ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਂਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਲਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸृਤਿਤ੍ਰਯਮ੍ । ਆਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਮਾਦਹ੍ਨੋ ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਰਾਜਦੈਵਿਕਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀ ਲਵੇ; ਚੌਦਵੀ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਜੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ—

ਵ੍ਯਸਨਂ ਜਾਯਤੇ ਘੋਰਂ ਸ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਦਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਸਤ੍ਯਵਾਹਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਗੋਬੀਜਕਨਕਾਨਿ ਚ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਸੱਚ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਗਾਂ, ਬੀਜ ਤੇ ਸੋਨਾ—

ਦੇਵਤਾਗੁਰੁਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤ੍ਤਕृਤਾਨਿ ਚ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਸੁਕਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਪਥਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਂਸ਼ਯੇ ।। ੨੫੫.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਤੇ ਯਗ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ—ਇਹ ਸ਼ਪਥਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸ਼ੰਕਾ ਵਿਚ ਆਸਾਨ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਸੀਗ੍ਨੋ ਵਿਵਾਦੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਮਨ੍ਤਾਃ ਸ੍ਥਵਿਰਾ ਗਣਾਃ ਗੋਪਾਃ ਸੀਮਾਕृषਾਣਾ ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਵਨਗੋਚਰਾਃ ।। ੨੫੭.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਗੋਆਲੇ, ਜੋ ਹੱਦ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ—

ਨਯੇਯੁਰੇਤੇ ਸੀਮਾਨਂ ਸ੍ਥਲਾਙ੍ਗਾਰਤੁषਦ੍ਰੁਮੈਃ । ਸੇਤੁਵਲ੍ਮੀਕਨਿਮ੍ਨਾਸ੍ਥਿਚੈਤ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ।। ੨੫੭.

ਇਹ ਲੋਕ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ, ਕੋਲਾ, ਛਿਲਕਾ, ਦਰੱਖਤ, ਬੰਧ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਟੇਕ, ਖੱਡ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਢੇਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਗ੍ਵਸਨਾਃ ਸੀਮਾਨ੍ਨਯੇਯੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਾਰਿਣਃ ।। ੨੫੮.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ।

ਅਨृਤੇ ਤੁ ਪृਥਗ੍ਦਣ੍ਡ੍ਯਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਮਧ੍ਯਮਸਾਹਸਮ੍ । ਅਭਾਵੇ ਜ੍ਞਾਤृਚਿਹ੍ਨਾਨਾਂ ਰਾਜਾ ਸੀਮ੍ਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਹੱਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪ ਹੀ ਹੱਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇ।

ਆਰਾਮਾਯਤਨਗ੍ਰਾਮਨਿਪਾਨੋਦ੍ਯਾਨਵੇਸ਼੍ਮਸੁ । ਏष ਏਵ ਵਿਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਰ੍षਾਗ੍ਵੁਪ੍ਰਵਹੇषੁ ਚ ।। ੨੫੮.

ਇਹੀ ਕਾਇਦਾ ਬਾਗਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਉੱਘੇ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਯਾਃ ਪ੍ਰਭੇਦੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਰਣੇ ਤਥਾ । ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਧਮੋਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਮਾਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਹੱਦ ਵੰਡ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਚੋਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੱਦ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ, ਵੱਧ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਨ ਨਿषੇਧ੍ਯੋऽਲ੍ਪਬਾਧਸ੍ਤੁ ਸੇਤੁਃ ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਰਕਃ । ਪਰਭੂਮਿਂ ਹਰਨ੍ ਕੂਪਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋ ਬਹੂਦਕਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਬੰਦ (ਡੈਮ) ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਕੂਆਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਪਾਣੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਾਮਿਨੇ ਯੋऽਨਿਵੇਦ੍ਯੈਵ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਸੇਤੁਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਭੋਗਸ੍ਤਦਭਾਵੇ ਮਹੀਪਤੇਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਭ ਮਿਲੇ; ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ।

ਫਾਲਾਹਤਮਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯੋ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਸ ਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯੋऽਕृष੍ਟਫਲਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਨ੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਲ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀ ਜਾਂ ਕਰਵਾਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਕਾਸ਼ੀ ਹੋਈ ਫਸਲ ਦੇਣੀ ਪਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪਵੇ।

ਮਾਸਾਨष੍ਟੌ ਤੁ ਮਹਿषੋ ਸਸ੍ਯਘਾਤਮ੍ਥ ਕਾਰਿਣੀ । ਦਣ੍ਡਨਾਯਾ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਗੌਸ੍ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਨਜਾਵਿਕਂ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਮਹੀਣ (ਭੈਂਸ) ਫਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇ; ਗਾਂ ਲਈ ਆਧੀ; ਭੇਡ ਜਾਂ ਬਕਰੀ ਲਈ ਗਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਆਧਾ।

ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵੋਪਵਿष੍ਟਾਨਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਦਮਃ । ਸਮਮੇषਾਂ ਵਿਵਿਤੇਪਿ ਖਰੇष੍ਟ੍ਰਂ ਮਹਿषੀਸਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਖਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੋਹਰਾ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਵੱਖਰੇ ਥਾਂ ਰੱਖੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮਹੀਣ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ।

ਯਾਵਤ੍ ਸਸ੍ਯਂ ਵਿਨष੍ਟਨ੍ਤੁ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਪਾਲਸ੍ਤਾਡ੍ਯੋऽਥ ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਦਣ੍ਡਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੨੫੮.

ਜਿੰਨੀ ਫਸਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਫਸਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜੁਰਮਾਨਾ।

ਪਥਿ ਗ੍ਰਾਮਵਿਵੀਤਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਦੋषੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਕਾਮਤਃ ਕਾਮਚਾਰੇ ਚੌਰਵਦ੍ਦਣ੍ਡਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੨੫੮.

ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਨੇ ਜਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਰੀ ਵਾਂਗ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇ।

ਮਹੋਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਸृष੍ਟਪਸ਼ਵਃ ਸੂਤਿਕਾਗਨ੍ਤੁਕਾ ਚ ਗੌਃ । ਪਾਲੋ ਯੇषਾਨ੍ਤੁ ਤੇ ਮੋਚ੍ਯਾ ਦੈਵਰਾਜਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਆਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਹਨ।

ਯਥਾਰ੍ਪਿਤਾਨ੍ ਪਸ਼ੂਨ੍ ਗੋਪਃ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਯੇਤ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰਮਾਦਮृਤਨष੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯਃ ਕृਤਵੇਤਨਃ ।। ੨੫੮.

ਗੋਪ ਸਵੇਰੇ ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰੇ; ਜੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਪਸ਼ੂ ਗੁਆਚ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰੇ।

ਪਾਲਦੋषਵਿਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਪਾਲੇ ਦਣ੍ਡੋ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਪਣਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਆਧਾ ਪਣ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਗ੍ਰਾਮੇਚ੍ਛਯਾ ਗੋਪ੍ਰਚਾਰੋ ਭੂਮਿਰਾਜਵਸ਼ੇਨ ਵਾ । ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਤृਣੈਧਃ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਵਵਦਾਹਰੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਚਰਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੁਜਾਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਘਾਸ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਧਨੁਃਸ਼ਤਂ ਪਰੀਣਾਹੋ ਗ੍ਰਾਮਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਨੇ ਖਰ੍ਵਟਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਗਰਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸ਼ਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਖੇਤ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਸੌ ਧਨੁ ਹੋਵੇ; ਪਿੰਡੀਆਂ ਲਈ ਦੋ ਧਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਚਾਰ ਸੌ ਧਨੁ।

ਸ੍ਵਂ ਲਭੇਤਾਨ੍ਯਵਿਕ੍ਰੀਤਂ ਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਦ੍ਦੋषੋऽਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤੇ । ਹੀਨਾਦ੍ਰਹੋ ਹੀਨਮੂਲ੍ਯੇ ਵੇਲਾਹੀਨੇ ਚ ਤਸ੍ਕਰਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਚੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੱਸਣ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ; ਜੇ ਘੱਟ ਭਾਅ, ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੱਦ ਬਿਨਾਂ ਖਰੀਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰ ਹੈ।

ਨष੍ਟਾ ਪਹृਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਨ੍ਨਰਮ੍ । ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤਿਪਤ੍ਤੌ ਵਾ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਮਰ੍ਪਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਰ ਨੂੰ ਹਾਕਮਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਵੇ; ਜੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰੇ।

ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਰ੍ਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨृਪੋ ਦਮਮ੍ । ਕ੍ਰੇਤਾ ਮੂਲ੍ਯਂ ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਸ੍ਤਵ ਵਿਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੮.

ਜਦੋਂ ਵਪਾਰੀ ਵਸਤੂ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਖਰੀਦਦਾਰ ਨੂੰ ਕੀਮਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਗਮੇਨੋਪਭੋਗੇਨ ਨष੍ਟਂ ਭਾਵ੍ਯਮਤੋऽਨ੍ਯਥਾ । ਪਞ੍ਚਬਨ੍ਧੋ ਦਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੇ ਤੇਨਾਪ੍ਯਭਾਵਿਤੇ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵਰਤਣ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਗੁਆਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਹृਤਂ ਪ੍ਰਨष੍ਟਂ ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਰਹਸ੍ਤਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਨਿਵੇਦ੍ਯ ਨृਪੇ ਦਣ੍ਡ੍ਯਃ ਸ ਤੁ षਣ੍ਣਵਤਿਂ ਪਣਾਨ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਗੁਆਚੀ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿਆਨਵੇ ਪਣਾਂ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ਼ੌਲਿਕਕੈਃ ਸ੍ਥਾਨਪਾਲੈਰ੍ਵਾ ਨष੍ਟਾਪਹृਤਮਾਹृਤਂ । ਅਰ੍ਵ੍ਵਾਕ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਮੀ ਲਭਤੇ ਪਰਤੋ ਨृਪਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਚੌਕੀਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਗੁਆਚੀ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਉਹ ਵਸਤੂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਣਾਨੇਕਸ਼ਫੇ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰਃ ਪਞ੍ਚ ਮਾਨੁषੇ । ਮਹਿषੋष੍ਟ੍ਰਗਵਾਂ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਪਾਦਂ ਪਾਦਮਜਾਵਿਕੇ ।। ੨੫੮.

ਇੱਕ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਲਈ ਚਾਰ ਪਣਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪੰਜ, ਮਹਿਸ, ਊਠ ਅਤੇ ਗਾਂ ਲਈ ਦੋ-ਦੋ, ਅਤੇ ਭੇਡ-ਬਕਰੀ ਲਈ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਪਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਕੁਟੁਮ੍‌ਬਾਵਿਰੋਧੇਨ ਦੇਯਂ ਦਾਰਸੁਤਾਦृਤੇ । ਨਾਨ੍ਵਯੇ ਸਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਦੇਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵਾਰਸ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।