ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਨੁਃਸ਼ਤਂ ਪਰੀਣਾਹੋ ਗ੍ਰਾਮਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਨੇ ਖਰ੍ਵਟਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਗਰਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸ਼ਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਖੇਤ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਸੌ ਧਨੁ ਹੋਵੇ; ਪਿੰਡੀਆਂ ਲਈ ਦੋ ਧਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਚਾਰ ਸੌ ਧਨੁ।

ਸ੍ਵਂ ਲਭੇਤਾਨ੍ਯਵਿਕ੍ਰੀਤਂ ਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਦ੍ਦੋषੋऽਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤੇ । ਹੀਨਾਦ੍ਰਹੋ ਹੀਨਮੂਲ੍ਯੇ ਵੇਲਾਹੀਨੇ ਚ ਤਸ੍ਕਰਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਚੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੱਸਣ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ; ਜੇ ਘੱਟ ਭਾਅ, ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੱਦ ਬਿਨਾਂ ਖਰੀਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰ ਹੈ।

ਨष੍ਟਾ ਪਹृਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਨ੍ਨਰਮ੍ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤਿਪਤ੍ਤੌ ਵਾ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਮਰ੍ਪਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਰ ਨੂੰ ਹਾਕਮਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵੇ; ਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰੇ।

ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨृਪੋ ਦਮਮ੍ । ਕ੍ਰੇਤਾ ਮੂਲ੍ਯਂ ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਸ੍ਤਵ ਵਿਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੮.

ਜਦੋਂ ਵਪਾਰੀ ਵਸਤੂ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਕੀਮਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਗਮੇਨੋਪਭੋਗੇਨ ਨष੍ਟਂ ਭਾਵ੍ਯਮਤੋऽਨ੍ਯਥਾ । ਪਞ੍ਚਬਨ੍ਧੋ ਦਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੇ ਤੇਨਾਪ੍ਯਭਾਵਿਤੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵਰਤਣ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਗੁਆਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਹृਤਂ ਪ੍ਰਨष੍ਟਂ ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਰਹਸ੍ਤਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਨਿਵੇਦ੍ਯ ਨृਪੇ ਦਣ੍ਡ੍ਯਃ ਸ ਤੁ षਣ੍ਣਵਤਿਂ ਪਣਾਨ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਗੁਆਚੀ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿਆਨਵੇ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ਼ੌਲਿਕਕੈਃ ਸ੍ਥਾਨਪਾਲੈਰ੍ਵਾ ਨष੍ਟਾਪਹृਤਮਾਹृਤਂ । ਅਰ੍ਵ੍ਵਾਕ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਮੀ ਲਭਤੇ ਪਰਤੋ ਨृਪਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਚੌਕੀਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਗੁਆਚੀ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਉਹ ਵਸਤੂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਣਾਨੇਕਸ਼ਫੇ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰਃ ਪਞ੍ਚ ਮਾਨੁषੇ । ਮਹਿषੋष੍ਟ੍ਰਗਵਾਂ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਪਾਦਂ ਪਾਦਮਜਾਵਿਕੇ ।। ੨੫੮.

ਇੱਕ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਲਈ ਚਾਰ ਪਣਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪੰਜ, ਮਹਿਸ, ਊਠ ਅਤੇ ਗਾਂ ਲਈ ਦੋ-ਦੋ, ਅਤੇ ਭੇਡ-ਬਕਰੀ ਲਈ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਪਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਕੁਟੁਮ੍‌ਬਾਵਿਰੋਧੇਨ ਦੇਯਂ ਦਾਰਸੁਤਾਦृਤੇ । ਨਾਨ੍ਵਯੇ ਸਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਦੇਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵਾਰਸ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਦੇਯਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਞ੍ਚੈਵ ਦਤ੍ਵਾ ਨਾਪਹਰੇਤ੍ ਪੁਨਃ ।। ੨੫੮.

ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਡਿੱਠ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਖੁਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਦਸ਼ੈਕਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਾਹਮਾਸਤ੍ਰ੍ਯਹਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸਿਕਂ । ਵੀਜਾਯੋਵਾਹ੍ਯਰਤ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੀਦੋਹ੍ਯਪੁਂਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਬੀਜ, ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ, ਰਤਨ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਦਸ, ਇੱਕ, ਪੰਜ, ਸੱਤ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ, ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨੌ ਸੁਵਰ੍ਣਮਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਰਜਤੇ ਸ਼ਤੇ । ਅष੍ਟੌ ਤ੍ਰਪੁਣਿ ਸੀਸੇ ਚ ਤਾਮ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਯਸਿ ।। ੨੫੮.

ਸੋਨੇ ਲਈ, ਹਰ ਸੌ 'ਤੇ ਦੋ ਪਲਾ ਘਾਟ; ਚਾਂਦੀ ਲਈ, ਸੌ 'ਤੇ ਇੱਕ; ਟਿਨ ਅਤੇ ਸੀਸੇ ਲਈ, ਅੱਠ; ਤਾਮੇ ਲਈ, ਪੰਦਰਾਂ; ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਲਈ ਵੀ ਪੰਦਰਾਂ ਪਲਾ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਤੇ ਦਸ਼ਪਲਾਵृਦ੍ਧਿਰੌਰ੍ਣੇ ਕਾਰ੍ਪਾਸਿਕੇ ਤਥਾ । ਮਧ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਪਲਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਪਲਾ ਮਤਾ ।। ੨੫੮.

ਉਨ ਅਤੇ ਕਪਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ, ਹਰ ਸੌ 'ਤੇ ਦਸ ਪਲਾ ਵਾਧਾ; ਮੱਧਮ ਗੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਈ ਪੰਜ ਪਲਾ; ਅਤੇ ਬਰੀਕ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪਲਾ ਵਾਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕੇ ਰੋਮਬਦ੍ਧੇ ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਾਗਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਮਤਃ । ਨ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਨ ਚ ਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਕੌਸ਼ੇਯੇ ਵਲ੍ਕਲੇषੁ ਚ ।। ੨੫੮.

ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ, ਤੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਘਾਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਨਾ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਵਾਧਾ।

ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਞ੍ਚ ਭੋਗਞ੍ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨष੍ਟੇ ਬਲਾਬਲਮ੍ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਆਂ ਕੁਸ਼ਲਾ ਬ੍ਰੁਯੁਰ੍ਯਦ੍ਦਾਪ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਘਾਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਹਰ ਲੋਕ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿ ਦੇਣ ਕਿ ਕਿਸ ਵਸਤੂ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਬਲਾਦ੍ਦਾਸੀਕृਤਸ਼੍ਚੌਰੈਰ੍ਵਿਕ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਾਮਿਪ੍ਰਾਣਪਦੋ ਭਕ੍ਤਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ਤਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਯਾਦਪਿ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ, ਅਨਨ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵ੍ਰਜ੍ਯਾਵਸਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞਾ ਦਾਸ ਆਮਰਣਾਨ੍ਤਿਕਃ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਨੁਲੋਭ੍ਯਂਨ ਦਾਸ੍ਯਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਤਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਗੁਲਾਮ ਵਿਰਾਗੀ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੱਕ ਗੁਲਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਜਾਂ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਮੀ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਕृਤਸ਼ਿਲ੍ਪੋਪਿ ਨਿਵਸੇਤ੍ ਕृਤਕਾਲਂ ਗੁਰੋਰ੍ਗृਹੇ । ਅਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਭੋਜਨਸ੍ਤਤ੍‌ਫਲਪ੍ਰਦਃ ।। ੨੫੮.

ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਵਾਸ ਕਰੇ; ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਰੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਤੁ । ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਂ ਵृਤ੍ਤਿਮਦ੍‌ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮ੍ਮਃ ਪਾਲ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ।। ੨੫੮.

ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਕੇ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਪਾਲਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ।

ਨਿਜਧਰ੍ਮ੍ਮਾਵਿਰੋਧੇਨ ਯਸ੍ਤੁ ਸਾਮਯਿਕੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸੋਪਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਂਰਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਧਰ੍ਮੋ ਰਾਜਕृਤਸ਼੍ਚ ਯਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਧਰਮ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗਣਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਹਰੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਵਿਦਂ ਲਙ੍ਘਯੇਚ੍ਚ ਯਃ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਹਰਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰਾष੍ਟ੍ਰਦ੍ਵਿਪ੍ਰਵਾਸਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਕੋਈ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਵੇ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਚਨਂ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮੂਹਹਿਤਵਾਦਿਭਿਃ । ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਦਾਪ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦਮ੍ਮ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਸਭਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਲਟ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਸਮੂਹਕਾਰ੍ਯ੍ਯਪ੍ਰਹਿਤੋ ਯਲ੍ਲਭੇਤ੍ਤਤ੍ਤਦਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਏਕਾਦਸ਼ਗੁਣਂ ਦਾਪ੍ਯੋ ਯਦ੍ਯਸੌ ਨਾਰ੍ਪਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਭਾ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਜੇ ਉਹ ਖੁਦ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਵੇਦਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ੁਚਯੋऽਲੁਬ੍ਧਾ ਭਵੇਯੁਃ ਕਾਰ੍ਯਚਿਨ੍ਤਕਾਃ । ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਚਨਂ ਤੇषਾ ਸਮੂਹਹਿਤਵਾਦਿਨਾਂ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਲੋਭ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ, ਜੋ ਸਭਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇਣਿਨੈਗਮਪਾਖਣ੍ਡਿਗਣਾਨਾਮਪ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਃ । ਭੇਦਞ੍ਚੈषਾਂ ਨृਪੋ ਰਕ੍ਸ਼ਏਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਪਾਲਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਇਹ ਨਿਯਮ ਗਿਰੋਹਾਂ, ਵਪਾਰੀ, ਪੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਪਣ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ।

ਗृਹੀਤਵੇਤਨਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤ੍ਯਜਨ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਾਵਹੇਤ੍ । ਅਗृਹੀਤੇ ਸਮਂ ਦਾਪ੍ਯੋ ਭृਤ੍ਯੈ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਪਸ੍ਕਰਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਣ। ਜੇ ਮਜਦੂਰੀ ਨਹੀਂ ਲੈ, ਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰੇ। ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਮਂ ਭਾਗਂ ਬਾਣਿਜ੍ਯਪਸ਼ੁਸਸ੍ਯਤਃ । ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਭृਤਿਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ਸ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਇਤਾ ।। ੨੫੮.

ਵਪਾਰ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਲਾਭ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਜਦੂਰੀ ਤੈਅ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰੇ।

ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਞ੍ਚ ਯੋऽਤੀਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਚ ਯੋऽਨ੍ਯਥਾ । ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਸ੍ਵਾਮਿਨਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋऽਧਿਕਂ ਦੇਯਂ ਕृਤੇऽਧਿਕੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲੇ।

ਯੋ ਯਾਵਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤਾਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਵੇਤਨਮ੍ । ਉਭਯੋਰਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਞ੍ਚੇਤ੍ ਸਾਧ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਨੀ ਮਜਦੂਰੀ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਸਮਝੌਤਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਣੀ ਗੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।