ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਰੌ ਵਿਮृਦਿਤਵ੍ਰੀਹੇਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਵਤ੍ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵੇष੍ਟਯੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਚਿੱਪੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅਸ਼ਵਥ ਦੇ ਸੱਤ ਪੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਵੰਨ੍ਹ ਲੈ।

ਤ੍ਵਮੇਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚਰਸਿ ਪਾਵਕ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਤ੍ਯਙ੍ਕਰੇ ਮਮ ।। ੨੫੫.

ਤੂੰ ਹੀ, ਪਾਵਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ; ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚ ਦੱਸ।

ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਤੋ ਲੌਹਂ ਪਸ਼੍ਚਾਸ਼ਤ੍‌ਪਲਿਕਂ ਸਮਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਂ ਹਸ੍ਤਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ ।। ੨੫੫.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਚਾਸ ਪਲ ਭਾਰ ਦਾ ਲੋਹਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖ।

ਸ ਤਮਾਦਾਯ ਸਪ੍ਤੈਵ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਸ਼ਨੈਰ੍ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । षੋੜਸ਼ਙ੍ਗੁਲਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤਾਵਦਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਉਹ ਲੋਹਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਤ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲੇ; ਹਰ ਚੱਕਰ ਸੋਲਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੋਵੇ।

ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਮृਦਿਤਵ੍ਰੀਹਿਰਦਗ੍ਧਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਨ੍ਤਰਾ ਪਤਿਤੇ ਪਿਣ੍ਡੇ ਸਨ੍ਦੇਹੇ ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇ ਚਿੱਪਾ ਚਾਵਲ ਨਾ ਸੜੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਲੋਹਾ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਪਰਖ ਕਰੀਦੀ ਜਾਵੇ।

ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਧ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਯ ਪਾਵਕ। ਸਤ੍ਯੇਨ ਮਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਵਰੁਣੇਤ੍ਯਭਿਸ਼ਸ੍ਤਕਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਜੋ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸਾਫ ਕਰ, ਪਾਵਕ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰ, ਵਰਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਪਥ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਭਿਦਘ੍ਨੋਦਕਸ੍ਥਸ੍ਯ ਗृਹੀਤ੍ਵੋਰੂ ਜਲਂ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ । ਸਮਕਾਲਮਿषੁਂ ਮੁਕ੍ਤਮਾਨੀਯਾਦ੍ਯੋ ਜਵੀ ਨਰਃ ।। ੨੫੫.

ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਪੱਟਾਂ ਫੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾਵੇ; ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰ ਲਿਆਵੇ।

ਯਦਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਗ੍ਨਾਙ੍ਗਂ ਪਸ਼੍ਯੇਚ੍ਚੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਤ੍ਵਂ ਵਿष ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿੱਸ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਵਿਸ਼ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਚ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ।

ਤ੍ਰਾਯਸ੍ਵਾਸ੍ਮਾਦਭੀਸ਼ਾਪਾਤ੍ ਸਤ੍ਯੇਨ ਭਵ ਮੇऽਮृਤਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿषਂ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਧਿਮਸ਼ੈਲਜਂ ।। ੨੫੫.

ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਵੱਜ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਾਰੰਗਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ ਖਾ ਲਵੇ।

ਯਸ੍ਯ ਵੇਗੈਰ੍ਵਿਨਾ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਦੇਵਾਨੁਗ੍ਰਾਨ੍ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਚ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਨਾਨੋਦਕਮਾਹਰੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ ਪਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਵੇ।

ਸਂਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਲਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸृਤਿਤ੍ਰਯਮ੍ । ਆਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਮਾਦਹ੍ਨੋ ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਰਾਜਦੈਵਿਕਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀ ਲਵੇ; ਚੌਦਵੀ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਜੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ—

ਵ੍ਯਸਨਂ ਜਾਯਤੇ ਘੋਰਂ ਸ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਦਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਸਤ੍ਯਵਾਹਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਗੋਬੀਜਕਨਕਾਨਿ ਚ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਸੱਚ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਗਾਂ, ਬੀਜ ਤੇ ਸੋਨਾ—

ਦੇਵਤਾਗੁਰੁਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤ੍ਤਕृਤਾਨਿ ਚ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਸੁਕਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਪਥਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਂਸ਼ਯੇ ।। ੨੫੫.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਤੇ ਯਗ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ—ਇਹ ਸ਼ਪਥਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸ਼ੰਕਾ ਵਿਚ ਆਸਾਨ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਸੀਗ੍ਨੋ ਵਿਵਾਦੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਮਨ੍ਤਾਃ ਸ੍ਥਵਿਰਾ ਗਣਾਃ ਗੋਪਾਃ ਸੀਮਾਕृषਾਣਾ ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਵਨਗੋਚਰਾਃ ।। ੨੫੭.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਗੋਆਲੇ, ਜੋ ਹੱਦ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ—

ਨਯੇਯੁਰੇਤੇ ਸੀਮਾਨਂ ਸ੍ਥਲਾਙ੍ਗਾਰਤੁषਦ੍ਰੁਮੈਃ । ਸੇਤੁਵਲ੍ਮੀਕਨਿਮ੍ਨਾਸ੍ਥਿਚੈਤ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ।। ੨੫੭.

ਇਹ ਲੋਕ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ, ਕੋਲਾ, ਛਿਲਕਾ, ਦਰੱਖਤ, ਬੰਧ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਟੇਕ, ਖੱਡ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਢੇਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਗ੍ਵਸਨਾਃ ਸੀਮਾਨ੍ਨਯੇਯੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਾਰਿਣਃ ।। ੨੫੮.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ।

ਅਨृਤੇ ਤੁ ਪृਥਗ੍ਦਣ੍ਡ੍ਯਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਮਧ੍ਯਮਸਾਹਸਮ੍ । ਅਭਾਵੇ ਜ੍ਞਾਤृਚਿਹ੍ਨਾਨਾਂ ਰਾਜਾ ਸੀਮ੍ਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਹੱਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪ ਹੀ ਹੱਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇ।

ਆਰਾਮਾਯਤਨਗ੍ਰਾਮਨਿਪਾਨੋਦ੍ਯਾਨਵੇਸ਼੍ਮਸੁ । ਏष ਏਵ ਵਿਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਰ੍षਾਗ੍ਵੁਪ੍ਰਵਹੇषੁ ਚ ।। ੨੫੮.

ਇਹੀ ਕਾਇਦਾ ਬਾਗਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਉੱਘੇ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਯਾਃ ਪ੍ਰਭੇਦੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਰਣੇ ਤਥਾ । ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਧਮੋਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਮਾਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਹੱਦ ਵੰਡ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਚੋਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੱਦ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ, ਵੱਧ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਨ ਨਿषੇਧ੍ਯੋऽਲ੍ਪਬਾਧਸ੍ਤੁ ਸੇਤੁਃ ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਰਕਃ । ਪਰਭੂਮਿਂ ਹਰਨ੍ ਕੂਪਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋ ਬਹੂਦਕਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਬੰਦ (ਡੈਮ) ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਕੂਆਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਪਾਣੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਾਮਿਨੇ ਯੋऽਨਿਵੇਦ੍ਯੈਵ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਸੇਤੁਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਭੋਗਸ੍ਤਦਭਾਵੇ ਮਹੀਪਤੇਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਭ ਮਿਲੇ; ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ।

ਫਾਲਾਹਤਮਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਯੋ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਸ ਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯੋऽਕृष੍ਟਫਲਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਨ੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਲ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀ ਜਾਂ ਕਰਵਾਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਕਾਸ਼ੀ ਹੋਈ ਫਸਲ ਦੇਣੀ ਪਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪਵੇ।

ਮਾਸਾਨष੍ਟੌ ਤੁ ਮਹਿषੋ ਸਸ੍ਯਘਾਤਮ੍ਥ ਕਾਰਿਣੀ । ਦਣ੍ਡਨਾਯਾ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਗੌਸ੍ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਨਜਾਵਿਕਂ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਮਹੀਣ (ਭੈਂਸ) ਫਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇ; ਗਾਂ ਲਈ ਆਧੀ; ਭੇਡ ਜਾਂ ਬਕਰੀ ਲਈ ਗਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਆਧਾ।

ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵੋਪਵਿष੍ਟਾਨਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਦਮਃ । ਸਮਮੇषਾਂ ਵਿਵਿਤੇਪਿ ਖਰੇष੍ਟ੍ਰਂ ਮਹਿषੀਸਮਮ੍ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਖਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੋਹਰਾ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਵੱਖਰੇ ਥਾਂ ਰੱਖੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮਹੀਣ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ।

ਯਾਵਤ੍ ਸਸ੍ਯਂ ਵਿਨष੍ਟਨ੍ਤੁ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੀ ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਪਾਲਸ੍ਤਾਡ੍ਯੋऽਥ ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਦਣ੍ਡਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੨੫੮.

ਜਿੰਨੀ ਫਸਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਫਸਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜੁਰਮਾਨਾ।

ਪਥਿ ਗ੍ਰਾਮਵਿਵੀਤਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਦੋषੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਕਾਮਤਃ ਕਾਮਚਾਰੇ ਚੌਰਵਦ੍ਦਣ੍ਡਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੨੫੮.

ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਨੇ ਜਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਰੀ ਵਾਂਗ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇ।

ਮਹੋਕ੍ਸ਼ੋਤ੍ਸृष੍ਟਪਸ਼ਵਃ ਸੂਤਿਕਾਗਨ੍ਤੁਕਾ ਚ ਗੌਃ । ਪਾਲੋ ਯੇषਾਨ੍ਤੁ ਤੇ ਮੋਚ੍ਯਾ ਦੈਵਰਾਜਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ ।। ੨੫੮.

ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਆਈ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਹਨ।

ਯਥਾਰ੍ਪਿਤਾਨ੍ ਪਸ਼ੂਨ੍ ਗੋਪਃ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਯੇਤ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰਮਾਦਮृਤਨष੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯਃ ਕृਤਵੇਤਨਃ ।। ੨੫੮.

ਗੋਪ ਸਵੇਰੇ ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰੇ; ਜੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਪਸ਼ੂ ਗੁਆਚ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰੇ।

ਪਾਲਦੋषਵਿਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਪਾਲੇ ਦਣ੍ਡੋ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਪਣਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਆਧਾ ਪਣ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।