ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਵਾਮਿਨੇ ਯੋऽਨਿਵੇਦ੍ਯੈਵ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਸੇਤੁਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਭੋਗਸ੍ਤਦਭਾਵੇ ਮਹੀਪਤੇਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਭ ਮਿਲੇ; ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ।

ਫਾਲਾਹਤਮਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯੋ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਸ ਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯੋऽਕृष੍ਟਫਲਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਨ੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਲ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀ ਜਾਂ ਕਰਵਾਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਕਾਸ਼ੀ ਹੋਈ ਫਸਲ ਦੇਣੀ ਪਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪਵੇ।

ਮਾਸਾਨष੍ਟੌ ਤੁ ਮਹਿषੋ ਸਸ੍ਯਘਾਤਮ੍ਥ ਕਾਰਿਣੀ । ਦਣ੍ਡਨਾਯਾ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਗੌਸ੍ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਨਜਾਵਿਕਂ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਮਹੀਣ (ਭੈਂਸ) ਫਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇ; ਗਾਂ ਲਈ ਆਧੀ; ਭੇਡ ਜਾਂ ਬਕਰੀ ਲਈ ਗਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਆਧਾ।

ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵੋਪਵਿष੍ਟਾਨਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਦਮਃ । ਸਮਮੇषਾਂ ਵਿਵਿਤੇਪਿ ਖਰੇष੍ਟ੍ਰਂ ਮਹਿषੀਸਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਖਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੋਹਰਾ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਵੱਖਰੇ ਥਾਂ ਰੱਖੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮਹੀਣ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ।

ਯਾਵਤ੍ ਸਸ੍ਯਂ ਵਿਨष੍ਟਨ੍ਤੁ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਪਾਲਸ੍ਤਾਡ੍ਯੋऽਥ ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਦਣ੍ਡਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੨੫੮.

ਜਿੰਨੀ ਫਸਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਫਸਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜੁਰਮਾਨਾ।

ਪਥਿ ਗ੍ਰਾਮਵਿਵੀਤਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਦੋषੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਕਾਮਤਃ ਕਾਮਚਾਰੇ ਚੌਰਵਦ੍ਦਣ੍ਡਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੨੫੮.

ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਨੇ ਜਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਰੀ ਵਾਂਗ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇ।

ਮਹੋਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਸृष੍ਟਪਸ਼ਵਃ ਸੂਤਿਕਾਗਨ੍ਤੁਕਾ ਚ ਗੌਃ । ਪਾਲੋ ਯੇषਾਨ੍ਤੁ ਤੇ ਮੋਚ੍ਯਾ ਦੈਵਰਾਜਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਆਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਹਨ।

ਯਥਾਰ੍ਪਿਤਾਨ੍ ਪਸ਼ੂਨ੍ ਗੋਪਃ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਯੇਤ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰਮਾਦਮृਤਨष੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯਃ ਕृਤਵੇਤਨਃ ।। ੨੫੮.

ਗੋਪ ਸਵੇਰੇ ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰੇ; ਜੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਪਸ਼ੂ ਗੁਆਚ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰੇ।

ਪਾਲਦੋषਵਿਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਪਾਲੇ ਦਣ੍ਡੋ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਪਣਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਆਧਾ ਪਣ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਗ੍ਰਾਮੇਚ੍ਛਯਾ ਗੋਪ੍ਰਚਾਰੋ ਭੂਮਿਰਾਜਵਸ਼ੇਨ ਵਾ । ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਤृਣੈਧਃ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਵਵਦਾਹਰੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਚਰਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੁਜਾਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਘਾਸ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਧਨੁਃਸ਼ਤਂ ਪਰੀਣਾਹੋ ਗ੍ਰਾਮਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਨੇ ਖਰ੍ਵਟਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਗਰਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸ਼ਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਖੇਤ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਸੌ ਧਨੁ ਹੋਵੇ; ਪਿੰਡੀਆਂ ਲਈ ਦੋ ਧਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਚਾਰ ਸੌ ਧਨੁ।

ਸ੍ਵਂ ਲਭੇਤਾਨ੍ਯਵਿਕ੍ਰੀਤਂ ਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਦ੍ਦੋषੋऽਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤੇ । ਹੀਨਾਦ੍ਰਹੋ ਹੀਨਮੂਲ੍ਯੇ ਵੇਲਾਹੀਨੇ ਚ ਤਸ੍ਕਰਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਚੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੱਸਣ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ; ਜੇ ਘੱਟ ਭਾਅ, ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੱਦ ਬਿਨਾਂ ਖਰੀਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰ ਹੈ।

ਨष੍ਟਾ ਪਹृਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਨ੍ਨਰਮ੍ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤਿਪਤ੍ਤੌ ਵਾ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਮਰ੍ਪਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਰ ਨੂੰ ਹਾਕਮਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵੇ; ਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰੇ।

ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨृਪੋ ਦਮਮ੍ । ਕ੍ਰੇਤਾ ਮੂਲ੍ਯਂ ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਸ੍ਤਵ ਵਿਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੮.

ਜਦੋਂ ਵਪਾਰੀ ਵਸਤੂ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਕੀਮਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਗਮੇਨੋਪਭੋਗੇਨ ਨष੍ਟਂ ਭਾਵ੍ਯਮਤੋऽਨ੍ਯਥਾ । ਪਞ੍ਚਬਨ੍ਧੋ ਦਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੇ ਤੇਨਾਪ੍ਯਭਾਵਿਤੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵਰਤਣ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਗੁਆਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਹृਤਂ ਪ੍ਰਨष੍ਟਂ ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਰਹਸ੍ਤਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਨਿਵੇਦ੍ਯ ਨृਪੇ ਦਣ੍ਡ੍ਯਃ ਸ ਤੁ षਣ੍ਣਵਤਿਂ ਪਣਾਨ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਗੁਆਚੀ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿਆਨਵੇ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ਼ੌਲਿਕਕੈਃ ਸ੍ਥਾਨਪਾਲੈਰ੍ਵਾ ਨष੍ਟਾਪਹृਤਮਾਹृਤਂ । ਅਰ੍ਵ੍ਵਾਕ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਮੀ ਲਭਤੇ ਪਰਤੋ ਨृਪਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਚੌਕੀਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਗੁਆਚੀ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਉਹ ਵਸਤੂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਣਾਨੇਕਸ਼ਫੇ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰਃ ਪਞ੍ਚ ਮਾਨੁषੇ । ਮਹਿषੋष੍ਟ੍ਰਗਵਾਂ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਪਾਦਂ ਪਾਦਮਜਾਵਿਕੇ ।। ੨੫੮.

ਇੱਕ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਲਈ ਚਾਰ ਪਣਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪੰਜ, ਮਹਿਸ, ਊਠ ਅਤੇ ਗਾਂ ਲਈ ਦੋ-ਦੋ, ਅਤੇ ਭੇਡ-ਬਕਰੀ ਲਈ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਪਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਕੁਟੁਮ੍‌ਬਾਵਿਰੋਧੇਨ ਦੇਯਂ ਦਾਰਸੁਤਾਦृਤੇ । ਨਾਨ੍ਵਯੇ ਸਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਦੇਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵਾਰਸ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਦੇਯਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਞ੍ਚੈਵ ਦਤ੍ਵਾ ਨਾਪਹਰੇਤ੍ ਪੁਨਃ ।। ੨੫੮.

ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਡਿੱਠ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਖੁਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਦਸ਼ੈਕਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਾਹਮਾਸਤ੍ਰ੍ਯਹਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸਿਕਂ । ਵੀਜਾਯੋਵਾਹ੍ਯਰਤ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੀਦੋਹ੍ਯਪੁਂਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਬੀਜ, ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ, ਰਤਨ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਦਸ, ਇੱਕ, ਪੰਜ, ਸੱਤ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ, ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨੌ ਸੁਵਰ੍ਣਮਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਰਜਤੇ ਸ਼ਤੇ । ਅष੍ਟੌ ਤ੍ਰਪੁਣਿ ਸੀਸੇ ਚ ਤਾਮ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਯਸਿ ।। ੨੫੮.

ਸੋਨੇ ਲਈ, ਹਰ ਸੌ 'ਤੇ ਦੋ ਪਲਾ ਘਾਟ; ਚਾਂਦੀ ਲਈ, ਸੌ 'ਤੇ ਇੱਕ; ਟਿਨ ਅਤੇ ਸੀਸੇ ਲਈ, ਅੱਠ; ਤਾਮੇ ਲਈ, ਪੰਦਰਾਂ; ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਲਈ ਵੀ ਪੰਦਰਾਂ ਪਲਾ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਤੇ ਦਸ਼ਪਲਾਵृਦ੍ਧਿਰੌਰ੍ਣੇ ਕਾਰ੍ਪਾਸਿਕੇ ਤਥਾ । ਮਧ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਪਲਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਪਲਾ ਮਤਾ ।। ੨੫੮.

ਉਨ ਅਤੇ ਕਪਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ, ਹਰ ਸੌ 'ਤੇ ਦਸ ਪਲਾ ਵਾਧਾ; ਮੱਧਮ ਗੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਈ ਪੰਜ ਪਲਾ; ਅਤੇ ਬਰੀਕ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪਲਾ ਵਾਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕੇ ਰੋਮਬਦ੍ਧੇ ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਾਗਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਮਤਃ । ਨ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਨ ਚ ਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਕੌਸ਼ੇਯੇ ਵਲ੍ਕਲੇषੁ ਚ ।। ੨੫੮.

ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ, ਤੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਘਾਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਨਾ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਵਾਧਾ।

ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਞ੍ਚ ਭੋਗਞ੍ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨष੍ਟੇ ਬਲਾਬਲਮ੍ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਆਂ ਕੁਸ਼ਲਾ ਬ੍ਰੁਯੁਰ੍ਯਦ੍ਦਾਪ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਘਾਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਹਰ ਲੋਕ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿ ਦੇਣ ਕਿ ਕਿਸ ਵਸਤੂ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਬਲਾਦ੍ਦਾਸੀਕृਤਸ਼੍ਚੌਰੈਰ੍ਵਿਕ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਾਮਿਪ੍ਰਾਣਪਦੋ ਭਕ੍ਤਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ਤਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਯਾਦਪਿ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ, ਅਨਨ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵ੍ਰਜ੍ਯਾਵਸਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞਾ ਦਾਸ ਆਮਰਣਾਨ੍ਤਿਕਃ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਨੁਲੋਭ੍ਯਂਨ ਦਾਸ੍ਯਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਤਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਗੁਲਾਮ ਵਿਰਾਗੀ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੌਤ ਤੱਕ ਗੁਲਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਜਾਂ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਮੀ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਕृਤਸ਼ਿਲ੍ਪੋਪਿ ਨਿਵਸੇਤ੍ ਕृਤਕਾਲਂ ਗੁਰੋਰ੍ਗृਹੇ । ਅਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਭੋਜਨਸ੍ਤਤ੍‌ਫਲਪ੍ਰਦਃ ।। ੨੫੮.

ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਵਾਸ ਕਰੇ; ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਰੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਤੁ । ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਂ ਵृਤ੍ਤਿਮਦ੍‌ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮ੍ਮਃ ਪਾਲ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ।। ੨੫੮.

ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਕੇ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਪਾਲਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ।