧਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ।। ੨੫੮.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਕੋਈ ਅੰਗ ਜਾਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਭਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਦਨਾਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਪਣਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ।

ਅਭਿਗਨ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਭਗਿਨੀਮ੍ਮਾਤਰਂ ਵਾ ਤਵੇਤਿ ਚ । ਸ਼ਪਨ੍ਤਂ ਦਾਪਯੇਦ੍ਰਾਜਾ ਪਞ੍ਚਵਿਸ਼ਤਿਕਂ ਦਮਂ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ, 'ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭੈਣ ਜਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ', ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਚੀਸ ਸਿੱਕੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰੇ।

ਅਰ੍ਦ੍ਧੋऽਧਮੇषੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰੀषੂਤ੍ਤਮੇषੁ ਚ । ਦਣ੍ਡਪ੍ਰਣਯਨਂ ਕ੍ਕਾਯ੍ਯ ਵਰ੍ਣਜਾਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਧਰੈਃ ।। ੨੫੮.

ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਲਈ ਅੱਧਾ, ਉੱਚੀ ਲਈ ਦੋਹਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਲਈ ਦੋਹਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਤੀ ਤੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯਾਪਵਾਦੇषੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਦਮਾਃ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਨੁਲੋਮ੍ਯੇਨ ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਾਰ੍ਦ੍ਧਹਾਨਿਤਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਹੁਗ੍ਰੀਵਾਨੇਤ੍ਰਸਕ੍ਥਿਵਿਨਾਸ਼ੇ ਵਾਚਿਕੇ ਦਮਃ । ਸ਼ਤ੍ਯਸ੍ਤਤੋऽਰ੍ਦ੍ਧਿਕਃ ਪਾਦਨਾਸਾਕਰ੍ਣਕਰਾਦਿषੁ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਬਾਂਹ, ਗਰਦਨ, ਅੱਖ ਜਾਂ ਰਾਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਮੂੰਹੀ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਨੱਕ, ਕੰਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਤਨੀਯਕृਤੇ ਕ੍ਸ਼ਏਪੇ ਦਣ੍ਡੋ ਮਧ੍ਯਮਸਾਹਸਃ । ਉਪਪਾਤਕਯੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਦਾਪ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਸਾਹਸਂ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਤਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਛੋਟਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜੇ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਨृਪਦੇਵਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਪ ਉਤ੍ਤਮਸਾਹਸਃ । ਮਧ੍ਯਮੋ ਜ੍ਞਾਤਿਪੂਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮੋ ਗ੍ਰਾਮਦੇਸ਼ਯੋਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਥਿਆਂ ਲਈ ਮੱਧਮ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਸਾਕ੍ਸ਼ਿਕਹਤੇ ਚਿਹ੍ਨੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚਾਗਮੇਨ ਚ । ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਤੁ ਕੂਟਚਿਹ੍ਨਕृਤਾਦ੍ਭਯਾਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਗਵਾਹ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮਾਮਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਝੂਠੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੁਕਦਮਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭਸ੍ਮਪਙ੍ਕਰਜਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਦਣ੍ਡੋ ਦਸ਼ਪਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਮੇਧ੍ਯਪਾਰ੍ष੍ਣਿਨਿष੍ਠ੍ਯੂਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੫੮.

ਰਾਖ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨੂੰ ਛੂਹਣ 'ਤੇ ਦਸ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਦਗੀ, ਪੈਰ ਦੀ ਐੜੀ ਜਾਂ ਥੂਕ ਨੂੰ ਛੂਹਣ 'ਤੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਮੇष੍ਵੇਵਂ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ੍ਤੂਤ੍ਤਮੇषੁ ਚ । ਹੀਨੇष੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਂ ਦਮੋ ਮੋਹਮਦਾਦਿਭਿਰਦਣ੍ਡਨਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਔਰਤ ਲਈ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੋ ਗੁਣਾ, ਹੇਠਲੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀ ਲਈ ਅੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਭੁੱਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਸੇ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਵਿਪ੍ਰਪੀਡਾਕਰਂ ਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮਙ੍ਗਮਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਤੁ । ਉਦ੍‌ਗੂਰ੍ਣੇ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦਣ੍ਡਃ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਿਕਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਉਦ੍‌ਗੂਰ੍ਣੇ ਹਸ੍ਤਪਾਦੇ ਤੁ ਦਸ਼ਵਿਂਸ਼ਤਿਕੌ ਦਮੌ। ਪਰਸ੍ਪਰਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਧ੍ਯਮਸਾਹਸਃ ।। ੨੫੮.

ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ 'ਤੇ ਚੋਟ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਦਸ ਤੇ ਵੀਹ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲਈ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਦਕੇਸ਼ਾਂਸ਼ੁਕਕਰੋਲ੍ਲੁਞ੍ਚਨੇषੁ ਪਣਾਨ੍ ਦਸ਼ । ਪੀਡਾਕਰ੍षਾਸ਼ੁਕਾਵੇष੍ਟਪਾਦਾਧ੍ਯਾਸੇ ਸ਼ਤਨ੍ਦਮਃ ।। ੨੫੮.

ਪੈਰ, ਵਾਲ, ਕਪੜਾ ਜਾਂ ਹੱਥ ਖਿੱਚਣ 'ਤੇ ਦਸ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬੰਨਣ ਜਾਂ ਪੈਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਸੋ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।